Гипостаз (гипо... ва юн. стасис — тўхташ, турғунлик) — генларнинг ўзаро таъсири типларидан бири; бир ген таъсирини хромосоманинг бошқа қисмида ёки бошқа хромосомаларда жойлашади, яъни аллел бўлмаган ген ёки генлар томонидан фенотипда сўндирилиши (қаранг Аллеллар). Таъсири сўндирилган ген гипостатик ген, гипостатик генлар таъсирини сўндирувчи генлар эса эпистатик генлар дейилади (қаранг Эпистаз). Генетик жиҳатдан ўзаро ўхшаш бўлмаган организмлар чатиштирилганида Г. белгилар нисбатини 2-авлодда ўзгаришига олиб келиши мумкин; бундай қолларда ўзгаришнинг хусусияти эпистатик геннинг гипостатик генга нисбатан доминантлиги ёки ресессивлигига боғлиқ. Икки ген доминант бўлганида 2-авлод фенотипида белгиларнинг ажралиши Мендел қонунлари бўйича 9:3:3:1 нисбатда эмас, балки 12:3:1 нисбатда содир бўлади. Мас, донининг ранги бўйича доминант қора (А) ва кулранг (В) генларга эга бўлган сули навлари чатиштирилганида А ва В генга эга бўлган авлодларда фақат А ген фенотипда юзага чиқиши мумкин. Бундай ҳолдаажралиш 12 та қора, 3 та кулранг ва 1 та оқ нисбатда содир бўлади. Эпистатик ва гипостатик генлар ресессив бўлганида эса 9:3:4 нисбатда ажралиш рўй беради.

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил