Georgiy Arbatov
| Георгй Арбатов | |
|---|---|
| Таваллуд топган | 1923-йил 19-май |
| Вафот этган | 2010-йил 1-октабр |
| Касби | Сиёсацҳунос |
| Таҳсил олган | Москва давлат халқаро муносабатлар институти |
| Мукофотлари | Қизил Юлдуз ордениЛенин ордени |
Аркадевич Арбатов (1923-йил 19-май, Херсон — 2010-йил 1-октабр, Москва) Совет Иттифоқи Коммунистик партиясининг бешта Бош котибининг маслаҳатчиси бўлган ва Совуқ уруш даврида Ғарбда машҳур бўлган совет ва рус сиёсацҳуноси. Совет Иттифоқининг Қўшма Штатлардаги сиёсати вакили бўлиб, у ерда инглиз тилини яхши билиши унга Америка телевидениэсида тез-тез меҳмон бўлишига ёрдам берди. У Совет Фанлар Академиясининг АҚШ ва Канада институти (ИСКРАН), АҚШ ва Канадани ўрганиш бўйича Совет ва Россия таҳлил марказининг асосчиси ва кейинчалик фахрий директори бўлган.
Бошланғич мартабаси
Арбатов таниқли болшевик Аркадий Арбатовнинг ўғли бўлиб, 1930-йилларда Совет Иттифоқининг бир қанча савдо миссияларида қатнашган. Арбатов Иккинчи Жаҳон уруши пайтида Қизил Армия сафида жанг қилган, 1941-йил 7-ноябрда Қизил майдонда Инқилоб куни парадида қатнашган ва у ердан фронтга йўл олган. Арбатов 17-гвардия миномёт полкининг штаб бошлиғи лавозимида урушни тугатди ва 1943-йилда Қизил Юлдуз ордени билан тақдирланди [1]
1944-йилда сил касаллигидан даво топаётган Арбатов газета хабарида Москвада давлат халқаро муносабатлар институти ташкил этилаётгани ҳақидаги мақолани ўқийди[2]. У мактабга ўқиш учун ариза топширди ва 1949-йилда Москва давлат халқаро муносабатлар институтини тугатди, унга фан номзоди илмий даражаси берилди. 1954-йилда худди шу институтда [1] У 1953-1963-йилларда Коммунист ва инглиз тилидаги Тҳе Неw Тимес нашрида журналист ва ташқи ишлар бўйича шарҳловчи бўлиб ишлаган[2]
Сиёсацҳунос
Арбатов 1963-64-йилларда Совет Фанлар академиясининг Жаҳон иқтисодиёти институтида ишлаган. У 1965-йилдан 1995-йилгача АҚШ ва Канада тадқиқотлари институти (ИСКРАН) асосчиси директори бўлган. 1995-йилда ИСКРАНнинг фахрий директори этиб тайинланган. У 1964-67-йилларда КПСС Марказий Қўмитасининг АҚШ масалалари бўйича маслаҳатчиси этиб тайинланган. 1990-йилда Марказий Қўмита аъзолигига сайланган ва Олий Совет депутати бўлган. Коммунистик партиянинг беш бош котибининг маслаҳатчиси сифатида Арбатов АҚШ ва СССР ўртасида қурол назорати бўйича музокараларда тез-тез қатнашган[3] Марказий разведка бошқармаси маълумотларига кўра, Арбатов Сиёсий бюро ва КГБ ўртасида воситачи бўлган.
Арбатов Совет Иттифоқининг Ғарбдаги юзига айланди, у ерда у инглиз тилини кучли, аммо оғир урғу билан билишидан Америка расмийлари билан алоқаларни мустаҳкамлашга ёрдам бериш ва Америка телевидениэси орқали Америка жамоатчилигига Совет қарашларини тақдим этиш учун фойдаланган. Генерал Бернард Рожерс, НАТОнинг собиқ қўмондони, Ғарбий Европада Совет қўшинларига қарши ҳарбий тўсиқ бўйича ишлаган[4]... Коммунизмни „шайтоний“ деб атаган Билли Гремнинг айтишича, у Гремнинг 1982-йилда Москвага ташрифи чоғида уч соат бирга бўлганидан кейин „бу ерда жуда ажойиб амалдор билан учрашган“. Арбатов Рейган маъмуриятини кескин танқид қилиб, у „демонизация, бошқа томонни инсонийлаштириш кампанияси“ олиб борди, бу эса Арбатовга ўша даврда АҚШга кириш учун виза олишда қийинчиликларга олиб келди[3]
1992-йилда ўзининг "Тизим: Совет сиёсатидаги ички ҳаёт" номли автобиографиясида Арбатов ўзини „тизимнинг ташқарисидан эмас, балки ичкаридан“ ислоҳотларни амалга оширишга ҳаракат қилган, ислоҳотларга асос солган шахслардан бири деб ҳисоблайди. 1980-йилларда Михаил Горбачев томонидан амалга оширилган. 1995-йилда АҚШ ва Канада тадқиқотлари институти директори лавозимини эгаллаган Сергей Рогов Арбатовни Совет тузумидаги Америкага қарши қаттиқ линияларнинг таъсирини юмшатиш учун „ҳеч кимдан кўра кўпроқ бўйинбоғини чиқаришга тайёр бўлган“ одам деб атади, гарчи „у оммавий равишда кесиб ўтолмайдиган қизил чизиқлар нима эканлигини жуда яхши биларди ва бу борада жуда эҳтиёткор эди“. Арбатов Совет Иттифоқи Совуқ урушда мағлубиятга учраганини тан олди, лекин Америка Қўшма Штатлари ҳам „Душман“ ни йўқотишдан жабр кўрди, деб таъкидлади[3]..
