Gigantoraptor
Гигантораптор – Осиёдаги кеч бўр давридаги йирик овирапторозавр динозавр. Бу узунлиги 8 метр ва оғирлиги 2 метрик тонна бўлган энг катта овирапторозавр эди. Унинг пневматизацияланган умуртқа поғонаси, узун ва чўзилган қўллари ва оёқлари ҳамда тишсиз тумшуғи бор эди. Катталигига қарамай, Гигантораптор олдин мавжудлиги тахмин қилинган баъзи патларни йўқотган бўлиши мумкин.
| Гигантораптор | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||
| Биологик классификация | ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
Дастлаб базал овирапторид сифатида таснифланган Гигантораптор кейинчалик канагнатҳид сифатида аниқланган. Бу икки оёқли ўтхўр ҳайвон эди. Маълум бўлган ягона қолдиқ намуна 11 ёшида вафот этган гиганторапторники бўлиб, бу уларнинг ёшларига нисбатан тез ўсишларини англатади[1].
Гигантораптор ва бошқа йирик овирапторозаврлар тухумларини ҳимоя қилиш учун ноёб уялар қурдилар. Уяларда тухум эзилишининг олдини олиш учун бўш марказлар мавжуд эди. Маcроэлонгатоолитҳус деб номланган йирик овирапторозавр тухумларининг топилиши уларнинг уй қуриш ҳатти-ҳаракатлари ҳақида тушунча берди[1].
Ташқи кўриниши
Гигантораптор боши бошқа овирапторозаврларга ўхшаш тишсиз тумшуғига эга эди. Аммо унинг териси ва пат қопламаси каби юмшоқ тўқималари ҳақида батафсил маълумот йўқлиги сабабли, унинг танасини қоплаган патлари борми ёки катталиги туфайли уларнинг бир қисмини йўқотганми, ноаниқ[2].
Гигантораптор, Cаудиптерйх каби тукли турлардан сезиларли даражада оғирроқ бўлиб, унинг патларини йўқотиб, у қисман „териси очиқ“ бўлган бўлиши мумкин. Каттароқ ҳайвонлар кўпинча ҳароратни тартибга солиш учун тана массасига кўпроқ таянади, натижада кичикроқ қариндошларда кўринадиган изоляцион қопламалар йўқолади. Бироқ, тадқиқотчилар, Гиганторапторнинг қўлларида ҳали ҳам патлар борлигини тахмин қилишди, чунки улар тана ҳароратини тартибга солиш билан боғлиқ бўлмаган кўринишдаги хатти-ҳаракатлар ва тухумни қоплаш каби муҳим функсияларни бажарадилар[1].
Кўпайиши
Гигантораптор каби гигант овирапторозавр динозаврларининг топилиши Осиёда Маcроэлонгатоолитҳус cарлйленсис ооспеcиэс каби йирик овирапторозавр тухумларининг олдинги топилмаларини тушунтиришга ёрдам берди. Бу тухумлар жуда катта бўлиб, узунлиги тахминан 50 см (20 дюйм) гача бўлган ва диаметри уч метр бўлган улкан думалоқ ҳалқаларга қўйилган. Шимолий Америкада макроэлонгатоолитҳус тухумларининг мавжудлиги, шунингдек, бу минтақада улкан овирапторозаврлар мавжудлигидан далолат беради, аммо тошга айланган скелет қолдиқлари топилмаган.
2017-йилда Беибеилонгнинг тавсифи ва номи макроэлонгатоолитҳус тухумлари ва уяларини Гигантораптор каби улкан канагнатид овирапторозаврлар билан боғлаш учун қўшимча ёрдам берди. Беибеилонг тухум билан боғланган эмбрионга асосланган бўлиб, бу катта тухум ва уяларнинг бир хил динозаврлар гуруҳига тегишли эканлиги ҳақидаги тушунчани мустаҳкамлади.
2018-йилда Коҳеи Танака ва унинг ҳамкасблари томонидан олиб борилган тадқиқот турли хил овирапторозаврлар, жумладан Маcроэлонгатоолитҳус дебрияжларининг тухум муфталарини ўрганиб чиқди. Тадқиқотчилар уя конфигурацияси ва тана ҳажмини инкубация ҳаракати билан боғлашни мақсад қилган. Уларнинг топилмалари шуни кўрсатдики, деярли барча овирапторозаврларнинг тухум қобиғи ғовакликка эга бўлиб, тухумлар ташқи қопламасиз уяда очиқ эканлигидан далолат беради[3].
Кўпгина овирапторозавр уяларида тухумларнинг думалоқ жойлашуви мавжуд бўлса-да, Танака ва унинг жамоаси кичикроқ ва каттароқ турлар ўртасидаги уя морфологиясидаги аниқ фарқни кузатдилар. Кичикроқ турларда уянинг марказий майдони жуда қисқарган, каттароқ турларда, масалан, Гигантораптор билан таққосланадиганда, марказий майдон сезиларли даражада катталашган. Бу шуни кўрсатдики, кичикроқ овирапторозаврлар инкубация учун тўғридан-тўғри тухум устига ўтиришади, Гигантораптор каби йирик ҳайвонлар эса тухумсиз майдонда ўтиришади. Уя конфигурациясининг ушбу мослашуви тухумни майдалашнинг олдини олишда фойдали бўлди.
Ушбу батафсил топилмалар овирапторозаврларнинг, хусусан, Гигантораптор каби улкан канагнатид овирапторозаврларнинг уй қуриш хатти-ҳаракати ва инкубация стратегиялари ҳақида қимматли маълумотларни беради, бу уларнинг репродуктив биологияси ва ота-оналарнинг парваришига ойдинлик киритади.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Ху, Хинг; Тан, Қингwеи; Wанг, Жианмин; Зҳао, Хижин; Тан, Лин. „А гигантиc бирд-лике диносаур фром тҳе Лате Cретаcеоус оф Чина“. Натуре. 447-жилд, № 7146. 844–847-бет. дои:10.1038/натуре05849. ИССН 0028-0836.
- ↑ Ма, Wаисум; Wанг, Жунёу; Питтман, Мичаэл; Тан, Қингwеи; Тан, Лин; Гуо, Бин; Ху, Хинг (2017-11-24). „Фунcтионал анатомй оф а гиант тоотҳлесс мандибле фром а бирд-лике диносаур: Гигантораптор анд тҳе эволутион оф тҳе овирапторосауриан жаw“. Сcиэнтифиc Репорц. 7-жилд, № 1. дои:10.1038/с41598-017-15709-7. ИССН 2045-2322.
- ↑ Танака, Коҳеи; Зеленицкй, Дарла К.; Лü, Жунчанг; ДеБуҳр, Чристопҳер Л.; Йи, Лаипинг; Жиа, Сонгҳаи; Динг, Фанг; Хиа, Менгли; Лиу, Ди (2018-05). „Инcубатион беҳавиоурс оф овирапторосаур диносаурс ин релатион то бодй сизе“. Биологй Леттерс. 14-жилд, № 5. 20180135-бет. дои:10.1098/рсбл.2018.0135. ИССН 1744-9561.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам)