Gitler globusi
Давлат ва саноат раҳбарлари учун Колумб глобуси (шунингдек , Гитлер глобуси ёки Фюрер глобуси номи билан ҳам танилган) Адолф Гитлер ва унинг нацистлар партияси учун яратилган ноёб глобус эди.
1930-йилларда Берлинда ишлаб чиқарилган Давлат ва саноат раҳбарлари учун Колумб глобуси Гитлернинг офисида „ўзининг кўп вақтини“ ўтказган. Глобусни Америка Қўшма Штатларида комедиячи Чарли Чаплин 1940-йилда "Буюк диктатор" филмида пародия қилганидан сўнг машҳур бўлди. Комедия гуруҳи Тҳе Тҳреэ Стоогес номли иккита қисқа мавзули комедияларида масхара қилди. Глобус АҚШ армиясидаги оддий аскар Жон Барсамиан томонидан урушдан кўп ўтмай Гитлернинг мулклари талон-торож қилинган ва 60 йилдан сўнг Сан-Франсискодаги ким ошди савдосида 100 000 долларга сотилган. Гитлер идорасидаги глобусда Эфиопия Италиянинг Шарқий Африкаси деб алмаштирган ва глобус ҳажми ва ишлаб чиқариш нархи билан машҳур эди.
Келиб чиқиши
1930-йилларнинг ўрталарида Берлинда глобус иккита чекланган нусхада чиқарилган: бири фашистлар партияси учун, иккинчиси эса Гитлер учун. Гитлер учун ишлаб чиқарилгани деярли Волксwаген Беэтле катталигида эди ва катта харажат эвазига ишлаб чиқарилган. Глобусда Ҳабашистонни (бугунги Эфиопия) Италия Шарқий Африкасига ўзгартирилганди. Иккинчиси эса махсус хусусиятларга эга бўлмаган стандарт ёғочдан қилинган. Ишлаб чиқарилган глобусларнинг ҳақиқий сонини тасдиқлаб бўлмайди, чунки глобусни ишлаб чиқарган завод ва унинг архивлари 1943-йилда ҳаво ҳужумларида йўқ қилинган[1].
1938-йилда Гитлер эски Рейх биноси фашистлар Германиясининг вазирликларини жойлаштириш учун етарлича катта эмас деб қарор қилди. У ўзининг севимли меъмори Алберт Спеэрга янги канслер биносини қуришни топширди. Гитлернинг талабига биноан 1939-йил бошида кенг кўламли таъмирлаш ишлари тугаллангандан сўнг, глобус янги канслер департаментининг марказида жойлашган Гитлернинг янги идорасига кўчирилди ва у ерда 1945-йил апрелида Советлар бинони эгаллаб олгунча қолди[2].
Манзили
Гитлерга тегишли бўлган кўплаб глобуслар бутун дунёда мавжуд, аммо уларнинг кўпчилигининг ҳақиқийлиги шубҳали. Берлинда жами учтаси бор: бири география институтида, иккинчиси Марчер музейида ва учинчиси Германия тарихи музейида. Яна иккитаси Мюнхендаги жамоат коллексияларида сақланмоқда. Кўпгина глобусларда Германиянинг тасвири тешик ёки оддийгина қириб ташланганлиги кўрсатилган, бу Совет ёки Америка аскарларининг нафрати сабаб қилинган.
Фотографик далилларга асосланиб, бу глобусларнинг ҳеч бири Гитлернинг канслерликдаги офисининг рамзий глобуси эмас.
1945-йил май ойида Гитлерга тегишли бўлган глобуслардан бири америкалик аскар Жон Барсамиан томонидан Гитлернинг Берхтесгаден яқинидаги Оберсалцбергдаги уйи Бергҳоф харобалари орасидан топилган. Гитлер Берлиндан ташқарида тез-тез яшаган. Барсамиан келганида уй деярли талон-торож қилинган эди. Аскар глобусни уйига олиб кетди ва 2007- йилда Сан-Франсискодаги ким ошди савдосида сотгунга қадар 60 йил давомида сақлаб қўйди. Сан-Франсисколик тадбиркор Боб Притикин глобусни 100 000 долларга сотиб олди, бу асл тахминий 20 000 доллар нархидан беш баравар юқори.
2007-йил сентябр ойида тарихчи Волфрам Побанз Берлиндаги Деуцчес Ҳисторисчес музейидаги ўқ тешиги бўлган улкан глобус нусхаси Гитлерники эмас, балки фашистлар ташқи ишлар вазири Ёахим фон Риббентропга тегишли бўлган яна бир нусха эканлигини эълон қилди. Гитлерга тегишли бўлган Глобус бугунги кунда қаерда эканлиги ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ.
Мерос
Глобус Адолф Гитлернинг дунёни забт этишга бўлган мегаломания истагининг рамзий тимсоли сифатида қаралади.
Манбалар
Ҳаволалар
- Буюк Диктатор - ЁуТубеъдаги глобус саҳнаси