Gipofosfatemik raxit
Гипофосфатемик рахит (лот. Ҳипофосфатемик рахит, ҲР), C-ҲФР, фосфатли диабет, Д витаминига чидамли рахит – реабсорпсиянинг бузилиши туфайли организмдан фосфорнинг кўпайиши натижасида рахит ривожланиши билан тавсифланган генетик жиҳатдан гетероген касалликлар гуруҳидир. Буйраклардаги фосфатлар, яъни фосфорнинг бирламчи сийдикдан қонга қайта сўрилиши. Ўртача намоён бўлиш ёши 6 ойдан 1,5 йилгача. Фосфор суякларнинг нормал ўсиши ва ривожланиши учун зарур бўлганлиги сабабли, бундай касалликка чалинган болаларда кўпинча ўртача баландликдан паст бўйли ва пастки оёқ-қўлларининг деформацияси мавжуд[1][2].
Тарих
Гипофосфатемик рахит биринчи марта 1935 йилда Донован Жеймс Маккун томонидан рахитга ўхшаш касалликларнинг алоҳида гуруҳи сифатида аниқланган. Гипофосфатемик рахитнинг асосий характеристикалари ва унинг метаболик жиҳатлари 1937- йилда Ф. Олбрайт, А. М. Бутлер ва Э. Блоомберг томонидан тасвирланган. Касалликнинг ривожланишига таъсир қилувчи ген локуслари, уларнинг хромосома жойлашуви ва ирсий ўтиш турлари қайд этилган[3].
Эпидемиология
ҲФР кам учрайдиган ирсий касалликдир. Гипофосфатемик рахитнинг энг кенг тарқалган Х-боғланган доминант шакли (ПҲЕХ гени) 1:20 000 янги туғилган чақалоқларда учрайди. Бошқа шаклларнинг частотаси номаълум[4].
Х-ГФР нинг мерос усули бўйича таснифи
- Агар ота Х-боғланган доминант ҲГФ билан касал бўлса, унда 100% ҳолларда у касалликни қизларига ўтказади, барча ўғиллар соғлом бўлади.
- Агар она касал бўлса, у ҳолда касалликни ҳар икки жинсдаги болага юқтириш хавфи 50% ни ташкил қилади[5].
Х-ГФР бўлган болаларда асосий симптомлар
- Кўкрак қафасининг рахитик деформациялари
- Бош суягининг ғайриоддий шакли (ҳаётнинг биринчи йилида фронтал туберкулярларнинг гипертрофияси);
- Бўйнинг пастлиги;
- Юриш пайтидан бошлаб пастки экстремиталарнинг прогрессив деформацияси;
- Юришнинг бузилиши („ўрдак“ юриши);
- Пастки сегментнинг қисқариши туфайли номутаносиб физика;
- мушак гипотонияси;
- Суяклар ва мушаклардаги оғриқлар;
- Двигател фаоллигининг пасайиши, юриш пайтида тез чарчаш (бола тез-тез ўтиради);
- Кариес ва илдиз хўппозлари туфайли тишларнинг кеч чиқиши ёки эрта йўқолиши[6].
Даволаш
Қондаги фосфорнинг нормал даражасига эришиш терапия самарадорлигининг мезони эмас ва даволашнинг мақсади эмас. Консерватив давонинг асосий мақсади – суяк тўқималарининг тузилишини яхшилаш (радиографияга кўра) ва мушакларни фосфор орқали энергия билан таъминлаш, бу эса тананинг тўлиқ ривожланишига имкон беради[7][8].
Прогноз
Гипофосфатемик рахитни эрта, аниқ ташхис қўйиш ва тўғри танланган даволаш билан прогноз жуда қулайдир.
Ҳаволалар
Манбалар
- ↑ ҳттпс://www.омет-эндожоурналс.ру/жоур/артиcле/виэw/9672?лоcале=ру_РУ
- ↑ ҳттп://www.дналаб.ру/дисеасес-диагностиcс/ҳйпопҳоспҳатемиc-риcкец/[сайт ишламайди]
- ↑ „архив нусхаси“. 2024-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-июн.
- ↑ ҳттпс://жоурнал.непҳролог.ру/жоур/артиcле/виэw/356?лоcале=ру_РУ
- ↑ ҳттпс://www.пробл-эндожоурналс.ру/жоур/артиcле/виэw/8071?лоcале=ру_РУ
- ↑ ҳттпс://www.гсдинтернатионал.cом/ру/cондитионс/витамин-д-ресистант-ҳйпопҳоспҳатемиc-риcкец
- ↑ ҳттпс://www.омет-эндожоурналс.ру/жоур/артиcле/виэw/9672/7333?лоcале=ру_РУ
- ↑ ҳттпс://www.педпҳарма.ру/жоур/артиcле/виэw/203/289