George VI: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
# | {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ||
| ismi = Georg VI | |||
| asl ismi = {{lang-en|George VI}} | |||
| tasvir = King George VI LOC matpc.14736 (cleaned).jpg | |||
| uzunlik = 270 | |||
| izoh = | |||
| tartib = | |||
| lavozim = [[:ru:Список монархов Британских островов|Qirol]] | |||
| bayroq = Royal standard of the United Kingdom.svg | |||
| bayroq2 = Flag of the United Kingdom.svg | |||
| ismi ostida = | |||
| boshlanish davri = 11-dekabr 1936-yil | |||
| tugash davri = 6-fevral 1952-yil | |||
| premyer = [[Stanley Baldwin|Stenli Bolduin]]<br /><small>(1935—1937)</small><br />[[Neville Chamberlain|Nevil Chemberlen]]<br /><small>(1937—1940)</small><br />[[Winston Churchill|Uinston Cherchill]]<br /><small>(1940—1945)</small><br />[[Clement Attlee|Klemnt Ettli]]<br /><small>(1945—1951)</small><br />[[Winston Churchill|Uinston Cherchill]]<br /><small>(1951—1955)</small> | |||
| prezident = | |||
| vitse-prezident = | |||
| gubernator = | |||
| vitse-gubernator = | |||
| vazir = | |||
| bosh vazir = | |||
| birinchi vazir = | |||
| monarx = | |||
| noib = | |||
| kansler = | |||
| parlament = | |||
| lider = | |||
| hokim = | |||
| hokim yordamchisi = | |||
| hukmdor = | |||
| hukmdor yordamchisi = | |||
| yordamchisi = | |||
| muvaqqat = | |||
| muxolif = | |||
| oʻrinbosar = | |||
| oʻtmishdoshi = [[:ru:Эдуард VIII|Edvard VIII]] | |||
| vorisi = [[Elizabeth II|Yelizaveta II]] | |||
| avvalgisi = | |||
| keyingisi = | |||
| toj kiydirish marosimi = 12-may 1937-yil | |||
| 1belginomi = Tituli | |||
| 1matnnomi = | |||
| 2belginomi = | |||
| 2matnnomi = | |||
| 3belginomi = | |||
| 3matnnomi = | |||
| 4belginomi = | |||
| 4matnnomi = | |||
| 5belginomi = | |||
| 5matnnomi = | |||
| tartib_2 = | |||
| lavozim_2 = [[:ru:Британская Индия|Hindiston]] [[:ru:Список императоров Британской Индии|Imperatori]] | |||
| bayroq_2 = Royal standard of the United Kingdom.svg | |||
| bayroq2_2 = British Raj Red Ensign.svg | |||
| ismi ostida_2 = | |||
| boshlanish davri_2 = 11-dekabr 1936-yil | |||
| tugash davri_2 = 15-avgust 1947-yil | |||
| premyer_2 = | |||
| prezident_2 = | |||
| vitse-prezident_2 = | |||
| gubernator_2 = | |||
| vitse-gubernator_2 = | |||
| vazir_2 = | |||
| bosh vazir_2 = | |||
| birinchi vazir_2 = | |||
| monarx_2 = | |||
| noib_2 = | |||
| kansler_2 = | |||
| parlament_2 = | |||
| lider_2 = | |||
| hokim_2 = | |||
| hokim yordamchisi_2 = | |||
| hukmdor_2 = | |||
| hukmdor yordamchisi_2 = | |||
| yordamchisi_2 = | |||
| muvaqqat_2 = | |||
| muxolif_2 = | |||
| oʻrinbosar_2 = | |||
| oʻtmishdoshi_2 = [[:ru:Эдуард VIII|Edvard VIII]] | |||
| vorisi_2 = bekor qilingan | |||
| avvalgisi_2 = | |||
| keyingisi_2 = | |||
| toj kiydirish marosimi_2 = | |||
| 1belginomi_2 = | |||
| 1matnnomi_2 = | |||
| 2belginomi_2 = | |||
| 2matnnomi_2 = | |||
| 3belginomi_2 = | |||
| 3matnnomi_2 = | |||
| 4belginomi_2 = | |||
| 4matnnomi_2 = | |||
| 5belginomi_2 = | |||
| 5matnnomi_2 = | |||
| tartib_3 = | |||
| lavozim_3 = [[:ru:Содружество наций|Millatlar hamdoʻstligi rahbari]] | |||
| bayroq_3 = | |||
| bayroq2_3 = | |||
| ismi ostida_3 = | |||
| boshlanish davri_3 = 23-aprel 1949-yil | |||
| periodkones_3 = | |||
| tugash davri_3 = 6-fevral 1952-yil | |||
| premyer_3 = | |||
| prezident_3 = | |||
| vitse-prezident_3 = | |||
| gubernator_3 = | |||
| vitse-gubernator_3 = | |||
| vazir_3 = | |||
| bosh vazir_3 = | |||
| birinchi vazir_3 = | |||
| monarx_3 = | |||
| noib_3 = | |||
| kansler_3 = | |||
| parlament_3 = | |||
| lider_3 = | |||
| hokim_3 = | |||
| hokim yordamchisi_3 = | |||
| hukmdor_3 = | |||
| hukmdor yordamchisi_3 = | |||
| yordamchisi_3 = | |||
| muvaqqat_3 = | |||
| muxolif_3 = | |||
| oʻrinbosar_3 = | |||
| oʻtmishdoshi_3 = lavozim tashkil qilingan | |||
| vorisi_3 = [[Elizabeth II|Yelizaveta II]] | |||
| avvalgisi_3 = | |||
| keyingisi_3 = | |||
| toj kiydirish marosimi_3 = | |||
| 1belginomi_3 = | |||
| 1matnnomi_3 = | |||
| 2belginomi_3 = | |||
| 2matnnomi_3 = | |||
| 3belginomi_3 = | |||
| 3matnnomi_3 = | |||
| 4belginomi_3 = | |||
| 4matnnomi_3 = | |||
| 5belginomi_3 = | |||
| 5matnnomi_3 = | |||
| tartib_4 = | |||
| lavozim_4 = | |||
| bayroq_4 = | |||
| bayroq2_4 = | |||
| ismi ostida_4 = | |||
| boshlanish davri_4 = | |||
| tugash davri_4 = | |||
| premyer_4 = | |||
| prezident_4 = | |||
| vitse-prezident_4 = | |||
| gubernator_4 = | |||
| vitse-gubernator_4 = | |||
| vazir_4 = | |||
| bosh vazir_4 = | |||
| birinchi vazir_4 = | |||
| monarx_4 = | |||
| noib_4 = | |||
| kansler_4 = | |||
| parlament_4 = | |||
| lider_4 = | |||
| hokim_4 = | |||
| hokim yordamchisi_4 = | |||
| hukmdor_4 = | |||
| hukmdor yordamchisi_4 = | |||
| yordamchisi_4 = | |||
| muvaqqat_4 = | |||
| muxolif_4 = | |||
| oʻrinbosar_4 = | |||
| oʻtmishdoshi_4 = | |||
| vorisi_4 = | |||
| avvalgisi_4 = | |||
| keyingisi_4 = | |||
| toj kiydirish marosimi_4 = | |||
| 1belginomi_4 = | |||
| 1matnnomi_4 = | |||
| 2belginomi_4 = | |||
| 2matnnomi_4 = | |||
| 3belginomi_4 = | |||
| 3matnnomi_4 = | |||
| 4belginomi_4 = | |||
| 4matnnomi_4 = | |||
| 5belginomi_4 = | |||
| 5matnnomi_4 = | |||
| tartib_5 = | |||
| lavozim_5 = | |||
| bayroq_5 = | |||
| bayroq2_5 = | |||
| ismi ostida_5 = | |||
| boshlanish davri_5 = | |||
| tugash davri_5 = | |||
| premyer_5 = | |||
| prezident_5 = | |||
| vitse-prezident_5 = | |||
| gubernator_5 = | |||
| vitse-gubernator_5 = | |||
| vazir_5 = | |||
| bosh vazir_5 = | |||
| birinchi vazir_5 = | |||
| monarx_5 = | |||
| noib_5 = | |||
| kansler_5 = | |||
| parlament_5 = | |||
| lider_5 = | |||
| hokim_5 = | |||
| hokim yordamchisi_5 = | |||
| hukmdor_5 = | |||
| hukmdor yordamchisi_5 = | |||
| yordamchisi_5 = | |||
| muvaqqat_5 = | |||
| muxolif_5 = | |||
| oʻrinbosar_5 = | |||
| oʻtmishdoshi_5 = | |||
| vorisi_5 = | |||
| avvalgisi_5 = | |||
| keyingisi_5 = | |||
| toj kiydirish marosimi_5 = | |||
| 1belginomi_5 = | |||
| 1matnnomi_5 = | |||
| 2belginomi_5 = | |||
| 2matnnomi_5 = | |||
| 3belginomi_5 = | |||
| 3matnnomi_5 = | |||
| 4belginomi_5 = | |||
| 4matnnomi_5 = | |||
| 5belginomi_5 = | |||
| 5matnnomi_5 = | |||
| tartib_6 = | |||
| lavozim_6 = | |||
| bayroq_6 = | |||
| bayroq2_6 = | |||
| ismi ostida_6 = | |||
| boshlanish davri_6 = | |||
| tugash davri_6 = | |||
| premyer_6 = | |||
| prezident_6 = | |||
| vitse-prezident_6 = | |||
| gubernator_6 = | |||
| vitse-gubernator_6 = | |||
| vazir_6 = | |||
| bosh vazir_6 = | |||
| birinchi vazir_6 = | |||
| monarx_6 = | |||
| noib_6 = | |||
| kansler_6 = | |||
| parlament_6 = | |||
| lider_6 = | |||
| hokim_6 = | |||
| hokim yordamchisi_6 = | |||
| hukmdor_6 = | |||
| hukmdor yordamchisi_6 = | |||
| yordamchisi_6 = | |||
| muvaqqat_6 = | |||
| muxolif_6 = | |||
| oʻrinbosar_6 = | |||
| oʻtmishdoshi_6 = | |||
| vorisi_6 = | |||
| avvalgisi_6 = | |||
| keyingisi_6 = | |||
| 1belginomi_6 = | |||
| 1matnnomi_6 = | |||
| 2belginomi_6 = | |||
| 2matnnomi_6 = | |||
| 3belginomi_6 = | |||
| 3matnnomi_6 = | |||
| 4belginomi_6 = | |||
| 4matnnomi_6 = | |||
| 5belginomi_6 = | |||
| 5matnnomi_6 = | |||
| talaffuzi = Jorj VI | |||
| tugʻilgan paytidagi ismi = {{lang-en|Prince Albert Frederick Arthur George of York}} | |||
| tugʻilgan sanasi = | |||
| tugʻilgan joyi = Norfolk, Angliya, Buyuk Britaniya | |||
| vafot sanasi = | |||
| vafot joyi = Sandringem saroyi, Norfolk, Angliya, Buyuk Britaniya | |||
| vafot sababi = | |||
| dafn etilgan joyi = Avliyo Georgiy maqbarasi | |||
| fuqaroligi = | |||
| millati = ingliz | |||
| partiya = | |||
| boshqa partiya = | |||
| boʻyi = | |||
| turmush_oʻrtogʻi = Yelizavetta Bouz-Layon | |||
| bolalari = '''qizlari:''' [[Elizabeth II|Yelizaveta II]] va [[Buyuk Britaniya malikasi, Margaret|Margaret]] | |||
| otasi = Georg V | |||
| onasi = Mariya | |||
| nikohsiz jufti = | |||
| munosabatlar = | |||
| qarindoshlari = | |||
| istiqomat joyi = | |||
| dini = anglikan (xristianlik) | |||
| taʼlim = Triniti kolleji<br />Kembridj Universiteti | |||
| alma_mater = | |||
| kasbi = | |||
| mashhur ishlari = | |||
| maoshi = | |||
| kabinet = | |||
| qoʻmitalar = | |||
| portfolio = | |||
| ilmiy unvoni = | |||
| unvoni = | |||
| maʼlumoti = | |||
| mukofotlari = [[:ru:Медаль Альберта (Королевское общество искусств)|Albert medali]] (1951)<br /> | |||
| blanka1 = | |||
| matn1 = | |||
| blanka2 = | |||
| matn2 = | |||
| blanka3 = | |||
| matn3 = | |||
| blanka4 = | |||
| matn4 = | |||
| blanka5 = | |||
| matn5 = | |||
| imzosi = | |||
| sayt = | |||
| taxallus = | |||
| mansubligi = | |||
| qoʻshin turi = | |||
| xizmat qilgan yillari = | |||
| harbiy_mukofotlari = | |||
| harbiy_blanka1 = Sulola | |||
| harbiy_matn1 = [[:ru:Саксен-Кобург-Готская династия|Saksonlar]] (1895–1917)<br />[[:ru:Виндзоры|Vinzdorlar]] (1917–1952) | |||
| harbiy_blanka2 = | |||
| harbiy_matn2 = | |||
| harbiy_blanka3 = | |||
| harbiy_matn3 = | |||
| harbiy_blanka4 = | |||
| harbiy_matn4 = | |||
| harbiy_blanka5 = | |||
| harbiy_matn5 = | |||
| modul = Monogrammasi | |||
| modul2 = [[Fayl:Royal Cypher of King George VI.svg|150px]] | |||
| modul3 = Qirollik gerbi | |||
| modul4 = [[Fayl:Coat of arms of the United Kingdom (1901–1952).svg|150px]] | |||
| modul5 = | |||
| izohlar = | |||
| sana = | |||
| yil = | |||
| manba = | |||
}} | |||
'''{{ki|Georg VI|Георг VI}}''' ([[Ingliz tili|inglizcha]]: ''George VI'') — [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya Birlashgan Qirolligi]] qiroli va [[Birlashgan Qirollik|Shimoliy Irlandiya]] va [[Millatlar Hamdoʻstligi|Britaniya]] [[Dominion|hukmronliklari]] 1936-yil 11-dekabrdan — 1952-yil 6-fevralgacha vafotigacha humkronlik qildi. Birinchi navbatda Buyuk Britaniya va [[Britaniya imperiyasi]] davlatlarining [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushida]] [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasiga]] qarshi kurashining ramzi sifatida tanilgan edi. | |||
Akasi Edvard VIII taxtdan voz kechganidan soʻng taxtga oʻtiradi. | |||
{{ki|Georg VI|Георг VI}} hukmronligi davrida [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasining]] qulashi va uning [[Millatlar Hamdoʻstligi|Millatlar Hamdoʻstligiga]] aylanishi bilan ajralib turganini aytish mumkin. U Hindistonning oxirgi imperatori (1947-yil 15 avgustgacha) va [[Irlandiya|Irlandiyaning]] oxirgi qiroli (1949-yil 18 aprelgacha) edi. U [[Millatlar Hamdoʻstligi|Millatlar Hamdoʻstligi]] rahbari unvoniga ega edi 1949-yil 29-aprelidan beri. | |||
== Taxtni egallashdan avval == | |||
Taxtga kelishdan avval oilasida, Albertning toʻrtta akasi bor edi: boʻlajak qirol Edvard VIII (1894-1972), Genri, Gloster gertsogi (1900-1974), Kent gertsogi Georg (1902-1942), [[Autizm|autizmli]] shahzoda Jon (1905-1919). [[epilepsiya]] bilan ogʻrigan va singlisi Meri (1897-1965) grafinya Xarvudga uylangan. | |||
Tabiatan Albert kamtarin va uyatchan odam boʻlgan. Undan tashqari, [[Duduqlanish|duduqlanishdan]] aziyat chekar edi. Biroq, oʻzini oʻzi oʻrgatgan avstraliyalik logoped Lionel Logue rahbarligida qattiq ishladi va natijada kasallikdan deyarli butunlay xalos boʻldi<ref name="matthew">{{Citation|first=H. C. G.|last=Matthew|author-link=Colin Matthew|title={{ki|George VI|Жорж VI}} (1895–1952)|journal=Oxford Dictionary of National Biography|year=2004}}</ref>. | |||
U Osbornda va Dortmutdagi Qirollik dengiz kollejida tahsil olgan; 1915-yilda [[michman]], keyin esa ikkinchi leytenant unvonini oladi. Kollingvud jangovar kemasida qurol minorasi qoʻmondoni sifatida, Jutland jangida qatnashgan. Dengiz flotida keyingi xizmat kasallik tufayli oldini oldi: birinchi navbatda appenditsit xuruji, keyin [[Yara kasalligi|oshqozon yarasi]]. 1918-yil mart oyida u „Qirollik havo kuchlari“ dengiz aviatsiyasiga oʻtkazildi. Gʻarbiy frontda uchuvchi boʻlib xizmat qildi va parvoz komandiri lavozimiga yetdi. U maxfiylik maqsadida '''Jonson''' nomi bilan xizmat qilgan. Urushdan keyin, 1919-yil<ref>{{Citation|title=Royal Connections|url=http://www.med-chi.co.uk/heritage/history/the-archive/royal-connections.html#nav|access-date=16 January 2019|arxiv-sana=2019-01-17|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190117070027/http://www.med-chi.co.uk/heritage/history/the-archive/royal-connections.html#nav|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|last=Heathcote|first=Tony|date=2012|title=The British Field Marshals: 1736–1997: A Biographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=KAkkUN7s4TIC&pg=PT226#v=onepage|location=|publisher=Casemate Publisher|page=|isbn=978-1783461417}}</ref> davomida [[Cambridge universiteti|Kembrij universiteti]] va Triniti kollejida tarix va iqtisod boʻyicha tahsil oladi. | |||
1920-yil iyun oyida York gertsogi boʻladi, 1923-yil 26-aprelda u Stratmorning 14-grafi boʻlmish [[Claude George Bowes-Lyon|Klod Jorj Baus-Layon]]ning qizi xonim Elizabeth Baus-Layonga uylanadi. U bilan 1905-yilda uchrashgan (5 yoshli Elizabet 10 yoshli Albertni tortdan shakarlangan gilos bilan davolagan). Oilada ikki farzand tugʻildi: 1926-yil 21-aprelda malika Yelizaveta Aleksandra Mariya (boʻlajak qirolicha [[Elizabeth II|Yelizaveta II]]) va 1930-yil 21 avgustda malika [[Buyuk Britaniya malikasi, Margaret|Margaret Ros]]. 1924-1925 yillarda gertsog va gersoginya Uganda va [[Sudan|Sudanga]], 1927-yilda esa Avstraliyaga (Albert [[Kanberra|Kanberrada]] Avstraliya parlamenti binosini ochadi) va [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyaga]] tashrif buyurishdi<ref>{{Citation|url=http://www.express.co.uk/entertainment/books/457107/Sheila-The-Australian-Ingenue-Who-Bewitched-British-Society-review|last=Henderson|first=Gerard|title=Sheila: The Australian Ingenue Who Bewitched British Society – review|date=31 January 2014|newspaper=Daily Express|access-date=15 March 2015}}</ref><ref>{{Citation|url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/02/28/sheila-who-captured-londons-heart|author=Australian Associated Press|title=A Sheila who captured London's heart|date=28 February 2014|publisher=Special Broadcasting Service|access-date=14 March 2015}}</ref>. | |||
== Harbiy unvonlar == | |||
[[Fayl:King_George_VI.jpg|left|thumb|{{ki|Georg VI|Георг VI}}. {{ki|Jerald Kelli|Джералд Келли}} chizgan portret.]] | |||
1936-yil 11-dekabrda akasi Edvard VIII taxtdan voz kechganidan soʻng, York gertsogi qirol {{ki|Georg VI|Георг VI}} 1937-yil 12-mayda toj kiygan. Bu kunda, avval katta akasi toj kiyishni rejalashtirilgan edi. Otasidan farqli oʻlaroq, {{ki|Georg VI|Георг VI}} [[Dehli|Dehlida]] Hindiston imperatori sifatida taxtga oʻtirmagan. {{ki|Georg VI|Георг VI}} taxtga oʻtirganidan bir kun oʻtganidan keyin, Irlandiya erkin davlati parlamenti Britaniya qirolining [[Irlandiya|Irlandiyadagi]] hokimiyatini amalda yoʻq qilgan qonunni qabul qiladi. 1939-yil may va iyun oylarida qirol va qirolicha Kanada boʻylab sayohat qilishdi soʻngra [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarga]] tashrif buyurishdi. | |||
Ikkinchi Jahon urushi arafasida, qirol bir necha bor [[Adolf Hitler|Adolf Gitler]]ga „tinchlantiruvchi“ xabar bilan murojaat qilishni niyat qilgan edi. Ammo uning diplomatiyasi yetarli boʻlishiga ishongan Bosh vazir [[Neville Chamberlain|Nevill Chemberlen]] buni doimo rad etib turgan. 1940-yil may oyida qirol katta xohishsizlik bilan yangi hukumat tuzishni notoʻgʻri baholagan va [[Winston Churchill|Uinston Cherchill]]ga topshiradi. Keyin ularning munosabatlari juda iliq boʻlganidan keyin: qirol va bosh vazir har seshanba kuni tushlik paytida uchrashib, qulay muhitda muhim masalalarni muhokama qilishni boshlashadi. Keyinchalik, monarx Cherchilldan yaxshiroq bosh vazir boʻlishi mumkin emasligini aytadi<ref>Hitchens, Christopher (1 April 2002), [https://www.theguardian.com/uk/2002/apr/01/queenmother.monarchy9 „Mourning will be brief“], ''The Guardian'', retrieved 1 May 2009</ref><ref>Rhodes James, pp. 202—210</ref>. Ular muhokama qilgan koʻplab masalalarni qirol oʻz kundaligiga yozib qoʻygan<ref>Weisbrode, Kenneth (2013), ''Churchill and the King'', New York: Viking, pp. 107, 117—118, 148, 154—155, 166. {{ISBN|978-0670025763}}.</ref> va bu ularning suhbatlari saqlanib qolgan yagona birinchi qoʻl yozuvi boʻlgan. | |||
=== Ikkinchi jahon urushi === | |||
[[Fayl:GeorgeVI.jpg|left|thumb|428x428px|Qirol {{ki|Georg VI|Георг VI}} toʻliq libosda]] | |||
[[Ikkinchi Jahon urushi]] paytida qirollik juftligi doimiy ravishda butun mamlakat boʻylab qoʻshinilarga, harbiy korxonalarga, doklar va kasalxonalarga tashrif buyuradi. 1939-yil dekabr oyida qirol [[Fransiya|Fransiyadagi]] Britaniya armiyasi joylashgan joyga keladi va 1943-yil iyun oyida [[Avro York]] samolyotidan, Shimoliy Afrikadagi ittifoqchi kuchlarni kuzatib boradi. Shuningdek, [[Jazoir]], [[Tarobulus al-Gʻarb|Tripoli]] va [[Malta|Maltaga]] sayohat qilgan. 1944-yilda Georg [[Normandiya|Normandiyaga]] tashrif buyurdi — Ittifoqchilar qoʻshinlari u yerga tushganidan 10 kun oʻtgach; iyul oyida u [[Italiya|Italiyaning]] janubida, oktyabrda esa [[Belgiya]] va [[Gollandiya (tarixiy davlat)|Gollandiyada]] edi<ref>{{Citation|last=Arnold-Forster|first=Mark|author-link=Mark Arnold-Forster|year=1983|origyear=1973|title=The World at War|location=London|publisher=Thames Methuen|isbn=978-0-423-00680-3|page=303}}</ref>. | |||
1940-yilda monarxning qarorgohi bir necha bor havodan bombardimon qilindi; 12 sentyabr kuni [[Bakingem|Bukingem saroyidan]] 20 metr narida nemis bombasi portlaydi. Bu qirolning taʼsir qiladi, tez-tez havotir bilan osmonga qaraydi<ref>{{Citation|last=Churchill|first=Winston|author-link=Winston Churchill|title=The Second World War|publisher=Cassell and Co. Ltd|year=1949|volume=II|page=334}}</ref>. | |||
[[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] fatx qilingan taqdirda, qirollik oilasi [[Kanada|Kanadaga]] evakuatsiya qilinishi kerak edi. Ammp, qirolning oʻzi ketmoqchi emas edi: u mamlakatda qolib, qarshilik koʻrsatishda qatnashishni niyat qilgani sababidan 1940-1941 yillarda qirol turli xil qurollardan otish bilan muntazam shugʻullangan. | |||
[[Birlashgan Qirollik]] [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSRning]] ittifoqchisi boʻlishiga qaramay, qirol {{ki|Georg VI|Георг VI}} [[Birlashgan millatlar|koalitsiya]] ittifoqchisiga juda ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻladi. | |||
[[1943|1943-yilda]] qirolning shaxsiy koʻrsatmasiga binoan, qimmatbaho metallar va toshlar bilan bezatilgan [[Stalingrad jangi|Stalingradning premium (tantanali) qilichi]] zarb qilinadi. Qirol oilasi va butun [[Birlashgan Qirollik|Britaniya]] xalqi tomonidan qoyil [[Stalingrad jangi|qolgan]] [[Volgograd|Stalingrad]] aholisi uchun moʻljallangandi. 1943-yil 29 noyabrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] Bosh vaziri [[Winston Churchill]] tomonidan [[Tehron konferensiyasi|Tehron konferentsiyasining]] ochilishiga bagʻishlangan tantanali marosimda AQSh prezidenti [[Franklin D. Roosevelt|Franklin D. Ruzvelt]] va faxriy qorovul ishtirokida [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] marshali [[Iosif Stalin]] qilich topshirildi. Hozirgi vaqtda u [[Volgograd|Volgograddagi]] [[Stalingrad jangi (qoʻriqxona muzeyi)|Stalingrad jangi panorama muzeyida]] namoyish etilmoqda. | |||
=== Oʻtgan yillar === | |||
1945-yilda [[Clement Attlee|Klement Attli]] bosh vazir etib tayinlangach, qirol hukumat boshligʻiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi, xususan, u oʻzining antikommunistik qarashlari bilan tanilgan Ernest Bevinni Tashqi ishlar vaziri etib tayinlanishini talab qildi. Shuningdek, Georg [[leyboristlar partiyasi]] davrida boshlangan sanoatni keng milliylashtirishga qarshi edi. | |||
1947-yil 1 fevralda {{ki|Georg VI|Георг VI}}, qirolicha va malika Angliyadan Janubiy Afrikaga davlat tashrifi uchun dengiz orqali joʻnab ketishdi. Georg hukmronligining soʻnggi yillari Leyboristlar hukumati Atli davrida Britaniya imperiyasining tez parchalanishi va uning Millatlar Hamdoʻstligiga aylanishi bilan ajralib turdi. Hindiston 1948-yilda, Irlandiya 1949-yilda toʻliq mustaqillikka erishdi. Hindiston mustaqilligining berilishi Georgning katta noroziligiga sabab boʻldi. 1947-yil noyabr oyida u ham istaksiz ravishda qizi [[Elizabeth II|Elizabetning]] turmushga chiqishiga rozilik berdi, chunki shahzoda [[Philip Mountbatten|Filipp Mauntbatten]] unchalik yorqin partiya emas. | |||
1948-yilda, {{ki|Georg VI|Георг VI}} hukmronligi davrida Buyuk Britaniya [[London|Londonda]] ikkinchi marta XIV yozgi Olimpiya oʻyinlariga mezbonlik qildi. Shu bilan birga, u ushbu oʻyinlarni ochdi. | |||
1951-yil oktabr oyida [[Winston Churchill|Uinston Cherchill]] hokimiyatga qaytib, har doim qirolning yordami va iltifotidan bahramand boʻldi. | |||
=== Kasallik va oʻlim === | |||
Urushning stressi monarxning sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatdi<ref>{{Citation|publisher=Official website of the British monarchy|title=King {{ki|George VI|Жорж VI}}|url=https://www.royal.uk/george-vi-r1936-1952|access-date=18 April 2016|date=12 January 2016}}</ref><ref>Judd, p. 225; Townsend, p. 174</ref>, qoʻshimcha ravishda koʻp chekadigan<ref>Judd, p. 240</ref>. U [[Arterioskleroz|ateroskleroz]], Buerger kasalligi va oʻpka saratoni rivojlana boshladi. 1948-yilda qirollik juftligining Yangi Zelandiya va Avstraliyaga rejalashtirilgan sayohati qirolning sogʻligʻi yomonlashgani sababli qoldirildi, u oʻng oyogʻining arteriyasini toʻsib qoʻydi, bu oyogʻini yoʻqotish bilan tahdid qildi. Bu 1949-yil mart oyida oʻng lomber simpatik asabni rezektsiya qilish operatsiyasiga olib keldi. Qirolning sogʻligʻi yomonlashgani sababli, uning toʻngʻich qizi va merosxoʻri Yelizaveta tobora koʻproq qirollik vazifalarini oʻz zimmasiga oldi. U va uning turmush oʻrtogʻi, Edinburg gertsogi Filipp Georg va uning rafiqasi oʻrniga Yangi Zelandiya va Avstraliyaga sayohat qilishdi. | |||
Qirol 1951-yil may oyida Britaniya festivalining ochilish marosimini oʻtkazishga muvaffaq boʻldi. 1951-yil 23-sentabrda qirol operatsiya qilindi: jarroh Klement Tomas uning oʻpkasini olib tashladi, u butunlay<ref>Bradford, p. 454; Rhodes James, p. 330</ref><ref>{{Citation|publisher=Official website of the British monarchy|title=King {{ki|George VI|Жорж VI}}|url=https://www.royal.uk/george-vi-r1936-1952|access-date=18 April 2016|date=12 January 2016}}</ref> xatarli oʻsimtadan zarar koʻrgan. 1951-yil oktyabr oyida Yelizaveta va Filipp Kanadaga bir oylik sayohat qilishdi, ketish qirolning kasalligi tufayli bir haftaga kechiktirildi. Lord kansler Viscount Symonds<ref>Rhodes James, p. 331</ref> qirol uchun parlament ochilishida taxtdan nutq soʻzladi. {{ki|Georg VI|Георг VI}} Rojdestvo uchun qirollik nutqini qismlarga boʻlib oʻqidi, ular keyinchalik birga oʻrnatildi<ref>Rhodes James, p. 334</ref>. | |||
1952-yil 31 yanvarda Georg, yaqinlarining maslahatiga qaramay, qizi Elizabet va erini Avstraliyaga koʻrish uchun London aeroportiga keldi va sobiq unga dedi. enaga: "Men uchun, Lilibetga qarang! ". Bu uning omma oldida soʻnggi chiqishi edi. | |||
Olti kundan keyin, 6-fevral kuni ertalab [[GMT|soat]] 07:30 da Norfolkdagi Sandringem saroyida yotoqda oʻlik holda topildi<ref>{{Citation|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/6/newsid_2711000/2711265.stm|title=1952: King {{ki|George VI|Жорж VI}} dies in his sleep|publisher=BBC|access-date=29 May 2018|date=6 February 1952}}</ref>. Podshoh kechasi 56 yoshida koronar [[Tromboz (tibbiyot)|trombozdan]]<ref>{{Citation|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/6/newsid_2711000/2711265.stm|title=1952: King {{ki|George VI|Жорж VI}} dies in his sleep|publisher=BBC|access-date=29 May 2018|date=6 February 1952}}</ref> vafot etdi<ref>Judd, pp. 247-248</ref>. Uning qizi allaqachon qirolicha Yelizaveta II<ref>{{Citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/1802079.stm|title=The day the King died|publisher=BBC|date=6 February 2002|access-date=29 May 2018}}</ref> sifatida Keniyadan uchib kelgan. | |||
{{ki|Georg VI|Георг VI}} 1952-yil 15-fevralda otasi qirol Georg V bilan bir xil qabrga Avliyo Georg ibodatxonasida dafn etilgan. 1953-yil 31 martda onasi qirolicha Meri eri va oʻgʻli bilan bir qabrga dafn qilindi. 1969-yil 26 martda yodgorlik ibodatxonasi oʻrnatilgandan soʻng, unga {{ki|Georg VI|Георг VI}} ning qoldiqlari qayta dafn qilindi. | |||
* Britaniya Qurolli Kuchlari Oliy Bosh Qoʻmondoni (1936-yil 11-dekabr — 1952-yil 6-fevral); | |||
* [[Kanada]] armiyasi, havo kuchlari va dengiz floti bosh qoʻmondoni (1936-yil 11-dekabr — 1952-yil 6-fevral); | |||
* Britaniya feldmarshali (1936-yil 12-dekabr); | |||
* flot admirali (1936-yil 11-dekabr); | |||
* Qirollik havo kuchlari marshali (1936-yil 11-dekabr); | |||
** havo vitse-marshali (1932-yil 3-iyun); | |||
** havo marshali (1936-yil 1-yanvar); | |||
** havo bosh marshali (1936); | |||
* Avstraliya qirollik havo kuchlari marshali (1939, faxriy unvoni); | |||
* Normandiya gertsogi (Gernsi va Jersi) (1936-yil 11-dekabr — 1952-yil 6-fevral); | |||
* Inson orolining hukmdori (1936-yil 11 dekabr — 1952-yil 6 fevral)<ref>{{Citation|title=The Gazette of India – Extraordinary|url=http://pib.nic.in/archive/docs/DVD_01/ACC%20NO%20001-BR/RAS-1947-06-12_060.pdf|access-date=6 July 2017}}</ref>. | |||
* Albert medali (Qirollik sanʼat jamiyati) (1951) | |||
=== Boshqa davlatlar === | |||
# Muqaddas Vladimir ordeni, 4-darajali qilichli ([[Rossiya imperiyasi]], 1917-yil) | |||
# Italiya harbiy ordenining Buyuk xochi (Italiya, 1917). | |||
# [[Faxriy legion ordeni|Faxriy legionning]] Buyuk xochi (Fransiya, 1917). | |||
# Oq burgut ordeni katta xochi (Yugoslaviya, 1918) | |||
# Leopold I ordeni katta xochi ([[Belgiya]], 1918) | |||
# Neshan-e Aqdas 1-sinf ([[Eron|Fors]], 1919). | |||
# Kerol I ordeni ([[Ruminiya]], 1922) | |||
# Efiopiya Yulduzi ordeni Buyuk xochi ([[Abissiniya|Efiopiya]], 1924). | |||
# Muhammad Ali ordenining Buyuk Kordoni ([[Misr]], 1927). | |||
# Quyosh ordeni (Afgʻoniston, 1928) | |||
# 1-darajali Mesopotamiya ordeni (Iroq, 1933) | |||
# Najotkor ordenining Buyuk xochi (Gretsiya, 1936). | |||
# [[Feniks ordeni (Gretsiya)|Feniks ordenining]] Buyuk xochi (Gretsiya, 1936). | |||
# Oyaswi Rayanya ordeni ([[Nepal]], 1937). | |||
# Serafim ordeni ([[Shvetsiya]], 1937). | |||
# Sent-Karlz ordeni Buyuk Xoch ([[Monako]], 1937). | |||
# Xrizantema ordeni zanjiri ([[Yaponiya]], 1937). | |||
# Chakri qirollik uyi ordeni ([[Tailand]], 1938). | |||
# Muqaddas Havoriylar Kiril va Metyusning ordeni ([[Bolgariya]], 1938). | |||
# Avliyo Georg va Konstantin ordenining Buyuk xochi (Gretsiya, 1938). | |||
# Masih ordeni Buyuk xochi ([[Portugaliya]], 1939). | |||
# Avissa ordenining Buyuk xochi (Portugaliya, 1939). | |||
# Avliyo Jeyms qilichi ordenining Buyuk xochi ([[Portugaliya]], 1939). | |||
# Katta xoch Karageorg yulduzi ordeni ([[Yugoslaviya]], 1939). | |||
# Hoshimiylar ordenining Buyuk Kordoni (Iroq, 1943). | |||
# Bosh qoʻmondon darajasidagi Faxriy legion ordeni (AQSh, 1945). | |||
# Vilgelm ordeni Buyuk Xoch ([[Niderlandiya]], 1946). | |||
# Oyasvi Rayanya ordeni (Nepal, 1946). | |||
# Husayn ibn Ali ordeni zanjiri ([[Iordaniya]], 1949). | |||
# Pahlaviy ordeni katta zanjiri ([[Eron]], 1948). | |||
# Danenbrog ordeni katta xochi ([[Daniya]], 1948). | |||
# Ozodlik ordeni ([[Beshinchi respublika|Fransiya]], 1960, vafotidan keyin). | |||
== Xotirasi == | |||
* {{ki|Georg VI|Георг VI}} sharafiga esdalik tangalari va [[Pochta markasi|pochta markalari]] chiqarildi. | |||
<gallery widths="180" heights="180" class="center"> | |||
Fayl:1 krona 1937 Velikobritaniya. JPG|<small></small> | |||
Fayl:Timbre Swaziland G6 5sgris 1938.jpg|<small>[[Esvatini|Svazilendning]] pochta markasi, 1938-yil</small> | |||
Fayl:Stamp of Kyrgyzstan george.jpg|<small>[[Qirgʻiziston]] pochta markasi, 2005-yil</small> | |||
</gallery> | |||
== Filmlar == | |||
* ''[[Qirol nutqi]]'' — 2010-yilda chiqarilgan {{ki|Georg VI|Георг VI}} haqidagi film. Unda {{ki|Georg VI|Георг VI}} rolini [[Colin Firth|Kolin Firt]] gavdalantirib, ushbu roli ortidan „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida [[Oscar|Oskar]]ni olgan. | |||
* ''Hyde Park on Hudson'' | |||
* ''A Royal Night Out'' — 2015-yilda chiqarilgan film. Unda {{ki|Georg VI|Георг VI}} [[Rupert Everett]] rolida. | |||
* ''The Crown'' — Britaniya qirollik oilasi tarixi haqida [[teleserial]]. Unda {{ki|Georg VI|Георг VI}} rolini Jared Harris oʻynagan. | |||
* ''Darkest Hour'' — [[Winston Churchill|Uinston Cherchill]] shaxsi haqidagi 2017-yilda suratga olingan [[tarixiy drama]]. {{ki|Georg VI|Георг VI}} rolini [[Ben Mendelsohn]] oʻynagan. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
== Adabiyotlar == | |||
{{Refbegin|2}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=King {{ki|George VI|Жорж VI}}|url=https://archive.org/details/kinggeorgevi0000brad|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|year=1989|isbn=978-0-297-79667-1|author=Bradford, Sarah}} | |||
* {{Kitob manbasi|title={{ki|George VI|Жорж VI}}|url=https://archive.org/details/isbn_9780091710002|publisher=Hutchinson|year=1987|isbn=978-0-09-171000-2|author=Howarth, Patrick}} | |||
* {{Kitob manbasi|year=1982|title=King {{ki|George VI|Жорж VI}}|publisher=Michael Joseph|place=London|isbn=978-0-7181-2184-6|avtor=Judd, Denis}} | |||
* {{Kitob manbasi|title={{ki|George VI|Жорж VI}} (1895–1952)|year=2004|author=Colin Matthew}} | |||
* {{Kitob manbasi|year=1998|title=A Spirit Undaunted: The Political Role of {{ki|George VI|Жорж VI}}|url=https://archive.org/details/spiritundauntedp0000jame_b5d7|place=London|publisher=Little, Brown and Co|isbn=978-0-316-64765-6|author=Rhodes James, Robert}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=Queen Elizabeth The Queen Mother: The Official Biography|url=https://archive.org/details/queenelizabethqu0000shaw_c2z9|publisher=Macmillan|year=2009|isbn=978-1-4050-4859-0|author=[[William Shawcross|Shawcross, William]]}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=Two Georges: the Making of the Modern Monarchy|publisher=Hodder & Stoughton|year=1988|isbn=978-0-340-33240-5|avtor=Sinclair, David}} | |||
* {{Kitob manbasi|year=1975|title=The Last Emperor|publisher=[[Weidenfeld & Nicolson|Weidenfeld and Nicolson]]|place=London|isbn=978-0-297-77031-2|author=Townsend, Peter}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=Elizabeth: The Queen Mother|url=https://archive.org/details/elizabethqueenmo0000vick_n7i7|publisher=Arrow Books/Random House|year=2006|isbn=978-0-09-947662-7|author=Vickers, Hugo}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=King {{ki|George VI|Жорж VI}}: His Life and Reign|publisher=St. Martinʼs Press|place=New York|year=1958|ssilka=https://archive.org/details/kinggeorgevihisl00whee|avtor=Wheeler-Bennett, Sir John}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=Britain's Royal Families: The Complete Genealogy, Revised Edition|url=https://archive.org/details/britainssroyalfa0000weir|publisher=[[Random House]]|place=London|year=1996|isbn=978-0-7126-7448-5|author=Weir, Alison}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=A Kingʻs Story|publisher=Cassell & Co Ltd|place=London|year=1951|author=[[Edward VIII|Windsor, The Duke of]]}} | |||