Совет Иттифоқи парчаланганидан кейин Арбатов 1991-йилдан 1996-йилгача Давлат Думаси маслаҳатчиси ва Россия Федерацияси Ташқи ишлар вазирлиги ташқи сиёсат кенгашининг аъзоси бўлган. У жанубий Курил оролларининг Японияга берилиши тарафдори эди. Арбатов Борис Елцин томонидан амалга оширилган иқтисодий ислоҳотларнинг танқидчиси бўлиб, улар Россиядаги ўрта синф ҳисобига жуда кўп иқтисодий ва сиёсий ҳокимиятни сайланмаганлар қўлига топширганини айтди. У, шунингдек, Владимир Путиннинг Россиядаги демократик ҳаракатни бостиришга қаратилган саъй-ҳаракатларини танқид қилган[3].
Арбатов фан ва жаҳон ишлари бўйича Пугваш конференсияларида қатнашган.
Шахсий ҳаёти
Арбатов иккита Ленин ордени, Октябр инқилоби ордени, иккита Меҳнат Қизил Байроқ ордени ва бошқа медаллар билан тақдирланган.
Арбатов 2010-йил 1-октябрда Москвада саратон касаллиги туфайли 87 ёшида вафот этди. Унинг оиласидан рафиқаси Светлана, шунингдек, қурол назорати билан шуғулланадиган ўғли Алексей қолди[3].
Чоп этилган ишлари
Арбатов 100 дан ортиқ нашр этилган асарлар муаллифи:
- Идеологическая борба в современнйх международнйх отношених. Доктрина, методй и организация внешнеполитиcеской пропагандй империали, Москва 1970; (Замонавий халқаро муносабатлардаги мафкуравий зиддият, империализм ташқи сиёсати тарғиботининг таълимоти, усуллари ва ташкил этилиши). Инглизча нашри
- Глобал стратегия США в условиях научно-технической революции (Илмий/техник инқилоб шароитида АҚШнинг глобал стратегияси), Москва 1979
- (Виллем Л. Олтманс билан): Дер соwжетисче Стандпункт. Убер диэ Wестполитик дер УДССР, Мюнхен, 1981 (ИСБН 3-8077-0165-6)
- Свидетелство современника (Замонавий инсоннинг гувоҳлиги), Москва 1991; Тҳе Сйстем номи билан инглиз тилида нашр этилган. Совет сиёсатидаги инсайдерлар ҳаёти. Ню-Ёрк, 1992
- Затянувшеэся вйздоровлениэ (1953-1985 гг.), Москва 1991 (ИСБН 5-7133-0385-3) (Узоқ муддатли тикланиш),
- Обшчественная наука и сиёсат (Ижтимоий фанлар ва сиёсат), Москва 1998
- Повестка дня российско-американских отношений (Россия-Америка муносабатлари кун тартиби), Москва 1999
- Человек Системй (Тизим одами), Москва 2002
- Децтво. Отрочество. Война: Автобиография на фоне исторических собйтий (Болалик, ўсмирлик, уруш: тарихий воқеалар фонида автобиография), Москва 2007
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 АРБАТОВ Георгий Аркадевич (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-09-28 санасида архивланган), Институте фор УС анд Cанадиан Студиэс. Аccессед Оcтобер 4, 2010. (Руссиан Лангуаге).
- ↑ 2,0 2,1 Бабич, Дмитрй. „Обитуарй — Георгй Арбатов, мастер оф cомпромисе“, РИА Новости, Оcтобер 4, 2010. Аccессед Оcтобер 4, 2010.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Левй, Cлиффорд Ж. „Георги А. Арбатов, а Бридге Бетwеэн Cолд Wар Суперпоwерс, Ис Деад ат 87“, Тҳе Неw Ёрк Тимес, Оcтобер 2, 2010. Аccессед Оcтобер 4, 2010.
- ↑ Cоррй, Жоҳн. „ТВ РЕВИЭW; Спеакинг фор, анд Спеакинг то, тҳе Руссианс“, Тҳе Неw Ёрк Тимес, Деcембер 10, 1987. Аccессед Оcтобер 4, 2010.
Ҳаволалар
- ИСКРАНдан таржимаи ҳоли (рус тили). (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-09-28 санасида архивланган)
- Глорй.рин.ру саҳифаси (рус тили)
- C-СПАН видео архиви, 1990-йил 29-май, Арбатов матбуот анжуманида сўзлаган
- C-СПАН видео архиви, 1996-йил 1-апрел, Арбатов Совуқ уруш давридаги совет-америка муносабатлари ҳақида гапиради