Globalistika

Глобалистика — бу халқаро муносабатлар ва жаҳон сиёсати соҳасидаги билимларнинг фанлараро шакли бўлиб, у гуманитар фанлар инқирозини энгиб ўтишга интилади, кўпинча замонавий дунёда содир бўлаётган жараёнлар таъсири остида тадқиқот об’эктларининг ихтисослашуви ва ўзгариши билан ажралиб туради.

Моҳият

Глобалистика ўрганилаётган мавзунинг контурлари хиралашган аналитик фан сифатида ишлайди. Шундай қилиб, глобал тадқиқотлар, мос равишда сиёсат, иқтисод, социология ёки маданиятга устувор аҳамият берадиган тадқиқотчилар полифонияси.

• Глобалистика глобаллашув жараёнларининг моҳияти, тенденциялари ва сабабларини, бошқа глобал жараёнлар ва муаммоларни очиб беради, бу жараёнларнинг инсон ва биосфера учун ижобий томонларини тасдиқлаш ва салбий оқибатларини бартараф этиш йўлларини излайди.

„Глобалистика“ атамаси глобаллашувнинг турли жиҳатлари ва глобал муаммоларнинг илмий, фалсафий, маданий ва амалий тадқиқотлари йиғиндисини, шу жумладан бундай тадқиқотлар натижаларини ва уларни иқтисодий, ижтимоий, сиёсий ва сиёсий соҳаларда амалга ошириш бўйича амалий фаолиятни англатади. шарлар. Сўнгги пайтларда экологик глобал тадқиқотлар ҳам алоҳида йўналиш сифатида ривожланмоқда. Глобалистика замонавий илм-фанга хос бўлган интеграция жараёнларидан келиб чиққан тадқиқот ва билим соҳаси бўлиб, унда турли илмий фанлар ва фалсафалар бир-бири билан предмети ва услуби нуқтаи назаридан ўзаро таъсирлашади.

А. Н. Чумаков глобал тадқиқотлар замонавий дунё муаммоларини адекват тушуниш ва ҳал қилиш учун фан ва амалиётни бирлаштиради, деб ҳисоблайди, у глобал тадқиқотлар об’экти ва концептуал аппарати эканлигини таъкидлайди.

фақат маълум даражада (фалсафий ва услубий даражада) бирлаштирилади, акс ҳолда у тегишли тадқиқот билан шуғулланадиган алоҳида фанларда „лойқа“ бўлиб чиқади. Ва агар биз глобал тадқиқотларнинг усуллари ёки мақсадлари ҳақида гапирадиган бўлсак, унда баъзи бир асосий ёндашувларни белгилашдан ташқари, биз нафақат алоҳида фанларни ва уларнинг тегишли муаммоларни ўрганишга қўшган ҳиссасини санаб ўтишимиз керак, балки фалсафа, маданияцҳунослик фанининг қандайлигини аниқлашимиз керак. Сиёсат, мафкура, бу каби муаммони ҳал қилишни амалда имконсиз қилади.

А. Н. Чумаков глобал тадқиқотларнинг „хорижий“ ва „русча“ таркибий қисмлари ҳақида гапиради ва иккинчиси доирасида у тадқиқотнинг бир қанча хусусан, фалсафий ва услубий, ижтимоий-табиий, маданияцҳунослик йўналишларини белгилайди.

Тарихи

Ривожланаётган глобал тенденцияларни ва улар сабаб бўлган тубдан янги, универсал муаммоларни тушунишга биринчи уринишлар ХИХ асрга тўғри келади. Улар орасида: Ғоялар Т. Малтус аҳолининг табиий тартибга солиниши ҳақида, И. Кантнинг абадий тинчлик, эволюцион ғоялар ва инсоннинг келиб чиқиши ҳақидаги фикрлари Ж. Ламарк, К.нинг универсалистик қарашлари. Маркс ва Ф. Энгелс, улар томонидан " Коммунистик партиянинг манифестида " ва бошқа бир қатор асарларда баён этилган.

Бироқ, мустақил илмий йўналиш сифатида у ХХ асрнинг 60-йилларида шакллана бошлади. Бу даврда замоннинг мураккаблиги, ранг-баранглиги ва динамиклигини, технократик, илмий табиатини акс эттирувчи экологик вазиятнинг кескинлашуви кузатилди.