* {{Kitob manbasi|title=King Edward VIII: The Official Biography|place=London|publisher=Collins|year=1990|isbn=978-0-00-215741-4|author=Ziegler, Philip}} | |||
{{Refend}} | |||
== Havolalar == | |||
{{Qardosh loyihaga ishorat}} | |||
* {{Britannica|230081|title={{ki|George VI|Жорж VI}}}} | |||
* {{YouTube|p1TubkzxPFY|Footage of King {{ki|George VI|Жорж VI}} stammering in a 1938 speech}} | |||
* {{YouTube|m-vlrXBqGw8|Soundtrack of King {{ki|George VI|Жорж VI}} Coronation speech in 1937}} | |||
{{Tashqi havolalar}} | |||
[[Turkum:1952-yilda vafot etganlar]] | |||
[[Turkum:6-fevralda vafot etganlar]] | |||
[[Turkum:1895-yilda tugʻilganlar]] | |||
[[Turkum:14-dekabrda tugʻilganlar]] | |||
[[Turkum:Xrizantema ordeni sohiblari]] | |||
[[Turkum:Bani ordeni sohiblari]] | |||
[[Turkum:Avstraliya davlat rahbarlari]] | |||
[[Turkum:Pokiston davlat rahbarlari]] | |||
[[Turkum:Hindiston davlat rahbarlari]] | |||
[[Turkum:Pahlaviy ordeni sohiblari]] | |||
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Georg VI | |
|---|---|
inglizcha: George VI | |
|
| |
|
Mansab davri 11-dekabr 1936-yil – 6-fevral 1952-yil | |
| Hukumat boshligʻi |
Stenli Bolduin (1935—1937) Nevil Chemberlen (1937—1940) Uinston Cherchill (1940—1945) Klemnt Ettli (1945—1951) Uinston Cherchill (1951—1955) |
| Oʻtmishdoshi | Edvard VIII |
| Vorisi | Yelizaveta II |
| Toj kiydirish marosimi | 12-may 1937-yil |
|
Mansab davri 11-dekabr 1936-yil – 15-avgust 1947-yil | |
| Oʻtmishdoshi | Edvard VIII |
| Vorisi | bekor qilingan |
| Millatlar hamdoʻstligi rahbari | |
|
Mansab davri 23-aprel 1949-yil – 6-fevral 1952-yil | |
| Oʻtmishdoshi | lavozim tashkil qilingan |
| Vorisi | Yelizaveta II |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Talaffuzi | Jorj VI |
| Tavalludi |
inglizcha: Prince Albert Frederick Arthur George of York Norfolk, Angliya, Buyuk Britaniya |
| Vafoti | Sandringem saroyi, Norfolk, Angliya, Buyuk Britaniya |
| Millati | ingliz |
| Turmush oʻrtogʻi | Yelizavetta Bouz-Layon |
| Bolalari | qizlari: Yelizaveta II va Margaret |
| Onasi | Mariya |
| Otasi | Georg V |
| Taʼlim |
Triniti kolleji Kembridj Universiteti |
| Dini | anglikan (xristianlik) |
| Mukofotlari |
Albert medali (1951) |
| Dafn etilgan joyi | Avliyo Georgiy maqbarasi |
| Sulola |
Saksonlar (1895–1917) Vinzdorlar (1917–1952) |
| Monogrammasi | |
|
| |
| Qirollik gerbi | |
|
| |
Georg VI (inglizcha: George VI) — Buyuk Britaniya Birlashgan Qirolligi qiroli va Shimoliy Irlandiya va Britaniya hukmronliklari 1936-yil 11-dekabrdan — 1952-yil 6-fevralgacha vafotigacha humkronlik qildi. Birinchi navbatda Buyuk Britaniya va Britaniya imperiyasi davlatlarining Ikkinchi jahon urushida fashistlar Germaniyasiga qarshi kurashining ramzi sifatida tanilgan edi.
Akasi Edvard VIII taxtdan voz kechganidan soʻng taxtga oʻtiradi.
Georg VI hukmronligi davrida Britaniya imperiyasining qulashi va uning Millatlar Hamdoʻstligiga aylanishi bilan ajralib turganini aytish mumkin. U Hindistonning oxirgi imperatori (1947-yil 15 avgustgacha) va Irlandiyaning oxirgi qiroli (1949-yil 18 aprelgacha) edi. U Millatlar Hamdoʻstligi rahbari unvoniga ega edi 1949-yil 29-aprelidan beri.
Taxtni egallashdan avval
[tahrir | manbasini tahrirlash]Taxtga kelishdan avval oilasida, Albertning toʻrtta akasi bor edi: boʻlajak qirol Edvard VIII (1894-1972), Genri, Gloster gertsogi (1900-1974), Kent gertsogi Georg (1902-1942), autizmli shahzoda Jon (1905-1919). epilepsiya bilan ogʻrigan va singlisi Meri (1897-1965) grafinya Xarvudga uylangan.
Tabiatan Albert kamtarin va uyatchan odam boʻlgan. Undan tashqari, duduqlanishdan aziyat chekar edi. Biroq, oʻzini oʻzi oʻrgatgan avstraliyalik logoped Lionel Logue rahbarligida qattiq ishladi va natijada kasallikdan deyarli butunlay xalos boʻldi[1].
U Osbornda va Dortmutdagi Qirollik dengiz kollejida tahsil olgan; 1915-yilda michman, keyin esa ikkinchi leytenant unvonini oladi. Kollingvud jangovar kemasida qurol minorasi qoʻmondoni sifatida, Jutland jangida qatnashgan. Dengiz flotida keyingi xizmat kasallik tufayli oldini oldi: birinchi navbatda appenditsit xuruji, keyin oshqozon yarasi. 1918-yil mart oyida u „Qirollik havo kuchlari“ dengiz aviatsiyasiga oʻtkazildi. Gʻarbiy frontda uchuvchi boʻlib xizmat qildi va parvoz komandiri lavozimiga yetdi. U maxfiylik maqsadida Jonson nomi bilan xizmat qilgan. Urushdan keyin, 1919-yil[2][3] davomida Kembrij universiteti va Triniti kollejida tarix va iqtisod boʻyicha tahsil oladi.
1920-yil iyun oyida York gertsogi boʻladi, 1923-yil 26-aprelda u Stratmorning 14-grafi boʻlmish Klod Jorj Baus-Layonning qizi xonim Elizabeth Baus-Layonga uylanadi. U bilan 1905-yilda uchrashgan (5 yoshli Elizabet 10 yoshli Albertni tortdan shakarlangan gilos bilan davolagan). Oilada ikki farzand tugʻildi: 1926-yil 21-aprelda malika Yelizaveta Aleksandra Mariya (boʻlajak qirolicha Yelizaveta II) va 1930-yil 21 avgustda malika Margaret Ros. 1924-1925 yillarda gertsog va gersoginya Uganda va Sudanga, 1927-yilda esa Avstraliyaga (Albert Kanberrada Avstraliya parlamenti binosini ochadi) va Yangi Zelandiyaga tashrif buyurishdi[4][5].
Harbiy unvonlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]
1936-yil 11-dekabrda akasi Edvard VIII taxtdan voz kechganidan soʻng, York gertsogi qirol Georg VI 1937-yil 12-mayda toj kiygan. Bu kunda, avval katta akasi toj kiyishni rejalashtirilgan edi. Otasidan farqli oʻlaroq, Georg VI Dehlida Hindiston imperatori sifatida taxtga oʻtirmagan. Georg VI taxtga oʻtirganidan bir kun oʻtganidan keyin, Irlandiya erkin davlati parlamenti Britaniya qirolining Irlandiyadagi hokimiyatini amalda yoʻq qilgan qonunni qabul qiladi. 1939-yil may va iyun oylarida qirol va qirolicha Kanada boʻylab sayohat qilishdi soʻngra Qoʻshma Shtatlarga tashrif buyurishdi.
Ikkinchi Jahon urushi arafasida, qirol bir necha bor Adolf Gitlerga „tinchlantiruvchi“ xabar bilan murojaat qilishni niyat qilgan edi. Ammo uning diplomatiyasi yetarli boʻlishiga ishongan Bosh vazir Nevill Chemberlen buni doimo rad etib turgan. 1940-yil may oyida qirol katta xohishsizlik bilan yangi hukumat tuzishni notoʻgʻri baholagan va Uinston Cherchillga topshiradi. Keyin ularning munosabatlari juda iliq boʻlganidan keyin: qirol va bosh vazir har seshanba kuni tushlik paytida uchrashib, qulay muhitda muhim masalalarni muhokama qilishni boshlashadi. Keyinchalik, monarx Cherchilldan yaxshiroq bosh vazir boʻlishi mumkin emasligini aytadi[6][7]. Ular muhokama qilgan koʻplab masalalarni qirol oʻz kundaligiga yozib qoʻygan[8] va bu ularning suhbatlari saqlanib qolgan yagona birinchi qoʻl yozuvi boʻlgan.
Ikkinchi jahon urushi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Ikkinchi Jahon urushi paytida qirollik juftligi doimiy ravishda butun mamlakat boʻylab qoʻshinilarga, harbiy korxonalarga, doklar va kasalxonalarga tashrif buyuradi. 1939-yil dekabr oyida qirol Fransiyadagi Britaniya armiyasi joylashgan joyga keladi va 1943-yil iyun oyida Avro York samolyotidan, Shimoliy Afrikadagi ittifoqchi kuchlarni kuzatib boradi. Shuningdek, Jazoir, Tripoli va Maltaga sayohat qilgan. 1944-yilda Georg Normandiyaga tashrif buyurdi — Ittifoqchilar qoʻshinlari u yerga tushganidan 10 kun oʻtgach; iyul oyida u Italiyaning janubida, oktyabrda esa Belgiya va Gollandiyada edi[9].
1940-yilda monarxning qarorgohi bir necha bor havodan bombardimon qilindi; 12 sentyabr kuni Bukingem saroyidan 20 metr narida nemis bombasi portlaydi. Bu qirolning taʼsir qiladi, tez-tez havotir bilan osmonga qaraydi[10].
Buyuk Britaniya fatx qilingan taqdirda, qirollik oilasi Kanadaga evakuatsiya qilinishi kerak edi. Ammp, qirolning oʻzi ketmoqchi emas edi: u mamlakatda qolib, qarshilik koʻrsatishda qatnashishni niyat qilgani sababidan 1940-1941 yillarda qirol turli xil qurollardan otish bilan muntazam shugʻullangan.
Birlashgan Qirollik SSSRning ittifoqchisi boʻlishiga qaramay, qirol Georg VI koalitsiya ittifoqchisiga juda ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻladi.
1943-yilda qirolning shaxsiy koʻrsatmasiga binoan, qimmatbaho metallar va toshlar bilan bezatilgan Stalingradning premium (tantanali) qilichi zarb qilinadi. Qirol oilasi va butun Britaniya xalqi tomonidan qoyil qolgan Stalingrad aholisi uchun moʻljallangandi. 1943-yil 29 noyabrda Buyuk Britaniya Bosh vaziri Winston Churchill tomonidan Tehron konferentsiyasining ochilishiga bagʻishlangan tantanali marosimda AQSh prezidenti Franklin D. Ruzvelt va faxriy qorovul ishtirokida Sovet Ittifoqi marshali Iosif Stalin qilich topshirildi. Hozirgi vaqtda u Volgograddagi Stalingrad jangi panorama muzeyida namoyish etilmoqda.
Oʻtgan yillar
[tahrir | manbasini tahrirlash]1945-yilda Klement Attli bosh vazir etib tayinlangach, qirol hukumat boshligʻiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi, xususan, u oʻzining antikommunistik qarashlari bilan tanilgan Ernest Bevinni Tashqi ishlar vaziri etib tayinlanishini talab qildi. Shuningdek, Georg leyboristlar partiyasi davrida boshlangan sanoatni keng milliylashtirishga qarshi edi.
1947-yil 1 fevralda Georg VI, qirolicha va malika Angliyadan Janubiy Afrikaga davlat tashrifi uchun dengiz orqali joʻnab ketishdi. Georg hukmronligining soʻnggi yillari Leyboristlar hukumati Atli davrida Britaniya imperiyasining tez parchalanishi va uning Millatlar Hamdoʻstligiga aylanishi bilan ajralib turdi. Hindiston 1948-yilda, Irlandiya 1949-yilda toʻliq mustaqillikka erishdi. Hindiston mustaqilligining berilishi Georgning katta noroziligiga sabab boʻldi. 1947-yil noyabr oyida u ham istaksiz ravishda qizi Elizabetning turmushga chiqishiga rozilik berdi, chunki shahzoda Filipp Mauntbatten unchalik yorqin partiya emas.
1948-yilda, Georg VI hukmronligi davrida Buyuk Britaniya Londonda ikkinchi marta XIV yozgi Olimpiya oʻyinlariga mezbonlik qildi. Shu bilan birga, u ushbu oʻyinlarni ochdi.
1951-yil oktabr oyida Uinston Cherchill hokimiyatga qaytib, har doim qirolning yordami va iltifotidan bahramand boʻldi.
Kasallik va oʻlim
[tahrir | manbasini tahrirlash]Urushning stressi monarxning sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatdi[11][12], qoʻshimcha ravishda koʻp chekadigan[13]. U ateroskleroz, Buerger kasalligi va oʻpka saratoni rivojlana boshladi. 1948-yilda qirollik juftligining Yangi Zelandiya va Avstraliyaga rejalashtirilgan sayohati qirolning sogʻligʻi yomonlashgani sababli qoldirildi, u oʻng oyogʻining arteriyasini toʻsib qoʻydi, bu oyogʻini yoʻqotish bilan tahdid qildi. Bu 1949-yil mart oyida oʻng lomber simpatik asabni rezektsiya qilish operatsiyasiga olib keldi. Qirolning sogʻligʻi yomonlashgani sababli, uning toʻngʻich qizi va merosxoʻri Yelizaveta tobora koʻproq qirollik vazifalarini oʻz zimmasiga oldi. U va uning turmush oʻrtogʻi, Edinburg gertsogi Filipp Georg va uning rafiqasi oʻrniga Yangi Zelandiya va Avstraliyaga sayohat qilishdi.
Qirol 1951-yil may oyida Britaniya festivalining ochilish marosimini oʻtkazishga muvaffaq boʻldi. 1951-yil 23-sentabrda qirol operatsiya qilindi: jarroh Klement Tomas uning oʻpkasini olib tashladi, u butunlay[14][15] xatarli oʻsimtadan zarar koʻrgan. 1951-yil oktyabr oyida Yelizaveta va Filipp Kanadaga bir oylik sayohat qilishdi, ketish qirolning kasalligi tufayli bir haftaga kechiktirildi. Lord kansler Viscount Symonds[16] qirol uchun parlament ochilishida taxtdan nutq soʻzladi. Georg VI Rojdestvo uchun qirollik nutqini qismlarga boʻlib oʻqidi, ular keyinchalik birga oʻrnatildi[17].
1952-yil 31 yanvarda Georg, yaqinlarining maslahatiga qaramay, qizi Elizabet va erini Avstraliyaga koʻrish uchun London aeroportiga keldi va sobiq unga dedi. enaga: "Men uchun, Lilibetga qarang! ". Bu uning omma oldida soʻnggi chiqishi edi.
Olti kundan keyin, 6-fevral kuni ertalab soat 07:30 da Norfolkdagi Sandringem saroyida yotoqda oʻlik holda topildi[18]. Podshoh kechasi 56 yoshida koronar trombozdan[19] vafot etdi[20]. Uning qizi allaqachon qirolicha Yelizaveta II[21] sifatida Keniyadan uchib kelgan.
Georg VI 1952-yil 15-fevralda otasi qirol Georg V bilan bir xil qabrga Avliyo Georg ibodatxonasida dafn etilgan. 1953-yil 31 martda onasi qirolicha Meri eri va oʻgʻli bilan bir qabrga dafn qilindi. 1969-yil 26 martda yodgorlik ibodatxonasi oʻrnatilgandan soʻng, unga Georg VI ning qoldiqlari qayta dafn qilindi.
