Атмосферадаги узоқ муддатли иссиқхона газларининг тарқалувчи таъсири (иссиқлик таъсири) тезлашди ва 40 йил ичида деярли икки баравар кўпайди.[1][2][3]

Глобал исиш кучи (ГИК) бу иссиқхона газлари томонидан атмосферага қўшилган инфрақизил термал нурланишни маълум вақт оралиғида қанча қисми ўзлаштиришининг ўлчов бирлигидир, бу бирлик бирор бир газни бир хил оғирликдаги карбонат ангидрид томонидан сўрилган иссиқликка нисбатан хисоблаб топилади. ГИК карбонат ангидрид учун 1 га тенг. Бошқа газлар учун бу бирлик, маълум бир газ инфрақизил термал нурланишни қанчалик кучли ютишига, газнинг атмосферани қанчалик тез тарк этишига ва ҳисобга олинадиган вақтга боғлиқ бўлади. Карбонат ангидрид эквиваленти (CО э ёки CО эквиваленти ёки CО -э) ГИК дан ҳисоб топилади. Шундай қилиб, у турли газларнинг иқлим таъсирини ўлчаш учун умумий шкала бўлиб хизмат қилади.

Метаннинг ГИК (20+ йил вақт учун ҳисобланган) 81,2 ни ташкил қилади, яъни, масалан, бир тонна метан сизиб чиқиши 81,2 тонна карбонат ангидридни чиқаришга тенг. Худди шундай бир тонна азот оксиди, масалан, одатда гўнг ёки шоли далаларидадан ажралиб чиқади, 273 тонна карбонат ангидридга тенг. Шунинг учун метан атмосферамизни карбинат ангидриддан кўра 81.2 марта кўпроқ иситади, азот оксиди эса 273 марта кўроқ иқлим ўзгаришларига сабаб бўлади.

Иссиқхона гази Кимёвий формуласи 100-йиллик Глобал исиш кучи

(2007 эстиматес, фор 2013–2020 cомпарисонс)
Cарбон диохиде CО2 1
Метҳане CҲ4 25
Нитроус охиде Н2О 298
Ҳйдрофлуороcарбонс (ҲФCс)
ҲФC-23 CҲФ3 14,800
Дифлуорометҳане (ҲФC-32) CҲ2Ф2 675
Флуорометҳане (ҲФC-41) CҲ3Ф 92
ҲФC-43-10меэ CФ3CҲФCҲФCФ2CФ3 1,640
Пентафлуороэтҳане (ҲФC-125) C2ҲФ5 3,500
ҲФC-134 C2Ҳ2Ф4 (CҲФ2CҲФ2) 1,100
1,1,1,2-Тетрафлуороэтҳане (ҲФC-134а) C2Ҳ2Ф4 (CҲ2ФCФ3) 1,430
ҲФC-143 C2Ҳ3Ф3 (CҲФ2CҲ2Ф) 353
1,1,1-Трифлуороэтҳане (ҲФC-143а) C2Ҳ3Ф3 (CФ3CҲ3) 4,470
ҲФC-152 CҲ2ФCҲ2Ф 53
ҲФC-152а C2Ҳ4Ф2 (CҲ3CҲФ2) 124
ҲФC-161 CҲ3CҲ2Ф 12
1,1,1,2,3,3,3-Ҳептафлуоропропане (ҲФC-227эа) C3ҲФ7 3,220
ҲФC-236cб CҲ2ФCФ2CФ3 1,340
ҲФC-236эа CҲФ2CҲФCФ3 1,370
ҲФC-236фа C3Ҳ2Ф6 9,810
ҲФC-245cа C3Ҳ3Ф5 693
ҲФC-245фа CҲФ2CҲ2CФ3 1,030
ҲФC-365мфc CҲ3CФ2CҲ2CФ3 794
Перфлуороcарбонс
Cарбон тетрафлуориде — ПФC-14 CФ4 7,390
Ҳехафлуороэтҳане — ПФC-116 C2Ф6 12,200
Оcтафлуоропропане — ПФC-218 C3Ф8 8,830
Перфлуоробутане — ПФC-3-1-10 C4Ф10 8,860
Оcтафлуороcйcлобутане — ПФC-318 c-C4Ф8 10,300
Перфлуоуропентане — ПФC-4-1-12 C5Ф12 9,160
Перфлуороҳехане — ПФC-5-1-14 C6Ф14 9,300
Перфлуородеcалин — ПФC-9-1-18б C10Ф18 7,500
Перфлуороcйcлопропане c-C3Ф6 17,340
Сулфур ҳехафлуориде (СФ6)
Сулфур ҳехафлуориде СФ6 22,800
Нитроген трифлуориде (НФ3)
Нитроген трифлуориде НФ3 17,200
Флуоринатед этҳерс
ҲФЕ-125 CҲФ2ОCФ3 14,900
Бис(дифлуорометҳйл) этҳер (ҲФЕ-134) CҲФ2ОCҲФ2 6,320
ҲФЕ-143а CҲ3ОCФ3 756
ҲCФЕ-235да2 CҲФ2ОCҲCлCФ3 350
ҲФЕ-245cб2 CҲ3ОCФ2CФ3 708
ҲФЕ-245фа2 CҲФ2ОCҲ2CФ3 659
ҲФЕ-254cб2 CҲ3ОCФ2CҲФ2 359
ҲФЕ-347мcc3 CҲ3ОCФ2CФ2CФ3 575
ҲФЕ-347пcф2 CҲФ2CФ2ОCҲ2CФ3 580
ҲФЕ-356пcc3 CҲ3ОCФ2CФ2CҲФ2 110
ҲФЕ-449сл (ҲФЕ-7100) C4Ф9ОCҲ3 297
ҲФЕ-569сф2 (ҲФЕ-7200) C4Ф9ОC2Ҳ5 59
ҲФЕ-43-10пccc124 (Ҳ-Галден 1040х) CҲФ2ОCФ2ОC2Ф4ОCҲФ2 1,870
ҲФЕ-236cа12 (ҲГ-10) CҲФ2ОCФ2ОCҲФ2 2,800
ҲФЕ-338пcc13 (ҲГ-01) CҲФ2ОCФ2CФ2ОCҲФ2 1,500
(CФ3)2CФОCҲ3 343
CФ3CФ2CҲ2ОҲ 42
(CФ3)2CҲОҲ 195
ҲФЕ-227эа CФ3CҲФОCФ3 1,540
ҲФЕ-236эа2 CҲФ2ОCҲФCФ3 989
ҲФЕ-236фа CФ3CҲ2ОCФ3 487
ҲФЕ-245фа1 CҲФ2CҲ2ОCФ3 286
ҲФЕ-263фб2 CФ3CҲ2ОCҲ3 11
ҲФЕ-329мcc2 CҲФ2CФ2ОCФ2CФ3 919
ҲФЕ-338мcф2 CФ3CҲ2ОCФ2CФ3 552
ҲФЕ-347мcф2 CҲФ2CҲ2ОCФ2CФ3 374
ҲФЕ-356меc3 CҲ3ОCФ2CҲФCФ3 101
ҲФЕ-356пcф2 CҲФ2CҲ2ОCФ2CҲФ2 265
ҲФЕ-356пcф3 CҲФ2ОCҲ2CФ2CҲФ2 502
ҲФЕ-365мcфИ’лл т3 CФ3CФ2CҲ2ОCҲ3 11
ҲФЕ-374пc2 CҲФ2CФ2ОCҲ2CҲ3 557
– (CФ2)4CҲ (ОҲ) – 73
(CФ3)2CҲОCҲФ2 380
(CФ3)2CҲОCҲ3 27
Перфлуорополетҳерс
ПФПМИЭ CФ3ОCФ(CФ3)CФ2ОCФ2ОCФ3 10,300
Трифлуорометҳйл сулфур пентафлуориде СФ5CФ3 17,400

Глобал исиш кучини ҳисоблаш

ГИК қуйидаги омилларга боғлиқ:

Юқори ГИК катта инфрақизил ютилиш ва узоқ атмосферада қолиш вақти билан боғлиқ. ГWП нинг ютилиш тўлқин узунлигига боғлиқлиги анча мураккаб. Агар газ маълум бир тўлқин узунлигида радиацияни самарали ўзлаштирса ҳам, атмосфера шу тўлқин узунлигида энг кўп нурланишни усиз ҳам ўзлаштирса, бу ГИКга унчалик ҳам таъсир қилмаслиги мумкин. Агар газ атмосфера ютмайдиган тўлқин узунликларидаги нурни юца, энг катта таъсирга эга бўлади. ГИК нинг тўлқин узунлигига боғлиқлиги эмпирик тарзда топилган ва график сифатида нашр этилган.

ГИК(х)=ахар∫0ТҲ[х](т)дт∫0ТҲ[р](т)дт{\дисплайстйле \матҳит{ГИК} \лефт(х\ригҳт) = \фраc{а_х}{а_р} \фраc{\инт_0^{\матҳит{ТҲ}} [х](т)\, дт} {\инт_0^{\матҳит{ТҲ}} [р](т)\, дт}}

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе НОАА Аннуал Греэнҳоусе Гас Индех (АГГИ)“. НОАА.гов. Натионал Оcеаниc анд Атмоспҳериc Администратион (НОАА) (2024). 2024-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „Аннуал Греэнҳоусе Гас Индех“. У.С. Глобал Чанге Ресеарч Програм. 2021-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-сентябр.
  3. ↑ Бутлер Ж. анд Монтзка С. „Тҳе НОАА Аннуал Греэнҳоусе Гас Индех (АГГИ)“. НОАА Глобал Мониторинг Лабораторй/Эартҳ Сйстем Ресеарч Лабораториэс (2020). 2013-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-сентябр.