Глобалистиканинг шаклланишини 4 босқичга бўлиш мумкин:

1. 1960-йилларнинг охири — 1970-йилларнинг боши. Бу босқич индивидуал глобал муаммоларни ўрганишга бағишланган ва уларни изчил тизимга бирлаштирмаган.
2. 1970-йилларнинг иккинчи ярми. Энг муҳим назарий йўналишларни шакллантириш ва ўрганиш об’эктининг кўламини белгилаш.
3. 1980-йиллар. Амалий ҳаракатларга уринишларни амалга ошириш, „Глобал ўйланг, маҳаллий даражада ҳаракат қилинг“ тамойили.
4. 1980—1990-йиллар боши. Хавфсизликни таъминлаш муаммолари айниқса кескин бўлиб, сиёсий глобал тадқиқотлар ривожланмоқда. Бу даврнинг муҳим босқичи БМТнинг атроф-муҳит ва ривожланиш бўйича конференсияси (1992) бўлди.), унда барқарор ривожланиш

Глобалшунослик ҳали илмий билим соҳаси сифатида шаклланмаган бир даврда унга қуйидаги олимлар муҳим ҳисса қўшдилар: В. ВА. Вернадский , П. Теилҳард де Чарден, К. Жасперс, К. Э. Циолковский ва бошқалар.

ХХ асрнинг охиридан бошлаб глобал тадқиқотларда аниқ тенденция пайдо бўлди, унга кўра олимлар, тадқиқотчилар ва сиёсатчиларнинг эътибори индивидуал глобал муаммолардан глобаллашув жараёнларига ва турли мамлакатлар ва халқларнинг ўзаро боғлиқлигининг кучайишига қарата бошлади. . Шунингдек, халқаро терроризм, сайёрамизнинг алоҳида минтақаларининг ижтимоий-иқтисодий ривожланишидаги фарқлар ва янги дунё тартибини ўрнатиш масалалари биринчи ўринга чиқди. Бунинг сабаби, индивидуал глобал муаммоларни тушуниш ва енгиш бўйича аввалги тўлиқ қониқарли бўлмаган тажриба, шунингдек, уларнинг пайдо бўлишининг асосий сабабларини ва улар келтириб чиқарадиган таҳдидни аниқлаш истаги эди. Глобал тадқиқотлар спектри тобора кўпроқ табиацҳунослик тадқиқотларидан ижтимоий муаммоларга ва глобал жараёнларда инсоннинг ролини аниқлашга ўта бошлади.

1990-йилларнинг иккинчи ярмида жаҳон ҳамжамияти социалистик тузумнинг емирилиши натижасида юзага келган туб ўзгаришлардан асосан қутулиб, янги вазиятни англай бошлади. Айнан ўша пайтда глобал тадқиқотларга қизиқишнинг „иккинчи тўлқини“ пайдо бўлди, бу эса глобаллашув жараёнларини фаол тушуниш туфайли „иккинчи шамол“ га эга бўлди.

ХХИ асрнинг дастлабки йигирма йиллиги глобал тадқиқотларнинг асосий мавзусига айланган глобаллашув жараёнларига жиддий эътибор қаратиш билан ажралиб турди.

Яна қаранг

• Инсониятнинг глобал муаммолари

Адабиётлар

• оҳттпс://www.глобалистика.ру/ — Россия Федерацияси ҳудудидаги глобал тадқиқотларнинг расмий веб-сайти
• Глобалистика. Персоналии, организации, труды. Энциклопедический справочник. М.: «Альфа-М», 2012. ИСБН 5-8126-0004-2. 
• Глобалистика: Энциклопедия. М.: «Радуга», 2003. ИСБН 5-05-005661-6.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-01-21 санасида архивланган) Архивная копия
• Глобалистика. Международный междисциплинарный энциклопедический словарь. М.- СПб.- Нью-Йорк: «ЕЛИМА», «Питер», 2006.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-11-15 санасида архивланган) Архивная копия -да архивланган
• Дергачёв В. А.. Глобалистика. М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2005. ИСБН 5-238-00957-7.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-11-18 санасида архивланган)
• Делягин М. Г.. Мировой кризис. Общая теория глобализации, 3-е изд., М.: ИНФРА-М, 2003. ИСБН 5-16-001603-1. 
• Коротаев А. В., Халтурина Д. А.. Современные тенденции мирового развития. М.: Либроком/УРСС, 2009. ИСБН 978-5-397-00327-8. 
• {{{заглавие}}}.
• {{{заглавие}}}.
• {{{заглавие}}}.
• Пфаненштиль И. А.. Глобализация: проблемы и перспективы. Монография, 500 экз, Красноярск: ИПЦ КГТУ, 2006. ИСБН 5-7636-0818-6. 
• Пфаненштиль И. А.. Современные процессы глобализации в системе основных проектов науки : социально-философский анализ, 100 экз, Красноярск: Сиб. аэрокосм. акад. им. акад. М. Ф. Решетнёва, 2006. 
• Пфаненштиль И. А.. Современные процессы глобализации и геополитические последствия: социально-философское осмысление. Монография, 500 экз, Красноярск: СФУ, 2013. 
• Глобал тадқиқотлар халқаро энциклопедик луғати т.ф.н., профессор ИИ МазОУр т.ф.н., профессор А.Н. Чумаков томонидан таҳрирланган. ДИАЛОГ „ЭЛИМА“ „ПИТЕР“ Москва — Санкт-Петербург — Ню-Ёрк 2006 й.