Geodezik yoʻldoshlar

Геодезик йўлдошлар - Ернинг махсус сунъий йўлдошлари. Ер сиртидаги бир-биридан узоқ (бир неча минг км) нуқталарнинг аниқ географик координаталарини топиш мақсадида оптика ёки радиотехника усуллари билан кузатиш учун учирилади. Кузатиш олиб бораётган пунктларнинг, мас, 2 та пунктнинг географик координаталари аниқ бўлса, Г. й.ни шу пунктлар билан бир вақтда кузатган ва географик координаталари номаълум бўлган ихтиёрий пунктнинг вазияти космик триангуляция ёрдамида топилади. Кузатиш барча пунктларда бир вақтда олиб борилгани сабабли, у синхрон кузатиш деб аталади. Бу космик усул ер сиртидаги бир-биридан олис қиталар, ороллар ва оддий геодезик ўлчашлар учун ноқулай бўлган бошқа пунктларнинг координаталарини аниқлашда жуда қўл келади. Бундан ташқари Ер шаклини ва гравитация майдонини ҳам шундай кузатишлар ёрдамида аниқласа бўлади. Г. й. пассив ёки актив бўлиши мумкин. Пассив Г. й. ҳеч қандай сигнал юбормайди, ердаги кузатувчи аппарат уларни Қуёш нури ёритганда фотосуратини олади. Актив Г. й. эса радиосигнал юборади ёки маълум аниқ вақтда ёниб-ўчиб турадиган сигнал лампалари билан таъминланган бўлади. Г. й. 4—6 минг км баландликда ҳаракатланади. "Анна", "Секор", "Геос" ва "Пагеос" йўлдошлари АҚШда чиқарилган Г. й.лардир. Импулс лампалар билан таъминланган биринчи америка йўлдоши "Анна-ИБ" 1962 йилда учирилган.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил