Gepatit B viruslari
Бу мақолада манбалар <реф></реф> тегларига олинмаган ёки умуман кўрсатилмаган. |
Бу мақола викилаштирилиши керак. |
Вирусли гепатит (инглизча: Ҳепатитис Б вирус, ҲБВ, лотинча: ҳепатитис) гепатит (жигар ҳужайраларининг яллиғланиши) юқумли касаллиги бўлиб, сариқлик ва метаболик касалликлар билан бирга келади, кўпинча сурункали гепатит ва жигар сиррозига олиб келади.
| Гепатит Б вируслари | |
|---|---|
|
Гепатит Б вирусининг электрон микрографияси. | |
| КХК-10 |
Б16, Б18.0-Б18.1 |
| КХК-9 | 070.2-070.3 |
| МедлинеПлус | 000279 |
| эМедиcине | мед/992 пед/978 |
1967-йилда кашф этилган вирус Гепатовируслар гуруҳига киради. Унинг геноми 2 та ДНК занжиридан иборат. Ички – ташқи мембраналар билан боғланган ташқи муҳитга жуда чидамли. Хона ҳароратида 3 ой давомида сақланиши мумкин, ва музлатгичда 6 ой яшайди. Шунингдек, у 15-20 йил давомида музлатилган ҳолда сақланиши мумкин.
Этиологияси
Вирус тузилиши

Гепатит Б вируси (ҲБВ) гепаднавируслар оиласига киради. Вирусли заррача (вирион) ташқи липид конвертдан ва оқсил ядросидан ташкил топган икосаэдрал нуклеокапсид ядродан иборат[1]. Бу вирионларнинг диаметри 30—42 нм. Нуклеокапсид таркибида тескари транскриптаза фаоллигига эга вирусли ДНК ва ДНК полимераза мавжуд[2]. Ташқи қобиқ вирусни боғлаш ва сезгир ҳужайраларга киришда иштирок этадиган кўмилган оқсилларни ўз ичига олади. Гепатит Б вируси ҳайвонларнинг энг кичик конвертли вирусларидан биридир. Гепатоцитларни юқтиришга қодир бўлган 42 нм вирионлар „Дане зарралари“ деб аталади[3]. Инфекцияланган одамларнинг зардобида Дания зарраларидан ташқари, ядросиз ипсимон ва шарсимон жисмларни топиш мумкин. Бу зарралар юқумли эмас ва вирион юзасининг бир қисмини ташкил этувчи липидлар ва оқсиллардан иборат бўлиб, улар сирт антигенлари (ҲБс антижени) деб аталади ва вируснинг ҳаёт айланиши давомида ортиқча ишлаб чиқарилади[4].
Эпидемиология
ҲБВ нинг тарқалиши жуда кенг қаралади. Инфексион манбаси турли хил клиник касалликларга чалинган одам ва сурункали ташувчилар ҳисобланади. Зарар механизми:
1. парентерал;
2. қон.
Юқтириш усуллари:
Табиий ва сунъий усуллар орқали юқтириб олиш мумкин.
Сунъий йўллар:
Тери ва шиллиқ пардаларга зарар этказадиган манипуляциялар (операциялар, инъэкциялар, эндоскопик текширувлар, жаррохлик амалёти, кесирва билан туģиш, манипуляциялар, педикюралар, татуировкалар).
Табиий усулда:
Шикастланган тери қатламлари орқали ҳам о'тиши мумкин. Қуйида трансмиссия омиллари:
1. қон;
2. плазма;
3. эритроцитлар;
4. фибриноген;
5. протромбин.
Шунингдек, у ички алоқа орқали ҳам узатилади:
Уй-рўзғор буюмлари, тиш чўткалари, устара ва бошқалар киради. ҲБВ билан эса касалланиш эҳтимоли жуда ошиб кетади. "Инфекцион" билан касалланиш ОИТСга қараганда 100 баравар юқори. ҲБВ 12 ёшгача бўлган болалар ва 30 ёшдан ошган одамларга таъсир қилади. Касалликдан кейин иммунитет узоқ вақт давомида шаклланади.
Клиника
ҲБВ вируси жигар паренхимасини, яъни гепатоцитларни зарарлайди.
1. сариқлик;
2. сариқликсиз;
3. клиник кўринишсиз: а)субклиник; б)вирус юқиши. Оғирлиги: энгил, ўрта, оғир. Яширин муддати 40-180 кунгача. Сариқликдан олдинги давр 1-2 ҳафтагача давом этади. Баъзан ҳатто узоқроқ. Қуйидаги синдромлар мумкин:
– артралгик – кўпинча характерли;
– диспептик;
– астеновегетатив;
– қўзиқорин шаклида;
– аралашган;
– кам учрайдиган яширин давр.
