Gerofobiya
Бахтдан нафратланиш ёки герофобия (инглизча: черопҳобиа, қадимги юнонча: χαίρω чáирō „хурсанд бўл“) — фобия тури бўлиб, унда одам бахтдан иррационал нафратланишни бошдан кечиради. Баъзи тиббиёт мутахассислари герофобияни хавотирли бузилиш сифатида таснифлашади[1] .
Тарихи
Фобия аломатлари ҳақида биринчи эслатма 2001-йилда „Эид & Диэне“ китобида келтирилган. Бу атама ҳали тасдиқланмаган ва расмий равишда руҳий бузилишларга тегишли эмас.
2013-йилги тадқиқот қўрқув ва бахт ўртасидаги турли боғлиқликларни аниқлади[2]. Янги Зеландия, Англия ва Буюк Британиядан келган тадқиқотчилар иштирокчиларнинг ёмон воқеа содир бўлганидан кейин ўзларини бахтли ҳис қилиш даражасини ўлчаш учун „Бахтдан қўрқиш шкаласи“ни киритдилар.
Аломатлар
Баъзи экспертлар герофобияни хавотирли бузилишнинг бир шакли сифатида таснифлашади. Герофобияда бўлса, ташвиш сизни хурсанд қилиши керак бўлган воқеалар билан боғлиқ.
Герофобия билан оғриган одам ҳар доим ҳам ёмон кайфиятда бўлиши шарт эмас. Аксинча, у ўзини бахтли ёки бахтли қиладиган ишлардан қочади. Черофобия билан боғлиқ аломатларга мисоллар:
- зиёфатга, концертга ёки шунга ўхшаш тадбирга бориш фикридан ташвишланиш;
- ҳаётнинг ижобий ўзгаришларига олиб келиши мумкин бўлган имкониятларни ёмон нарса содир бўлишидан қўрқиб рад этиш;
- кўпчилик қизиқарли деб ҳисоблайдиган тадбирларда қатнашишдан бош тортиш.
Сабаблари
Баъзида герофобия, агар одамга жуда яхши нарса юз берса ёки унинг ҳаёти яхши кеца, кейин ёмон воқеа содир бўлиши керак деган ишончдан келиб чиқиши мумкин. Натижада, улар бахт билан боғлиқ ҳаракатлардан қўрқишлари мумкин, чунки улар ёмон нарса содир бўлишининг олдини олишлари мумкинлигига ишонишади. Кўпинча жисмоний ёки ҳиссий травматик ҳодисаларни бошдан кечирган одамлар герофобиядан азият чекишади.
Психиатр Керри Баррон нинг айтишича, черофобия яқин киши билан низо қўрқуви ёки маълум бир воқеа билан боғлиқ салбий тажрибадан келиб чиқиши мумкин[3].
„Агар сиз завқланишдан қўрқсангиз, бу сизнинг онгсизлигингизда ғазаб, жазо, таҳқирлаш ёки ўғирлик билан боғлиқ бўлиши мумкин“, деб тушунтиради Баррон. „Сиз ўз бахтингизга лойиқсиз, аммо салбий ҳис-туйғулар сизни бу қувончдан маҳрум қиляпти.“
Даволаш
Герофобия алоҳида касаллик сифатида ўрганилмаганлиги сабабли, ФДА томонидан тасдиқланган дори-дармонлар ёки одам ушбу касалликни даволаш учун фойдаланиши мумкин бўлган бошқа аниқ даволаш усуллари мавжуд эмас.
Бироқ, тавсия этилган баъзи даволаш усуллари қуйидагиларни ўз ичига олади:
- когнитив хулқ-атвор терапияси (CБТ);
- чуқур нафас олиш, кундалик ёзиш ёки машқ қилиш каби релаксация стратегиялари
- гипнотерапия ;
- бахтни қўзғатувчи воқеаларга таъсир қилиш, шахсга бахтнинг салбий оқибатларга олиб келмаслиги кераклигини аниқлашга ёрдам берадиган восита сифатида.
Бахтдан жирканган ҳамма ҳам даволанишга муҳтож эмас. Баъзи одамлар бахтдан қочишганда ўзларини бахтлироқ ва хавфсизроқ ҳис қилишади. Агар герофобия уларнинг севги ҳаёти сифатига ёки ишни сақлаб қолиш қобилиятига таъсир қилмаса, улар умуман даволанишга муҳтож бўлмаслиги мумкин.
Бирор кишига таъсир қилиш
Герофобиядан азият чекаётган британиялик блоггерлардан бири Стефани Ебоаҳ Метро.cо.ук журналига тушунтирди: "Бу тўлиқ умидсизлик туйғусига ўхшайди, узоқ давом этмаслигини ҳис қилганингизда бу фаолиятдан хавотир ёки ҳушёрликни келтириб чиқаради[4].
„Бахтдан қўрқиш инсон доимо қайғу ичида яшашини англатмайди. Менинг ҳолимда, менинг герофобиям травматик ҳодисалар туфайли кучайган.“
„Ҳатто компаниядаги ғалабани нишонлаш, қийин вазифани бажариш каби нарсалар мени ноқулай ҳис қилдиради.“
Танқид
Герофобия жуда кам учрайдиган руҳий касалликдир. Бу кўпинча ташвиш, руҳий тушкунлик, травма ёки фожиадан олдин бўлади. Шунингдек, у бошқа руҳий касалликлар билан осонгина аралашиб кетади. Баъзи нуфузли психотерапевтлар томонидан аллақачон тан олинган бўлса-да, ФДА ва психологик уюшмалар томонидан ҳали расман тан олинмаган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Черопҳобиа: Сймптомс, Cаусес анд Треатменц“ (эн). Ҳеалтҳлине. 2019-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 11-ноябр.
- ↑ М. Жошанлоо, Д. Wеижерс. Аверсион то Ҳаппинесс Аcросс Cултурес: А Ревиэw оф Wҳере анд Wҳй Пеопле аре Аверсе то Ҳаппинесс (эн) // Жоурнал оф Ҳаппинесс Студиэс. — 213. — Вол. 15, но. 3. — П. 717—735. — ДОИ:10.1007/с10902-013-9489-9.
- ↑ „Cарриэ Баррон М.Д.“ (эн). Псйчологй Тодай. Қаралди: 2019-йил 5-ноябр.
- ↑ „Блоггер эхплаинс wҳат ит’с лике то ливе wитҳ черопҳобиа — тҳе феар оф ҳаппинесс“. 2019-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 14-октябр.