- Britaniya Qurolli Kuchlari Oliy Bosh Qoʻmondoni (1936-yil 11-dekabr — 1952-yil 6-fevral);
- Kanada armiyasi, havo kuchlari va dengiz floti bosh qoʻmondoni (1936-yil 11-dekabr — 1952-yil 6-fevral);
- Britaniya feldmarshali (1936-yil 12-dekabr);
- flot admirali (1936-yil 11-dekabr);
- Qirollik havo kuchlari marshali (1936-yil 11-dekabr);
- havo vitse-marshali (1932-yil 3-iyun);
- havo marshali (1936-yil 1-yanvar);
- havo bosh marshali (1936);
- Avstraliya qirollik havo kuchlari marshali (1939, faxriy unvoni);
- Normandiya gertsogi (Gernsi va Jersi) (1936-yil 11-dekabr — 1952-yil 6-fevral);
- Inson orolining hukmdori (1936-yil 11 dekabr — 1952-yil 6 fevral)[22].
- Albert medali (Qirollik sanʼat jamiyati) (1951)
Boshqa davlatlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Muqaddas Vladimir ordeni, 4-darajali qilichli (Rossiya imperiyasi, 1917-yil)
- Italiya harbiy ordenining Buyuk xochi (Italiya, 1917).
- Faxriy legionning Buyuk xochi (Fransiya, 1917).
- Oq burgut ordeni katta xochi (Yugoslaviya, 1918)
- Leopold I ordeni katta xochi (Belgiya, 1918)
- Neshan-e Aqdas 1-sinf (Fors, 1919).
- Kerol I ordeni (Ruminiya, 1922)
- Efiopiya Yulduzi ordeni Buyuk xochi (Efiopiya, 1924).
- Muhammad Ali ordenining Buyuk Kordoni (Misr, 1927).
- Quyosh ordeni (Afgʻoniston, 1928)
- 1-darajali Mesopotamiya ordeni (Iroq, 1933)
- Najotkor ordenining Buyuk xochi (Gretsiya, 1936).
- Feniks ordenining Buyuk xochi (Gretsiya, 1936).
- Oyaswi Rayanya ordeni (Nepal, 1937).
- Serafim ordeni (Shvetsiya, 1937).
- Sent-Karlz ordeni Buyuk Xoch (Monako, 1937).
- Xrizantema ordeni zanjiri (Yaponiya, 1937).
- Chakri qirollik uyi ordeni (Tailand, 1938).
- Muqaddas Havoriylar Kiril va Metyusning ordeni (Bolgariya, 1938).
- Avliyo Georg va Konstantin ordenining Buyuk xochi (Gretsiya, 1938).
- Masih ordeni Buyuk xochi (Portugaliya, 1939).
- Avissa ordenining Buyuk xochi (Portugaliya, 1939).
- Avliyo Jeyms qilichi ordenining Buyuk xochi (Portugaliya, 1939).
- Katta xoch Karageorg yulduzi ordeni (Yugoslaviya, 1939).
- Hoshimiylar ordenining Buyuk Kordoni (Iroq, 1943).
- Bosh qoʻmondon darajasidagi Faxriy legion ordeni (AQSh, 1945).
- Vilgelm ordeni Buyuk Xoch (Niderlandiya, 1946).
- Oyasvi Rayanya ordeni (Nepal, 1946).
- Husayn ibn Ali ordeni zanjiri (Iordaniya, 1949).
- Pahlaviy ordeni katta zanjiri (Eron, 1948).
- Danenbrog ordeni katta xochi (Daniya, 1948).
- Ozodlik ordeni (Fransiya, 1960, vafotidan keyin).
Xotirasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Georg VI sharafiga esdalik tangalari va pochta markalari chiqarildi.
-
Svazilendning pochta markasi, 1938-yil
-
Qirgʻiziston pochta markasi, 2005-yil
Filmlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Qirol nutqi — 2010-yilda chiqarilgan Georg VI haqidagi film. Unda Georg VI rolini Kolin Firt gavdalantirib, ushbu roli ortidan „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Oskarni olgan.
- Hyde Park on Hudson
- A Royal Night Out — 2015-yilda chiqarilgan film. Unda Georg VI Rupert Everett rolida.
- The Crown — Britaniya qirollik oilasi tarixi haqida teleserial. Unda Georg VI rolini Jared Harris oʻynagan.
- Darkest Hour — Uinston Cherchill shaxsi haqidagi 2017-yilda suratga olingan tarixiy drama. Georg VI rolini Ben Mendelsohn oʻynagan.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Matthew, H. C. G. (2004), „George VI (1895–1952)“, Oxford Dictionary of National Biography
- ↑ Royal Connections, 2019-01-17da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 16 January 2019
- ↑ Heathcote, Tony (2012), The British Field Marshals: 1736–1997: A Biographical Dictionary, Casemate Publisher, ISBN 978-1783461417
- ↑ Henderson, Gerard (31 January 2014), „Sheila: The Australian Ingenue Who Bewitched British Society – review“, Daily Express, qaraldi: 15 March 2015
- ↑ Australian Associated Press (28 February 2014), A Sheila who captured London's heart, Special Broadcasting Service, qaraldi: 14 March 2015
- ↑ Hitchens, Christopher (1 April 2002), „Mourning will be brief“, The Guardian, retrieved 1 May 2009
- ↑ Rhodes James, pp. 202—210
- ↑ Weisbrode, Kenneth (2013), Churchill and the King, New York: Viking, pp. 107, 117—118, 148, 154—155, 166. ISBN 978-0670025763.
- ↑ Arnold-Forster, Mark (1983) [1973], The World at War, London: Thames Methuen, 303-bet, ISBN 978-0-423-00680-3
- ↑ Churchill, Winston (1949), The Second World War, II-jild, Cassell and Co. Ltd, 334-bet
- ↑ King George VI, Official website of the British monarchy, 12 January 2016, qaraldi: 18 April 2016
- ↑ Judd, p. 225; Townsend, p. 174
- ↑ Judd, p. 240
- ↑ Bradford, p. 454; Rhodes James, p. 330
- ↑ King George VI, Official website of the British monarchy, 12 January 2016, qaraldi: 18 April 2016
- ↑ Rhodes James, p. 331
- ↑ Rhodes James, p. 334
- ↑ 1952: King George VI dies in his sleep, BBC, 6 February 1952, qaraldi: 29 May 2018
- ↑ 1952: King George VI dies in his sleep, BBC, 6 February 1952, qaraldi: 29 May 2018
- ↑ Judd, pp. 247-248
- ↑ The day the King died, BBC, 6 February 2002, qaraldi: 29 May 2018
- ↑ The Gazette of India – Extraordinary (PDF), qaraldi: 6 July 2017
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Bradford, Sarah. King George VI. London: Weidenfeld and Nicolson, 1989. ISBN 978-0-297-79667-1.
- Howarth, Patrick. George VI. Hutchinson, 1987. ISBN 978-0-09-171000-2.
- King George VI. Michael Joseph, 1982. ISBN 978-0-7181-2184-6.
- Colin Matthew. George VI (1895–1952), 2004.
- Rhodes James, Robert. A Spirit Undaunted: The Political Role of George VI. Little, Brown and Co, 1998. ISBN 978-0-316-64765-6.
- Shawcross, William. Queen Elizabeth The Queen Mother: The Official Biography. Macmillan, 2009. ISBN 978-1-4050-4859-0.
- Two Georges: the Making of the Modern Monarchy. Hodder & Stoughton, 1988. ISBN 978-0-340-33240-5.
- Townsend, Peter. The Last Emperor. Weidenfeld and Nicolson, 1975. ISBN 978-0-297-77031-2.
- Vickers, Hugo. Elizabeth: The Queen Mother. Arrow Books/Random House, 2006. ISBN 978-0-09-947662-7.
- King George VI: His Life and Reign. St. Martinʼs Press, 1958.
- Weir, Alison. Britain's Royal Families: The Complete Genealogy, Revised Edition. Random House, 1996. ISBN 978-0-7126-7448-5.
- Windsor, The Duke of. A Kingʻs Story. Cassell & Co Ltd, 1951.
- Ziegler, Philip. King Edward VIII: The Official Biography. Collins, 1990. ISBN 978-0-00-215741-4.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]| George VI haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling | |
| Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda | |
| Media fayllar Vikiomborda | |
| Taʼlim resurslari Vikiversitetda | |
| Xabarlar Vikiyangiliklarda | |
| Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda | |
| Asarlar matnlari Vikimanbada | |
| Kitob va darsliklar Vikikitobda | |