Касаллик аста-секин бошланади. Овқатдан кейин 2-5 кундан кейин заифлик, летаргия, иштаҳани йўқотиш, кўнгил айниши ва қайт қилиш, тери рангини озгариши, тошмалар. Қабзият ёки диарея. Ўнг девор остида оғирлик ва оғриқ ҳисси мавжуд. Артралгик синдром:суяк ва бўғимларнинг оғриғи ва ноқулайлик. Астеновегетатив синдром:заифлик, летаргия, бош айланиши, бош оғриғи, уйқусизлик. Сариқликдан олдинги давр охирида сийдик қўнғир рангга айланади ва нажас биринчи навбатда склерада, кейин эса терида оқ рангга айланади. Сариқлик даври 3-4-5 ҳафтагача ва ундан узоқ давом этиши мумкин. Интоксикация белгилари кучаяди. Сариқлик белгилари ҳам кучаяди. Уйқунинг бузилиши, эйфория, апатия, асабийлашиш кузатилади. Брадикардия, гипотензия, жигар ва талоқнинг кенгайиши характерлидир. Қоннинг умумий таҳлилида: лейкопения, лимфоцитоз, ЭСР ортиши. Обуна муддати 12 ой.
Мураккабликлар
1. Ўткир жигар энсефалопатияси (жигар комаси);
2. Шиш-асцит синдроми.
Диагностика
1. сарумда махсус маркерларни аниқлаш учун махсус тестлар қўлланади;
2. биокимёвий тестлар жигар функцияси ҳолатини кўрсатади;
3. Ҳбс антигенларини аниқлаш.
Даволаш
Мажбурий касалхонада даволаниш. Мураккаб усулда ўтказилади:
1. кун тартиби;
2. № 5 парҳез;
3, парентерал детоксификация;
4. Аломатларга қараб. Оғир ҳолатларда глюкокортикостероидлар преднизонни кунига 40-60 мг гача. Сувли – электролитлар мувозанатини тиклаш учун ҳипокалемияда панангин, қушқўнмас. Антиспазмодиклар:но-шпа, эуфилин. Пастки ичак резорбсиясида антибиотик неомицин. Холестазнинг аниқ белгилари бўлса, урсодеоксихол кислотаси (уросан, урсофалк) буюрилади.
Олдини олиш
Иммунизация-энг самарали профилактика усули ҳисобланади. 1982-йилда биологик препарат сифатида ҲБВ га қарши тижорат вакцинасининг пайдо бўлиши ушбу инфекцияга қарши самарали курашиш имконини берди. Қозоғистон Республикасида ҲБВ га қарши эмлашга қарши миллий эмлашни календар режалаштириш 1992-йилда жорий этилган. ҲБВ га қарши эмлаш амалга оширилади.
1. янги туғилган чақалоқлар;
2. қон билан ишлайдиган тиббиёт ходимлари;
3. қон қабул қилувчилар (гемодиализ, гематология, буйрак трансплантацияси маркази);
4. олий тиббиёт марказларида, талабалар.
ҲБВ нинг вакцина профилактикаси ҲБ антигенини ўз ичига олган антиген вакцинаси билан амалга оширилади. Ушбу вакцина бир неча жойларда плазма АОК қилинади. Шимолий Кореяни Жанубий Корея ва Хитой,ДНК рекомбинант ваксинасини эса Белгия,Хитой,Куба,Франсия,Япония, Швейсария ва АҚШ ишлаб чиқаради. Эмлаш курси 3 та мушак ичига инъэкциядан иборат. Янги туғилган чақалоқларда, туғилгандан кейин 24 соат ичида туғруқхонада 1 та. ДПТ билан 8 ҳафтадан кейин (2 ой) 2. ДПТ билан 16 ҳафтадан кейин (4 ой) 3. Катта ёшдаги болалар ва катталар учун эмлаш режаси:
1. биринчи эмлаш;
2. Биринчи эмлашдан кейин 2 ой ўтгач;
3. Биринчи эмлашдан кейин 6 ой.
ҲБВ вакцинаси БCГ,ДПТ,қизамиқ ва паротитга қарши вакцинани жонли ва таъсирланган поливакцинация билан биргаликда берилиши мумкин. Бошқа вакциналарни фақат 1 шприц билан аралаштирманг.
Манбалар
- ↑ „Ҳепатитис Вирусес“, Барон'с Медиcал Миcробиологй, 4тҳ Барон С: , Университй оф Техас Медиcал Бранч, 1996. ИСБН 978-0-9631172-1-2 (2009-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган).
- ↑ "Молеcулар Вирологй оф Ҳепатитис Б Вирус". Семинарс ин Ливер Дисеасе 24: 3–10. 2004. дои:10.1055/с-2004-828672. ПМИД 15192795. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_семинарс-ин-ливер-дисеасе_2004_24_супплемент-1/паге/3.
- ↑ Деск Энcйcлопедиа оф Генерал Вирологй. Бостон: Аcадемиc Пресс, 2009 — 455-бет. ИСБН 978-0-12-375146-1.
- ↑ "Тҳе Биологй оф Ҳепаднавирусес". Жоурнал оф Генерал Вирологй 67 (7): 1215–1235. 1986. дои:10.1099/0022-1317-67-7-1215. ПМИД 3014045.