Gernika (Pikasso)
"Герника"[1] (испанча: Гуэрниcа) — Пабло Пиcассонинг асари, 1937-йилнинг май ойида Испания Республикаси ҳукумати буйруғига биноан чизилган. Ушбу расм Кубизм услубида яратилган бўлиб, асарда ахроматик ранглардан фойдаланилган. Асар мазмунида бироз олдин Герниканинг портлаши даҳшатлари тасвирланган.Париждаги Бутунжаҳон кўргазмаси учун чизилган. Кўргазмадан сўнг ушбу асар бир қатор мамлакатларда (асосан АҚШда) намойиш этилди. Ҳозирда Мадриддаги Реина Софиа музейида сақланмоқда.
Яратилиш тарихи
"Герника"нинг яралишига Герника шаҳрининг портлаши сабаб бўлди. 1937-йилнинг 26-апрел кунида фуқаролар уруши пайтида шаҳарга бир неча минг бомба ташланди. Натижада шаҳар вайрон бўлди, 2000га яқин аҳоли вайроналар ичида қолди. Босқиндан кейин шаҳар яна уч кун ёнди. Герниканинг бомбардимон қилиниши ушбу машҳур полотнонинг яратилишига туртки бўлди[2]. Расм бир ой давомида чизилган.
Пиcассо ўз ижодини Париждаги Бутунжаҳон кўргазмасида кенг оммага тақдим этади, бироқ аксарият томошабинларнинг муносабати рассомнинг кутганига тўлиқ мос келмади. Урушнинг даҳшатлари ўзига хос тарзда тасвирланган асарни идрок қилишга меҳмонлар тайёр эмас эдилар. Ҳаттоки экспертлар ҳам „Герника“ни қабул қилишмади: баъзи танқидчилар расмнинг бадиийлигини рад этиб, „тарғибот ҳужжати“ деб аташди, бошқалари эса асар мазмунини фақат маълум бир воқеа доирасида чеклашга ҳаракат қилдилар ва унда фақат фожиа тасвирини кўришди.
Баъзи маълумотларга кўра , Парижни босиб олиш пайтида немис зобитлари Пиcассонинг олдига келишади ва рассомнинг столидаги „Герника“нинг репродуксиясини кўриб қолишади. „Буни сиз қилдингизми?“ — сўрайди офицер. „Йўқ, — жавоб берди Пиcассо, — буни сиз қилдингиз“.
Тавсиф
"Герника" қора ва оқ рангда мойбўёқда бўялган ва ўлчамлари 7,8 × 3,5 м. Ушбу асарда ўлим, зўравонлик, ваҳшийлик, азоб ва ночорлик саҳналари, Герникадаги зўравонлик ва тартибсизлик туфайли азоб чекаётган одамлар, ҳайвонлар бинолар тасвирланган. Асарнинг оқ-қора рангда чизилиши бир томондан ўша даврнинг газета суратларига хронологик яқинлигини билдирса, иккинчи томондан, урушнинг жонсиз табиатини акс эттиради.
- Расмнинг чап очиқ қисмида қўлидаги боласининг ўлими учун мотам тутаётган аёл, унинг тепасида кўзларини катта очган ҳолатда буқанинг расми тасвирланган.
- Марказда худди найзадан зарба олгандек йиқилиб тушаётган от тасвирланган. Қизиғи шундаки, отнинг бурни ва юқори тишлари одам калла суягига ўхшаш қилиб тасвирланган.
- Отнинг тагида афтидан бўлакларга бўлинган ўлик аскар турибди. Унинг кесилган қўли ҳали ҳам гул ўсиб чиққан қилич бўлагини маҳкам ушлаб турибди.
- Кўз шаклидаги лампочка азоб чекаётган отнинг боши устида ёнади.
- Отнинг юқори ўнг томонида, унинг қаршисида бўлаётган манзараларга гувоҳ бўлиб кўринган қадимий ниқоб деразадан хонага сузиб кираётгандек. Унинг қўли ҳам хонага сузиб кириб, ёниб турган чироқни ушлаб турибди.
- Ўнг томонда ҳайрат нигоҳидаги аёл марказ томон эгилади. унинг нигоҳи тўлиқ лампочкага қаратилган.
- Буқанинг орқасидаги жавонда ваҳимага тушган қуш, эҳтимол, каптар бор.
- Ўнг четки қисмида қўлларини даҳшатдан кўтарган, тепадан ва пастдан олов тутиб олган фигура бор.
- Ўлган аскарнинг қўлларида стигматалар кўринади (баъзи чуқур диндор одамларнинг — „Исо каби азоб чекканларнинг“ танасида очиладиган оғриқли қон кетиш яралари). Пикассо диндор эмас эди. Гарчи унинг шахсияти асосан католик Испания маданияти билан шаклланган бўлса-да, бу рамзлар рассомнинг насроний идентификацияси сифатида талқин қилинмаслиги керак. Пикассо одамлар ҳеч қандай сабабсиз азобланишга мажбур бўлишларини кўрсатиш учун жуда таниқли тасвирдан фойдаланади.
- Павлус харитага, ҳаракат режасига ўхшайди.
Расмда тасвирланган талқинлар
- Расмнинг юқори чап бурчагида тасвирланган буқанинг боши кўп баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Атрофида содир бўлаётган ҳамма нарсага мутлақо бефарқлик билан қарайди, нигоҳи ҳеч қандай жойга қадалмаган. У расмдаги иштирокчиларга ҳамдард эмас, нима бўлаётганини тушунолмайди. Баъзи санъацҳунослар бу фашизм ва бутун дунё ёвузлигининг тимсоли деб ҳисоблашади. Марказдаги от ўзининг сўнгги „лаънатларини“ буқага айтади, лекин буқа буни сезмайди ва атрофда содир бўлаётган ҳамма нарсани сезмайди. Бошқа тадқиқотчилар, масалан, Н. А. Дмитриэв, буқа — карлик, тушунмовчилик, жоҳиллик рамзи эканлигини таклиф қилади.
- Баъзи испанлар буқани (анъанавий испан буқалар жангининг рамзи) Герникада содир бўлаётган воқеалардан юз ўгирган Испаниянинг ўзи деб талқин қилишади (Франко ўз шаҳрини бомбардимон қилишга рухсат берганига ишора).
Эслатмалар
- ↑ Дове Эстебан Леал. „Герника“.
- ↑ Маргҳерита Cоле. „Пиcассо анд ʻГуэрниcа’: Эхплоринг тҳе Анти-Wар Сймболисм оф Тҳис Фамоус Паинтинг“ (31-декабр 2021-йил).
Ҳаволалар
- Тафсилотларни кўпайтириш имконияти билан онлайн кўпайтириш (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-06-15 санасида архивланган)
- Расм, Герника — 2004-йил октабр(ингл.) )