Geyme
Гейме (инглизча: гҳеймеҳ, қеимеҳ; форсча: قیمه) – Эрон ошхонасига хос хореш бўлиб, майда тўғралган қўй гўшти, помидор, ёрмаланган нўхат, пиёз ва қуритилган оҳакдан тайёрланади.
 Гейме яҳни | |
| Тури | Яҳни (стеw) |
|---|---|
| Миллий ошхона | Эрон ошхонаси |
| Асл номи | قیمه |
| Келиб чиқиши | Фарс, Ардобил, Қазвин, Бушер, Кошон |
| Муаллифи | Форслар |
| Асосий компонентлари | Қўй гўшти, помидор, сариқ ёрмаланган нўхат, пиёз, қуритилган оҳак (лимо амани) |
Таомнинг усти олтинранг, ингичка тўғралган ва қарсилдоқ қилиб қовурилган картошкалар билан безатилади. Баъзан устига қовурилган бақлажон ҳам қўшилади. Одатда оқ гуруч (палов) билан бирга тортилади[1].
Этимологияси
Гейме (ёки қеимеҳ) сўзи форсча қадимги шакл – қеэмадан келиб чиққан бўлиб, у эса туркий тиллардаги қıйма („майдаланган гўшт“) сўзидан олинган. Худди шу илдиз Урду тилидаги қīмā / кеэма, туркчадаги кıйма ва юнон тилидаги кимáс сўзларида ҳам учрайди[2][3].
Ироқ варианти
Ироқда, айниқса ши’а мусулмонлари учун муқаддас бўлган Нажаф ва Карбало шаҳарларида, форсча гейме таоми жуда севиб истемол қилинади. Бунга Эрон ва Ироқ ўртасидаги қадимий маданий ва диний алоқалар сабаб бўлган. Асрлар давомида эронлик зиёратчилар зиёрат учун, айниқса Арбаъин каби йирик диний тадбирларда, бу шаҳарларга келиб турган. Улар маънавий одатлари билан бирга ошпазлик анъаналарини ҳам олиб келганлар – жумладан, гейме таомини. Гейме – ёрмаланган нўхат, помидор, қуритилган оҳак (лиму амани) ва гўштдан тайёрланадиган тўйимли яҳни бўлиб, кўпинча унинг устига қовурилган картошка қўйилади.
Эрон вариантлари
- Гейме сибзамини (форсча: قیمه سیب زمینی): ингичка тўғралган ва қовурилган картошка Франсуз картошка фриси билан тайёрланади.
- Гейме бадемжон (форсча: قیمه بادمجان): бутун ёки узун бўлакларга кесилган қовурилган бақлажон билан тайёрланади.
- Гейме несар (форсча: قیمه نثار): бодом ва қовурилган пиёз қўшилади; Қазвинга хос.
- Пичагҳ гейме (форсча: پیچاق قیمه): бодом ва қовурилган пиёз билан тайёрланадиган алоҳида таом; Ардабилга хос. „Пичагҳ“ (озарбайжонча: *пıçақ*) – „пичоқ“ дегани, бу ном бодомнинг шаклига ишора қилади.
- Гейме рашти (форсча: قیمه رشتی): нордон анор пастаси, анор шарбати, помидор ва вержус билан тайёрланади; Рашт шаҳрига хос.
- Гейме нўхуд (форсча: قیمه نخود): ёрмаланган нўхат ўрнига бутун нўхуд ишлатилади; Эроннинг Форс кўрфази бўйидаги ҳудудларига, жумладан Бушеҳрга хос.
- Гейме каду (форсча: قیمه کدو): бутун ёки узун кесилган қовурилган қовоқ билан тайёрланади.
- Гейме беҳ (форсча: قیمه به): бутун ёки узун кесилган қовурилган беҳ мевалари билан тайёрланади.
- Гейме бамияҳ (форсча: قیمه بامیه): қовурилган бамя билан тайёрланади; таомда лимон шарбати ва долчин ҳам ишлатилади.
- Гейме жаҳроми (форсча: قیمه جهرمی): нўхуд ва гўшт билан тайёрланади; Жаҳром шаҳрига хос.
Манбалар
- ↑ Шаида, Маргарет. Тҳе Легендарй Cуисине оф Персиа (эн). Груб Стреэт Публишерс, 2018-04-10. ИСБН 978-1-911621-59-1.
- ↑ Платц, Жоҳн. А Диcтионарй оф Урду, Cлассиcал Ҳинди, анд Энглиш. Лондон: W. Ҳ. Аллен & Cо, 1884 — 797-бет. ИСБН 81-215-0098-2. Қаралди: 2018-йил 6-май (2020-йил 13-сентябрда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй, с.в.