Germetizm
Герметизм
Герметизм – юнон тилида: Ἑрмῆс сўзидан олинган бўлиб, шунингдек, синкретик[1], диний-фалсафий[2], орифий[3] таълим бериш тури.
Эллинизм ва кеч антик давр даври, гностикага яқин, ярим афсонавий шахсга тегишли муқаддас билимга эга матнларни ўрганган – донишманд Ҳермес Трисмегистус номидан келиб чиққан.

12-15 ўрта асрлар ва уйғониш даврида матнларнинг таржималари туфайли герметизм Европа алкимёгарларининг таълимотига (Арс Ҳерметиcа) айланди ва Европа фалсафасининг ривожланишига таъсир қилади. Таълимот эзотерик характерга эга бўлиб, амалий тақдимотида машҳур қадимги юнон фалсафаси, халдей астрологияси, форс сеҳрлари ва қадимги Миср, кейинчалик юнон ва Араб алкимёси элементларини бирлаштирган. Герметизм эзотеризмнинг сабеизм, мандеизм, сўфийлик, розенкрейсерлик, масонлик, мартинизм, оккултизм, теософия шунингдек кеметизм ва бошқа йўналишларга таъсир кўрсатди.
Кенг ма'нода герметизм (инглиз тилида: Ҳерметикизм) — Г'арбнинг эзотерик ан'аналари конгломерати, шу жумладан мистик-фалсафий, алкимёвий, астрологик, магия ва мантик та'лимотлар ва матнлар.
Антуан Февр томонидан киритилган терминологияга ко'ра, Ҳермес Трисмегистус та'лимотининг устаси ҳерметиcист деб аталади.
Ан'аналарига ко'ра, герметизм — бу сабабийлик принципига ҳам, о'хшашлик принципига ҳам бо'йсунадиган табиатнинг юқори қонунлари ҳақидаги та'лимот. Герметизм тарафдорлари, о'хшашлик принципи туфайли, у ёки бу сабабий бог'лиқликни тушуниш махфий та'лимот ҳақиқийлигига сеҳрли та'сир билан то'лдирилиши мумкин, деб ҳисоблашади.
Герметизм тушунчаси билан бог'лиқ бо'лган ва жамоатчилик томонидан қабул қилинган яна бир со'з — герменевтика — матнларни "талқин қилиш сан'ати" сифатида танилган[4].
Герметизм дин сифатида
Ҳамма герметистлар ҳам дин билан бог'лиқ эмас эди, улар фақат герметизмнинг фалсафий тизим сифатида ко'риб чиқишган.
Ко'пгина герметистлар, насронийлик, буддизм, яҳудийлик, Ислом ва бутпарастликнинг асосий ё'налиши каби бошқа динларнинг э'тиқодлари ва мистик г'ояларини бир қаторга қо'йишган.
Қадимги диний ва фалсафий матнлар
Герметик асарларнинг ко'пчилиги Гермес Трисмегистга тегишли бо'лса-да, Климент Александрия со'зларига ко'ра, унинг муаллифлиги қирқ иккита асарга тегишли, шу билан бирга, Иамбличус 365 000 герметик китоблар ҳақида гапиради, аммо герметик қо'лёзмалар сони ҳақида ишончли ма'лумотлар ё'қ.
Қуйидаги трактатлар сақланиб қолган ва ма'лум:
Герметик корпус - ушбу то'пламнинг трактатлари милодий И асрдан ИВ асргача ёзилган. У Гермеснинг мулоқотидан иборат о'н олтита китобдан иборат бо'либ, ба'зан бутун корпус биринчи трактат номи билан Поимандрес деб аталади. Ушбу трактатнинг о'зига хос хусусияти шундаки, унда Гермес Поимандреснинг шогирди ролини о'йнайди, "герметик корпус" нинг қолган трактатларида эса Гермес о'з шогирдлари Асклепий, Тата ва Амонни ҳисоблаган.
