Ziyosfera

Gerana

Герана (қадимги юнонча: Γεράνα қадимги юнонча: Γεράνα), ёки Ойноя (Эноя) (қадимги юнонча: Οινόη қадимги юнонча: Οινόη) — юнон мифологиясида пигмейлар қабиласидан бўлган аёл ҳисобланиб, такаббурлиги учун жазо сифатида маъбуда Гера томонидан турнага айлантирилган. Айрим манбаларга кўра Герана пигмейларнинг маликаси сифатида ҳам тилга олинади.[1]

Мифология

Мазкур афсона „Боя“ достонида батафсил ёритилган. У кейинчалик Антонин Либерал, Клавдия Элиан, Афинея ва қисқа номли Овид[2] томонидан ҳам ифодаланган. Элиан ва Афинея томонидан таклиф қилинган афсонага кўра, Герана (юнонча таржимада „γεράνα“ — турна[3] деб аталади) пигмейлар қабиласига тегишли бўлиб, уларнинг маликаси ҳисобланган. Унинг қабиладошлари уни юксак қадрлашган ва ҳаттоки ўлимга маҳкум бўлган аёл бўлганига ва маъбудалар қаторига кирмаганига қарамай, уни илоҳий ҳисоблашган. Ўз халқининг мақтовига алданиб, у мағрурланиб кетади ва гўзаллик борасида барча маъбудалардан, ҳаттоки Гера ва Артемидадан ҳам ўзиб кетганини эълон қилади.[3] Ғазабланган Гера, такаббурлиги учун жазо сифатида уни турнага айлантиради (Овиднинг сўзларига кўра, бу Гера билан бўлган мусобақада ғолиб чиққанидан кейин юз берган). Қушга айланган Герана нафақат пигмейлар орасида ҳурматини йўқотди, балки қабиладан ҳам ҳайдалди. Ўша пайтдан буён у ўзининг собиқ қабиладошлари билан урушиб келади. Никодамант билан никоҳидан Герананинг Хелона исмли қизи бўлган, у ҳам инсон қиёфасини йўқотиб, қуруқлик тошбақасига айлантирилган. Қизиғи шундаки, юнон тилидан таржима қилинганда Хелона (Χελώνη) тошбақа деган маънони англатади.

Афсоналардан яна бири, Антонин Либерал томонидан қолдирилган.[4] Унинг ҳикоясига кўра, пигмейлар мамлакатидан бўлган Эноя исмли қиз Гера ва Артемидани ҳурмат қилмаган. У Никодамантга турмушга чиққандан сўнг, у Мопс исмли ўғил туғади. Ўғлининг туғилиши муносабати билан барча пигмейлар унга совғалар олиб келишади. Буни кўрган Гера ғазабланиб, Энояни турнага айлантириб қўяди. Кейинги воқеалар афсонанинг биринчи туридаги каби содир бўлади: Гера Эноя ва пигмейлар ўртасида келишмовчилик келтириб чиқаради, шундан сўнг қиз қабиладан ҳайдалади, Эноя ва унинг собиқ қабиладошлари ўртасида уруш бошланди. Баъзан у ўз ўғлининг олдига учиб келарди, аммо ҳар сафар пигмейлар унга тош отиб, юборишар эди.[3]

Овиднинг афсонасида қаҳрамоннинг исми тилга олинмайди, уда „пигмейларнинг онаси“ (Пйгмаэаэ матрих) ҳақида қисқача ҳикоя қилинади.[5] Ҳикояга кўра, унда ҳам Гера билан қиз ўртасида мусобақа уюштирилади ва мағлубиятга учрайди, оқибатда қиз турнага айлантирилиб, ўз халқига қарши уруш олиб боришга маҳкум этилади.

Гомернинг „Илиада“сида ҳам пигмейларнинг турналар билан бўлган жанги ҳақида қисқача эслаб ўтилади.[6] И.В.Штал фикрига кўра, „Гераномахия“ („турналар билан жанг“)нинг олдинги эпик шеъри мавжуд бўлиб, у Гомерга тегишли деган фикрни нотўғри деб ҳисоблаган.[7].

Ўз навбатида, Жозеф Фонтенроуз Геранани Ламиэ билан тенглаштирган.[8]

Манбалар

  1. ↑ Клавдий Элиан. О природе животных, ХВ: 29.
  2. ↑ Клавдий Элиан. О природе животных, ХВ: 29; Афиней. При мудрецов, ИХ: 393 фр.; Овидий. Метаморфозы, ВИ: 90—92; Шталь И. В. Эпические предания Древней Греции. — М., 1989. — С. 66—67.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Герана (Ойноя) // Мифологическая энциклопедия.
  4. ↑ Антонин Либерал. Метаморфозы, 16
  5. ↑ Овиде - Лес Метаморпҳосес (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-03-11 санасида архивланган) // Библиотҳеcа cлассиcа селеcта.
  6. ↑ Гомер. Илиада, ИИИ: 3—7.
  7. ↑ Шталь И. В. Эпические предания Древней Греции: Гераномахия. Опыт типологической и жанровой реконструкции. — М.: Наука, 1989. — 304 с.
  8. ↑ Фонтенросе Г. Пйтҳон. А Студй оф Делпҳиc Мйтҳ анд Иц Оригинс. — Беркелей, Лос Ангелес: Университй оф Cалифорниа Пресс, 1980. ИСБН 0-520-04091-0.

Ҳаволалар

  • Кнааcк Г. Аналекта Александрино-Романа. — Греифсвалд, 1880 - йил. — С. 4-9.
  • Штал И.В. Қадимги Юнонистоннинг эпик афсоналари. — М., 1989. — С. 66-67.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gerana" dan olindi