Гликон (қадимги юнонча: Γλυκών) — тиббиёт худоси Асклепийнинг одам бошли илон ёки от ёли билан қопланган шер шаклида мужассамланиши. Гликонга сиғиниш 2-асрда сохта пайғамбар Александр Абонотих томонидан киритилган. Археологик топилмаларга қараганда, Гликон тасвири туширилган тангаларга сиғиниш Рим империясида Антонин Пий ва Марк Аврелий[1] даврида кенг тарқалган.

Гликонга сиғинишни келтириб чиқарган омиллар ва хусусиятлари

Гликонга сиғинишнинг пайдо бўлиши ҳақидаги маълумотлар Лукианнинг „Искандар ёки сохта пайғамбар“ асарида мавжуд. Лукиан фрибгар ва сохта пайғамбар Александр ҳақида гапиради. Айёрлик билан у Пафлагониянинг кўплаб ишончли аҳолисини тиббиёт худоси Асклепий яна Ерда пайдо бўлганига ишонтиришга муваффақ бўлди. Илон Гликон шаклида кирди. Шундан сўнг, Александр худо номидан башоратлар ва оятларни ярата бошлади[2][1][3].

Александр Гликонга сиғинишни киритган вақт тиббиёт ва дин ўртасидаги муносабат яқинлиги билан ажралиб турарди. Одамлар ўзларининг касалликлари билан Асклепийнинг руҳонийлари, бир вақтнинг ўзида шифокорлар ва тиббиёт худоси Асклепиадларга мурожаат қилишди. Култнинг тарқалишини ҳисобга олсак, Александр нафақат товламачи, янги култнинг яратувчиси, балки ажойиб шифокор эди[4].

Лукианнинг сўзларига кўра, ҳар бир башоратни кўриш учун бир драҳма ва иккита обол миқдорида тўлов белгиланган. Империянинг хурофий аҳолисининг катта оқими туфайли Александрнинг даромади

70-80 минг драҳмага етди. Бу пул билан у кўп сонли „ходимлар ва ёрдамчилар: айғоқчилар, тузувчилар ва сўзларни сақловчилар, котиблар, муҳрлар ва турли таржимонлар“ учун ҳақ тўлар эди. Шу билан бирга, у бошқа мамлакатларга хабарчилар юбориб, янги култни оммалаштирди[2]. Култнинг тарқалишига Александрга ишонган олижаноб Рим сенатори Паблий Муммий Сисенна Рутилиан[2] ёрдам берди. Янги култнинг машҳурлигини кўплаб археологик топилмалар — туморлар, ёзувлар, тангалар, Гликон тасвири ёки эслатмаси бўлган ҳайкалчалар тасдиқлайди[1][3].

Гликонга сиғиниш ўзининг асосчиси Александрдан (тахминан 170 йилда вафот этган) кейин ҳам барҳаёт бўлди, буни император Требониан Галлус[3] давридаги тангалардаги тасвирлар тасдиқлайди.

Нумизматика, филателия, бонистика

Гликон тасвирлари Рим империясининг бир неча турдаги вилоят тангаларида мавжуд. 1962-йилда Томис (ҳозирги Констанса) ҳудудида археологлар Гликоннинг баландлиги 66 см бўлган мармар ҳайкалини топдилар.Илоннинг узунлиги 4,76 м.Бугунги кунда у констансия тарих ва археолигия музейида[5] намойишга қўйилган[5]. Ушбу артефакт нафақат почта маркасига, балки 1991—1994-йиллардаги 10 000л ик Руминия лейи банкнотининг олд томонига ҳам жойлаштирилган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Дрехлер & 1884—1890.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Лукиан 2001.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Cумонт 1910.
  4. ↑ Стегер 2005.
  5. ↑ 5,0 5,1 Вăтăману 1972.

Адабиётлар

  • Лукиан „Александр, или Лжепророк“, . Сочинения, Античная библиотека. Античная литература. СПб.: Алетейя, 2001. ИСБН 5-89329-315-0. 
  • Cумонт Ф. Глйкон 1 // Паулйс Реаленcйcлопäдиэ дер cлассисчен Алтертумсwиссенсчафт : [нем.] / Георг Wиссоwа. — Стуттгарт : Ж. Б. Метзлер’сче Верлагсбучҳандлунг, 1910. — Бд. ВИИ, Эрсте Ҳäлфте (ВИИ, 1). — Кол. 1468—1469.
  • Дрехлер W.[де]. Глйкон // Аусфüҳрличес Лехикон дер гриэчисчен унд рöмисчен Мйтҳологиэ : [нем.] / Росчер Wилҳелм Ҳеинрич. — Леипзиг : Друcк унд Верлаг вон Б. Г. Теубнер, 1884—1890. — Бд. И. — Кол. 1692—1693.
  • Стегер Ф. Дер Неуэ Асклепиос Глйкон (нем.) // Медизинҳисторисчес Жоурнал. — Франз Стеинер Верлаг, 2005. — Бд. 40. — С. 3—18.
  • Вăтăману Ниcолаэ. Эсcулап реîнcарнат îн Глйcон, Şарпеле cу плете // Виаţа Медиcалă. — 1972. — Т. ХИХ, № 7. — П. 333—335.