Асклепий - Гермес Трисмегистга тегишли бо'лган лотин трактати. Гермес Трисмегистнинг Асклепий билан мулоқотини ифодалайди ва дунё яратилиши ва худолар иэрархияси тавсифини о'з ичига олади. Трисмегист одам маросимлар орқали жинларнинг руҳларини қамраб оладиган ҳайкаллардан (бутлардан) худоларни яратиши мумкинлигини ко'рсатадиши ҳақидаги парча сеҳр оламида катта о'ринга эга. Юнонча матн сақланмаган, аммо Лаcтантиус томонидан келтирилган, у трактат номини "мукаммал со'з" (лотинчада: Сермо Перфеcтус) деб та'рифлаган. Ҳозирги кунгача сақланиб қолган лотин матни милодий ИВ асргача ёзилган, айнан у Августин томонидан "Худонинг шаҳри то'г'рисида"ги трактатида келтирилган.
Ҳермес Трисмегистнинг "Зумраддан ясалган лавҳ" асари - машҳур оккултив аксиоманинг асосий манбаи бо'лган кичик матн. "Зумраддан ясалган лавҳ" уч томонлама қонун ва уч томонлама ишончга ишора қилади. Афсонада айтилишича, зумраддан ясалган лавҳ Буюк Александр ёки Тиан Аполлони томонидан Хевронда, Ҳермес қабрида топилган.
О'рта аср герметик матнлари
Пиcатрих - астрология, амалий сеҳр ва талисманлар бо'йича о'рта аср қо'лёзма, шунингдек, у Гримоире деб аталган. ХИ аср о'рталарида, 1047 ва 1051-йиллар орасида Испания ҳудудида тузилган нома'лум муаллифнинг Араб тилидаги матнлар то'плами. 1256-йилда Кастилия шоҳи Алфонсо буйруг'и билан то'плам испан тилига, ундан эса лотин тилига таржима қилинган. Лотин таржимаси о'рта асрларда герметик г'ояларнинг тарқалишига ёрдам берди. ХВ—ХВИИ асрларда Европа кутубхоналарида бир нечта қо'лёзмаларда сақланиб қолган. Араб файласуфи Ибн Халдун, "Донишманднинг мақсади" ("Пикатрих")ни танқидий о'рганган. То'плам сеҳр-жоду бо'йича энг то'лиқ ва энг яхши рисола деб аташган, бироқ муаллифликни математик олим Маслам Ал-Мажритига ното'г'ри бог'лашган.
Герметистларнинг э'тиқодлари
Герметизм пантеизм, монотеизм, политеизм, пантеизмни о'з э'тиқод тизими доирасида бирлаштиради, неоплатонизм ва гностицизм каби та'лимотларга яқин. У ягона ёки асосий сабаб борлигини о'ргатади, унинг қисмлари коинотдаги ҳамма нарса, шу жумладан о'зимиз ҳам. Шунингдек, герметизм худолар, жинлар каби э'тиқодлар остида имзоланади[5].
Герметизм ҳаракатлари
- Фратернитас Росаэ Cруcис
- Фратернитас Росиcруcиана Антиқуа
- Леcториум Росиcруcианум
- А.М.О.Р.К.
- Ички нур биродарлиги
- Росиcруcиан биродарлиги
- Луксорнинг герметик биродарлиги
- Ёруг'ликнинг герметик биродарлиги
- Герметик жамият
- Мемфис-Мизраим
- Англия росиcруcиан жамияти
- Алфа ва Омега ордени
- Олтин ва пушти Хоч ордени
- "Олтин тонг" герметик ордени
- Росиcруcиан ордени
- Атиргул ва Хоч ордени
- Пушти Хоч ибодатхонаси ордени
- Тонг юлдузи ордени
- Нур хизматкорлари
- Зиёратгоҳ қурувчилари
- Нур черкови
Герметизм вакиллари
Герметизм тадқиқотчилари
Мавзуга тегишли матнлар
Манбалар
- ↑ Маковцев, А.. Герметизм как явление синкретической культуры // Начало., 1996. — С. 98-105-бет.
- ↑ Шабуров Н. В.. Герметизм // Новая философская энциклопедия. Восток — Запад. / Кирабаев Н. С. (ред.), 1991 — С. 96-бет.
- ↑ Светлов Р. В.. Герметизм, 2015.
- ↑ Лена Силард.. Герметизм и герменевтика.. Изд. Ивана Лимбаха,, 1991 — с 3-бет.
- ↑ Блаватская Е. П.. «Теософский словарь». Изд-во Эксмо, 2002. ИСБН ИСБН 5-04-007922-2.