Global isish kuchi

Глобал исиш кучи (ГИК) бу иссиқхона газлари томонидан атмосферага қўшилган инфрақизил термал нурланишни маълум вақт оралиғида қанча қисми ўзлаштиришининг ўлчов бирлигидир, бу бирлик бирор бир газни бир хил оғирликдаги карбонат ангидрид томонидан сўрилган иссиқликка нисбатан хисоблаб топилади. ГИК карбонат ангидрид учун 1 га тенг. Бошқа газлар учун бу бирлик, маълум бир газ инфрақизил термал нурланишни қанчалик кучли ютишига, газнинг атмосферани қанчалик тез тарк этишига ва ҳисобга олинадиган вақтга боғлиқ бўлади. Карбонат ангидрид эквиваленти (CО э ёки CО эквиваленти ёки CО -э) ГИК дан ҳисоб топилади. Шундай қилиб, у турли газларнинг иқлим таъсирини ўлчаш учун умумий шкала бўлиб хизмат қилади.
Метаннинг ГИК (20+ йил вақт учун ҳисобланган) 81,2 ни ташкил қилади, яъни, масалан, бир тонна метан сизиб чиқиши 81,2 тонна карбонат ангидридни чиқаришга тенг. Худди шундай бир тонна азот оксиди, масалан, одатда гўнг ёки шоли далаларидадан ажралиб чиқади, 273 тонна карбонат ангидридга тенг. Шунинг учун метан атмосферамизни карбинат ангидриддан кўра 81.2 марта кўпроқ иситади, азот оксиди эса 273 марта кўроқ иқлим ўзгаришларига сабаб бўлади.
| Иссиқхона гази | Кимёвий формуласи | 100-йиллик Глобал исиш кучи (2007 эстиматес, фор 2013–2020 cомпарисонс) |
|---|---|---|
| Cарбон диохиде | CО2 | 1 |
| Метҳане | CҲ4 | 25 |
| Нитроус охиде | Н2О | 298 |
| Ҳйдрофлуороcарбонс (ҲФCс) | ||
| ҲФC-23 | CҲФ3 | 14,800 |
| Дифлуорометҳане (ҲФC-32) | CҲ2Ф2 | 675 |
| Флуорометҳане (ҲФC-41) | CҲ3Ф | 92 |
| ҲФC-43-10меэ | CФ3CҲФCҲФCФ2CФ3 | 1,640 |
| Пентафлуороэтҳане (ҲФC-125) | C2ҲФ5 | 3,500 |
| ҲФC-134 | C2Ҳ2Ф4 (CҲФ2CҲФ2) | 1,100 |
| 1,1,1,2-Тетрафлуороэтҳане (ҲФC-134а) | C2Ҳ2Ф4 (CҲ2ФCФ3) | 1,430 |
| ҲФC-143 | C2Ҳ3Ф3 (CҲФ2CҲ2Ф) | 353 |
| 1,1,1-Трифлуороэтҳане (ҲФC-143а) | C2Ҳ3Ф3 (CФ3CҲ3) | 4,470 |
| ҲФC-152 | CҲ2ФCҲ2Ф | 53 |
| ҲФC-152а | C2Ҳ4Ф2 (CҲ3CҲФ2) | 124 |
| ҲФC-161 | CҲ3CҲ2Ф | 12 |
| 1,1,1,2,3,3,3-Ҳептафлуоропропане (ҲФC-227эа) | C3ҲФ7 | 3,220 |
| ҲФC-236cб | CҲ2ФCФ2CФ3 | 1,340 |
| ҲФC-236эа | CҲФ2CҲФCФ3 | 1,370 |
| ҲФC-236фа | C3Ҳ2Ф6 | 9,810 |
| ҲФC-245cа | C3Ҳ3Ф5 | 693 |
| ҲФC-245фа | CҲФ2CҲ2CФ3 | 1,030 |
| ҲФC-365мфc | CҲ3CФ2CҲ2CФ3 | 794 |
| Перфлуороcарбонс | ||
| Cарбон тетрафлуориде — ПФC-14 | CФ4 | 7,390 |
| Ҳехафлуороэтҳане — ПФC-116 | C2Ф6 | 12,200 |
| Оcтафлуоропропане — ПФC-218 | C3Ф8 | 8,830 |
| Перфлуоробутане — ПФC-3-1-10 | C4Ф10 | 8,860 |
| Оcтафлуороcйcлобутане — ПФC-318 | c-C4Ф8 | 10,300 |
| Перфлуоуропентане — ПФC-4-1-12 | C5Ф12 | 9,160 |
| Перфлуороҳехане — ПФC-5-1-14 | C6Ф14 | 9,300 |
| Перфлуородеcалин — ПФC-9-1-18б | C10Ф18 | 7,500 |
| Перфлуороcйcлопропане | c-C3Ф6 | 17,340 |
| Сулфур ҳехафлуориде (СФ6) | ||
| Сулфур ҳехафлуориде | СФ6 | 22,800 |
| Нитроген трифлуориде (НФ3) | ||
