Glen Archa
Глен Арча (лотинча: Пиcеа глеҳнии) — арча турларидан бири. Тур ўзининг фан учун кашфиётчиси Пётр Петрович Глен (1835-1876) шарафига номланган, рус флористи, ўсимликлар таксономисти, саёҳатчиси, географи ва гидрографи, Амур вилояти ва Сахалин тадқиқотчиси[1]. Япон тилида японча: アカエゾマツ- қизил арча деб аталади[2].
Ботаника тавсифи
Глен Арча тахминан 62-73 см диаметрли, зич, конус шаклидаги тожли дарахт; Сахалинда баъзи арча дарахтлари баландлиги 17 м га етади[3]. Япон тоғларида 30 м гача бўлган намуналар мавжуд. Қадимги дарахтларнинг пўстлоғи пўстлоқ, қатламли, шоколад жигарранг (бу хусусият уни бошқа арча турларидан ажратиб туради). Ёш куртаклар тўқ сариқ бўлиб, 1 мм узунликдаги олуклар ва петиолес бўйлаб ўсади. Куртаклар узунлиги 3-7 мм, кенглиги тахминан 5 мм, тухумсимон конуссимон шаклда[4], қизил-жигарранг; уларнинг тарозилари узун субулат учи билан учбурчак ёки тригоналдир.
Игналар узунлиги тахминан 10 мм, кенглиги 2,5 мм, етук ўсимликларда тўмтоқ, лекин ёш ўсимликларда ўткир, кўк-яшил[5].
Қуббалар чўзинчоқ-тухумсимон ёки эллипсоид бўлиб, пастки қисми деярли текис, узунлиги 3,6-8,7 см ва қалинлиги 2-4 см; бинафша ёки яшил ранг, етук бўлса тўқ қизил, оч-жигарранг асос қисми билан, уруғлик тарози[6]. Уруғлари узунлиги 2-2,4 мм, оч жигарранг, қанотлари сарғиш-тўқ сариқ.
Сояга чидамли ва қишки совуққа ҳам чидамли. Ўстиришда у Гмелин личинкаси билан яхши комбинацияланган.
Тарқатиш ва экология
Асосий диапазон Япониянинг Хоккайдо оролида жойлашган[7]. У Хонсю шимолидаги Китаками тоғларидаги Ҳаятин тоғида ва Россияда — Сахалиннинг жанубида (Мерея дарёси водийсидаги Анива кўрфази бўйлаб, Болшое Вавайское кўли ва Буссе лагунаси яқинида) ва жанубий Курил оролларида жойлашган[8][9].
Хавфсизлик
Глен Арча Сахалин вилоятининг Қизил китобига киритилган[10], шунингдек, Япония миллий боғларида, айниқса Хонсю оролларининг бир қисмида ҳимояланади[11].
Манбалар
- ↑ ҳттпс://www.руспитомники.ру/cаталог/ҳвожне/эл-глена.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://www.руспитомники.ру/cаталог/ҳвожне/эл-глена.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://cиcон.ру/спруcе-глен.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://cиcон.ру/спруcе-глен.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://cиcон.ру/спруcе-глен.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://cиcон.ру/спруcе-глен.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://www.руспитомники.ру/cаталог/ҳвожне/эл-глена.ҳтмл
- ↑ „Пиcеа глеҳнии“ (эн). cониферс.орг. 2013-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-апрел.
- ↑ „Ель Глена“ (ру). Красная книга Сахалинской области. 2013-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-апрел.
- ↑ ҳттпс://www.руспитомники.ру/cаталог/ҳвожне/эл-глена.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://www.руспитомники.ру/cаталог/ҳвожне/эл-глена.ҳтмл