Гибел Чёрного консула
 | Бу мақолада манбалар <реф></реф> тегларига олинмаган ёки умуман кўрсатилмаган. |
Гибел Чёрного консула (русча: Гибель Чёрного консула; таржимаси „Қора консулнинг ўлими“) — 1970-йилда „Ўзбекфилм“ киностудиясида ишланган, режиссор Комил Ёрматов томонидан суратга олинган совет рангли бадиий филми.
| Гибел Чёрного консула | |
|---|---|
| Режиссёр(лар) | Комил Ёрматов |
| Ссенарий муаллиф(лар)и |
Михаил Мелкумов Комил Ёрматов |
| Ролларда | Шукур Бурхонов, Шуҳрат Иргашев, Роман Хомятов |
| Бастакор(лар) | Икром Акбаров |
| Студия | „Ўзбекфилм“ |
| Премера санаси |
|
| Давомийлик | 98 дақиқа |
| Мамлакат |
 СССР |
| Тил | русча |
| Аввалги филм | Буря над Азиэй |
| Кейинги филм | Всадники революции |
Филм Комил Ёрматовнинг тарихий-инқилобий трилогиясини (биринчи иккита картина — Буря над Азиэй ва Всадники революции) якунловчи қисмини қамраб олади. Азнавурполвон иккинчи қисмда пайдо бўлса, учинчисида мустақил характерга эга бўлади. Иккинчи қисмда яна чекист Трофимов персонажи ҳам бор.
Сюжети
Филмнинг биринчи саҳнаси Когондаги темир йўл стансияси қочоқлар билан лиммо-лим тўлади, бу ерда Буденовкада „инқилоб чавандозлари“ Азнавур Трофимовдан „қора консул“ лақабли Бухоро амири томонидан террорга йўлиқмаслик учун „Ёш бухороликларнинг фитнаси“ни тўхтатиш тўғрисида буйруқ олади. Шунингдек, у амир сарбозларининг ваҳшийликлари ва Чарджоудаги қирғин ҳақида ҳам маълумот олади. Кейинги саҳнада кўринишида оқ салла кийган йигитлар амирни ўлдиришга ҳозирлик кўришаётган бўлади. Шунда Камол Убайдуллоҳ террорни таъқиб қилади, лекин қўрқоқликда айбланмаслик учун шахсан ўзи золимни қурол билан ўлдирмоқчи бўлади. Сўнг Камол деҳқон қиёфасига кириб Азнавурни йўлидан қайтармоқчи бўлади, Амир эса ҳалоскорига ҳадя сифатида соат беради, бухоролик йигит эса ер остига киради.
Бухорога полковник Красовскийнинг қуроллари билан карвон етиб келади. Бироқ амир ўз душманлари қаршисида „коммунистлар тузуми“дан енгилади. Амир эса қўзғолончиларни оммавий қатл қилишни буюради, улар орасида ўқитувчи ва шифокорлар ҳам бор эди. Бири ўлимни шундоқ қабул қилса, иккинчиси раҳм-шафқат сўрашни маъқул кўради. Қатл этиш ҳукми оломонни ғала-ғовурга солади ва амир отишма ёрдамида оломонни тарқатиб юборишни буюради. Азнавур бўлса, Камолни қутқаришга қарор қилади ва тунда қуролланиб Бухоро полисия бошлиғи Худоёр Пансаднинг олдига келади. У Чекистлигини билиб қолади, лекин Азнавурнинг айтишича, „бобосининг бобоси“ Тамерлан қўл остида хизмат қилганини, Азнавур Пансаддан икки маҳбусни озод қилишга ва кунлари саноқли қолган амирдан қочишга кўндиради.
Маҳбуслардан бири Камол, иккинчиси эса Маҳмуд Буди бўлиб, улар амирнинг махфий жосуслари эди. Камол Ленинга мактуб етказиш тўғрисида амирга қарши ер ости хизматидан буйруқ олади. Полковник Красовский Маҳмуд Будийга хатни олиб, Камол ва Худоёр Пансадни эса хоин сифатида ўлдиришни буюради. Маҳмуд Буди топшириқни қисман бажаради, лекин Камолнинг қўли баланд келади ва Тошкентга кетаётган поезддан сакраб тушиб қолади.
Кейинги саҳна кўриниши. Амир ва полковник Красовский саройда билярд ўйнаб, Россия империясининг қулаши сабабларини муҳокама қилишади. Амир барчани эътиборини тортиб, у рус армиясида генерал бўлиб қолаётганини таъкидлайди. Бухоро амирлигида Мирзо Раҳматулло бошчилигида халқ қўзғолони бошламоқчи. Аммо қўмондон Фрунзе қўзғолон раҳбарларидан Бухорога ҳужумни кечиктиришни сўрайди ва талофатларга йўл қўймаслик учун амирга ултиматум қўйилади.
Парламент аъзолари орасида энди Россия билан иттифоқ тузиш зарурлигига ишонч ҳосил қилган Азнавур ва Камол ҳам бор. Амир ултиматумни рад этади ва парламент аъзоларини отиб ташлашни буюради. Кейин Бухоро операсияси бошланади. Амир аёллар ва болаларни олдинга силжитишни буюради, аммо Қизил Армия самолётлари сарбозларни қочишга мажбур қилади. Қизил Армиянинг қудрати ва ўз тарафдорларининг заифлигини кўрган „қора консул“ Бухорони тарк этади. Маҳмуд Буди шаҳар ҳокими ўринбосари этиб тайинланган, бироқ унинг на маблағи, на қурол-аслаҳалари бор. У умидсизликка тушиб, ҳамма нарсага нафрат кўзи билан боқади. Шунда қўлга киритилган шаҳарнинг бўм-бўш масжиди ҳовлисида бир кўзли Маҳмуд Будини қизил аскарлар қуршаб олишади. Сўнг қўмондон Трофимов: „Аллоҳ ҳамиша улар томонда“, — дейди.
Бухоронинг қулаши ҳақида Москвага Фрунзе телеграфлари орқали бонг урилмоқда эди.
Ролларда
- Шукур Бурхонов — Азнавурполвон (Михаил Кузнесов овозлаштирган)
- Шуҳрат Иргашев — Камол Убайдулла (Вячеслав Тихонов овозлаштирган)
- Роман Хомятов — М. В. Фрунзе
- Зокир Муҳамеджанов — Мирзо Раҳматулло (Алексей Алексеев овозлаштирган)
- Юрий Дедович — Иван Трофимов
- Владислав Ковалков — Красовский, полковник (Александр Белявский овозлаштирган)
- Ёқуб Аҳмедов — Саид Олимхон, Бухоро амири (Вячеслав Шалевич овозлаштирган)
- Ҳамза Умаров — Маҳмуд Буди, амирнинг жосуси (Владимир Балашов томонидан овозлаштирилган)
- Аббос Бакиров — Худоёр Пансад, амирнинг махфий полисияси бошлиғи (Яков Беленкий овозлаштирган)
- Борислав Брондуков — Қизил Армия аскари Брондуков
- Ваҳоб Абдуллаев — қисм
- Алексей Розанцев — амир қўшинлари штаб бошлиғи
- Ўлмас Алихўжаев — Ёш бухоролик
- Эвгений Сегеди — эпизод
- Туган Режаметов — Мирзо, Ёш бухоролик
- Улуғбек Абдуллаев — эпизод
- Шерали Пўлатов — эпизод
- Рауф Балтаэв — эпизод
- Виталий Леонов — Бородеев, Қизил Армия аскари „Бородулин“ (таглавҳаларда йўқ)
- Федор Котелников — Қизил Армия аскари (таглавҳаларда йўқ)
Филмни суратга олиш гуруҳида
- Режиссор: Комил Ёрматов
- Ссенарий муаллифи: Михаил Мелкумов, Комил Ёрматов
- Оператор: Мирон Пенсон
- Иккинчи оператор: Э.Агзамов
- Постановкачи-рассом: Евгений Пушин
- Директор: Э.Хачатуров
- Бастакор: Икром Акбаров
- Овоз оператори: Д.Аҳмедов
- Пардозлаш бўйича рассом: Э.Гаспарян
- Либослар бўйича рассом: Р.Сулаймонов
- Декоратор бўйича рассом: Э. Аванесов
- Пиротехник устаси: Ф.Тюменев
- Монтаж устаси: М.Макарова
- Комбинасияланган с’ёмка ишида: М.Пономарев, Х.Рашитов
- Режиссор ёрдамчиси: С.Шамшаров
- Муҳаррир: К.Димова
- Ҳарбий маслаҳатчи: С.Белоножко
- СССР Давлат кинематография қўмитаси Бош бошқармаси оркестри
- Дирижёр: Д. Стилман
- Филм диретори: Ю. Рашрагович
СССР даврида томошабинлар сони 19 700 000 нафарни ташкил этган эди.