| Нитроген трифлуориде | НФ3 | 17,200 |
| Флуоринатед этҳерс | ||
| ҲФЕ-125 | CҲФ2ОCФ3 | 14,900 |
| Бис(дифлуорометҳйл) этҳер (ҲФЕ-134) | CҲФ2ОCҲФ2 | 6,320 |
| ҲФЕ-143а | CҲ3ОCФ3 | 756 |
| ҲCФЕ-235да2 | CҲФ2ОCҲCлCФ3 | 350 |
| ҲФЕ-245cб2 | CҲ3ОCФ2CФ3 | 708 |
| ҲФЕ-245фа2 | CҲФ2ОCҲ2CФ3 | 659 |
| ҲФЕ-254cб2 | CҲ3ОCФ2CҲФ2 | 359 |
| ҲФЕ-347мcc3 | CҲ3ОCФ2CФ2CФ3 | 575 |
| ҲФЕ-347пcф2 | CҲФ2CФ2ОCҲ2CФ3 | 580 |
| ҲФЕ-356пcc3 | CҲ3ОCФ2CФ2CҲФ2 | 110 |
| ҲФЕ-449сл (ҲФЕ-7100) | C4Ф9ОCҲ3 | 297 |
| ҲФЕ-569сф2 (ҲФЕ-7200) | C4Ф9ОC2Ҳ5 | 59 |
| ҲФЕ-43-10пccc124 (Ҳ-Галден 1040х) | CҲФ2ОCФ2ОC2Ф4ОCҲФ2 | 1,870 |
| ҲФЕ-236cа12 (ҲГ-10) | CҲФ2ОCФ2ОCҲФ2 | 2,800 |
| ҲФЕ-338пcc13 (ҲГ-01) | CҲФ2ОCФ2CФ2ОCҲФ2 | 1,500 |
| (CФ3)2CФОCҲ3 | 343 | |
| CФ3CФ2CҲ2ОҲ | 42 | |
| (CФ3)2CҲОҲ | 195 | |
| ҲФЕ-227эа | CФ3CҲФОCФ3 | 1,540 |
| ҲФЕ-236эа2 | CҲФ2ОCҲФCФ3 | 989 |
| ҲФЕ-236фа | CФ3CҲ2ОCФ3 | 487 |
| ҲФЕ-245фа1 | CҲФ2CҲ2ОCФ3 | 286 |
| ҲФЕ-263фб2 | CФ3CҲ2ОCҲ3 | 11 |
| ҲФЕ-329мcc2 | CҲФ2CФ2ОCФ2CФ3 | 919 |
| ҲФЕ-338мcф2 | CФ3CҲ2ОCФ2CФ3 | 552 |
| ҲФЕ-347мcф2 | CҲФ2CҲ2ОCФ2CФ3 | 374 |
| ҲФЕ-356меc3 | CҲ3ОCФ2CҲФCФ3 | 101 |
| ҲФЕ-356пcф2 | CҲФ2CҲ2ОCФ2CҲФ2 | 265 |
| ҲФЕ-356пcф3 | CҲФ2ОCҲ2CФ2CҲФ2 | 502 |
| ҲФЕ-365мcфИ’лл т3 | CФ3CФ2CҲ2ОCҲ3 | 11 |
| ҲФЕ-374пc2 | CҲФ2CФ2ОCҲ2CҲ3 | 557 |
| – (CФ2)4CҲ (ОҲ) – | 73 | |
| (CФ3)2CҲОCҲФ2 | 380 | |
| (CФ3)2CҲОCҲ3 | 27 | |
| Перфлуорополетҳерс | ||
| ПФПМИЭ | CФ3ОCФ(CФ3)CФ2ОCФ2ОCФ3 | 10,300 |
| Трифлуорометҳйл сулфур пентафлуориде | СФ5CФ3 | 17,400 |
Глобал исиш кучини ҳисоблаш
ГИК қуйидаги омилларга боғлиқ:
- маълум бир газ томонидан инфрақизил нурланишнинг ютилиши
- маълум бир белгиланган вақт (интеграция даври)
- газнинг атмосферада қолиш вақти
Юқори ГИК катта инфрақизил ютилиш ва узоқ атмосферада қолиш вақти билан боғлиқ. ГWП нинг ютилиш тўлқин узунлигига боғлиқлиги анча мураккаб. Агар газ маълум бир тўлқин узунлигида радиацияни самарали ўзлаштирса ҳам, атмосфера шу тўлқин узунлигида энг кўп нурланишни усиз ҳам ўзлаштирса, бу ГИКга унчалик ҳам таъсир қилмаслиги мумкин. Агар газ атмосфера ютмайдиган тўлқин узунликларидаги нурни юца, энг катта таъсирга эга бўлади. ГИК нинг тўлқин узунлигига боғлиқлиги эмпирик тарзда топилган ва график сифатида нашр этилган.
Манбалар
- ↑ „Тҳе НОАА Аннуал Греэнҳоусе Гас Индех (АГГИ)“. НОАА.гов. Натионал Оcеаниc анд Атмоспҳериc Администратион (НОАА) (2024). 2024-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Аннуал Греэнҳоусе Гас Индех“. У.С. Глобал Чанге Ресеарч Програм. 2021-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-сентябр.
- ↑ Бутлер Ж. анд Монтзка С. „Тҳе НОАА Аннуал Греэнҳоусе Гас Индех (АГГИ)“. НОАА Глобал Мониторинг Лабораторй/Эартҳ Сйстем Ресеарч Лабораториэс (2020). 2013-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-сентябр.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |