Гипофосфатемик рахит (лот. Ҳипофосфатемик рахит, ҲР), C-ҲФР, фосфатли диабет, Д витаминига чидамли рахит – реабсорпсиянинг бузилиши туфайли организмдан фосфорнинг кўпайиши натижасида рахит ривожланиши билан тавсифланган генетик жиҳатдан гетероген касалликлар гуруҳидир. Буйраклардаги фосфатлар, яъни фосфорнинг бирламчи сийдикдан қонга қайта сўрилиши. Ўртача намоён бўлиш ёши 6 ойдан 1,5 йилгача. Фосфор суякларнинг нормал ўсиши ва ривожланиши учун зарур бўлганлиги сабабли, бундай касалликка чалинган болаларда кўпинча ўртача баландликдан паст бўйли ва пастки оёқ-қўлларининг деформацияси мавжуд[1][2].

Тарих

Гипофосфатемик рахит биринчи марта 1935 йилда Донован Жеймс Маккун томонидан рахитга ўхшаш касалликларнинг алоҳида гуруҳи сифатида аниқланган. Гипофосфатемик рахитнинг асосий характеристикалари ва унинг метаболик жиҳатлари 1937- йилда Ф. Олбрайт, А. М. Бутлер ва Э. Блоомберг томонидан тасвирланган. Касалликнинг ривожланишига таъсир қилувчи ген локуслари, уларнинг хромосома жойлашуви ва ирсий ўтиш турлари қайд этилган[3].

Эпидемиология

ҲФР кам учрайдиган ирсий касалликдир. Гипофосфатемик рахитнинг энг кенг тарқалган Х-боғланган доминант шакли (ПҲЕХ гени) 1:20 000 янги туғилган чақалоқларда учрайди. Бошқа шаклларнинг частотаси номаълум[4].

Х-ГФР нинг мерос усули бўйича таснифи

  • Агар ота Х-боғланган доминант ҲГФ билан касал бўлса, унда 100% ҳолларда у касалликни қизларига ўтказади, барча ўғиллар соғлом бўлади.
  • Агар она касал бўлса, у ҳолда касалликни ҳар икки жинсдаги болага юқтириш хавфи 50% ни ташкил қилади[5].

Х-ГФР бўлган болаларда асосий симптомлар

Даволаш

Қондаги фосфорнинг нормал даражасига эришиш терапия самарадорлигининг мезони эмас ва даволашнинг мақсади эмас. Консерватив давонинг асосий мақсади – суяк тўқималарининг тузилишини яхшилаш (радиографияга кўра) ва мушакларни фосфор орқали энергия билан таъминлаш, бу эса тананинг тўлиқ ривожланишига имкон беради[7][8].

Прогноз

Гипофосфатемик рахитни эрта, аниқ ташхис қўйиш ва тўғри танланган даволаш билан прогноз жуда қулайдир.

Ҳаволалар

Манбалар