Gidrologik bashorat

Гидрологик башорат - дарё, кўл ёки сув омборида юз берадиган жараёнлар (музлаш, эриш, тошиш, сув сарфи ва б.)нинг боришини илмий тарзда олдиндан аниқлаш. Башорат қилинадиган жараёнларнинг хилига қараб, Г. б. сувга доир тахмин ёки музга доир тахминга бўлинади. Сувга доир тахминга мавсумий оқим ҳажми, тошқин юз бергандаги оқим ҳажми, сув тўлиб оққан ва сув тошқини пайтларидаги энг юқори сув ҳажми, турли давр (кун, ой, йил) учун ўртача сув сарфи, тўлиб оқадиган пайт қачон юз бериши ва б.ни олдиндан айтиш киради. Музга доир тахминлар даре, кўл ёки сув омборининг музлаши ва эриши, муз қалинлиги ва б.ни олдиндан айтишни ўз ичига олади. Г. б. қисқа муддатли (15 кун) ва узоқ муддатли (бир неча ой) бўлиши мумкин.

Г. б.га қараб қишлоқ ва сув хўжалиги, энергетика ташкилотлари сувдан фойдаланиш, энергия ишлаб чиқиш, сув омборларидан фойдаланиш, сув кам йиллари ундан оқилона фойдаланиш, сув кўп йиллари аксинча иншоотларни, далаларни, аҳолини селдан ҳимоя этиш режалари тузадилар. Г. б. тузишда дарёларда кутилаётган ҳодисалар ва даре ҳавзасидаги гидрометеорологик шароитлар орасидаги боғлиқликдан фойдаланилади. Бунинг учун гидрометеорология тармоқлари ташкил этилиб, уларда қорнинг баландлиги, ёғиннинг миқдори, муздан эриган сув миқдори, ҳаво ҳарорати ва б. (бориш қийии бўлган тоғли ҳудудларда қорнинг қалинлиги самолётдаги махсус асбоблар билан) ўлчанади. Олинган маълумотлар радио орқали марказий гидрологик башорат хизматига келиб тушади, қайта ишланади ва турли башоратлар тузилади. Агар ҳисобланган ва амалдаги маълумот орасидаги фарқ 0,67о дан ошиқ бўлмаса (а —меъёрдан ўртача квадратик тебраниш) Г. б. тўғри деб ҳисобланади.

Ўзбекистон дарёларида суғориш ва энергетика учун зарур гидротехника иншоотлари қурилган бўлиб, улар ве-гетацион давр (апр.—сент.) учун ўртача ва максимал сув сарфи башорати, новегетацион давр (окт.—март) учун ўртача сув сарфи ўн кунлик ва кундалик, чорак, ойлик тахминлар, сув сатҳини кескин ошиши ёки камайиши ва ниҳоят, сел келиши тахминлари билан таъминланади.

Адабиётлар

ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил

Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин.
Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак.

Бу мақолада бошқа тил бўлимларига ишорат йўқ.
Сиз уларни топиб ва ушбу мақолага қўшиб, лойиҳага ёрдам беришингиз мумкин.