Ziyosfera

Globallashuv

Иқтисодий глобаллашувга мисол: Гонконгдаги МcДоналд'с
Маданий глобаллашувга мисол: Финландияда Юкиcон 2014 бир гуруҳ косплаерлар саҳнада

Глобаллашув – бу бутун дунё бўйлаб иқтисодий, сиёсий, маданий ва диний интеграция ва бирлашиш жараёнидир[1].

Глобаллашув – бу халқаро меҳнат тақсимоти, иқтисодий ва сиёсий муносабатлар тизими орқали бир-бири билан боғланган миллий иқтисодиётлар мажмуи сифатида тушуниладиган, жаҳон иқтисодиёти таркибини ўзгартириш жараёнларининг ўзига хос хусусиятларидан биридир. Трансмиллийлаштириш ва минтақавийлаштириш асосида иқтисодиётнинг чамбарчас боғлиқлиги ҳисобланади. Шу асосида ягона жаҳон тармоғи, бозор иқтисодиёти, геоиқтисодиёт ва унинг инфратузилмалари шаклланмоқда, кўп асрлар давомида халқаро муносабатларнинг асосий характери бўлиб келган давлат суверенитети[2] таъсирининг пасайиши содир бўлмоқда. Глобаллашув жараёни бу давлат томонидан шакллантирилган бозор тизимлари эволюциясининг натижасидир[3].

Бунинг асосий натижаси – глобал меҳнат тақсимоти, капитал, меҳнат, ишлаб чиқариш ресурсларининг дунёвий миқёсдаги миграцияси (шунингдек, қоида тариқасида, концентрация), қонунчиликни, иқтисодий ва технологик жараёнларни стандартлаштириш, шунингдек, турли мамлакатлар маданияти бир-бирига яқинлашиши ҳамда бирлашишидир. Глобаллашув тизимли хусусиятга эга, яъни жамият ҳаётининг барча соҳаларини қамраб олувчи обектив жараёндир. Глобаллашув натижасида дунё ўзининг барча субектлари билан боғланиб, тобе бўлиб бормоқда. Бир гуруҳ давлатлар учун умумий бўлган муаммолар сонининг кўпайиши ва бирлаштирувчи субектларнинг сони ва турларининг кенгайиши мавжуд[4].

Глобаллашувнинг келиб чиқиши ҳақидаги қарашлар доимо мунозарали бўлиб келган. Тарихчилар бу жараённи капитализмнинг ривожланиш босқичларидан бири деб ҳисоблайдилар. Иқтисодчилар бу жараённи молия бозорларининг трансмиллийлашувидан эканлигини таъкидлаб келишмоқда. Сиёсацҳунослар демократик ташкилотларнинг кенг тарқалишига урғу беришади. Маданияцҳунослар глобаллашувнинг намоён бўлишини маданиятнинг ғарбийлашуви, жумладан, Америка иқтисодий экспансияси билан боғлашади. Глобаллашув жараёнларини тушунтиришда ахборот технологиялари ёндашувлари мавжуд. Сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий-маданий глобаллашув бир-биридан фарқ қилади. Минтақавийлаштириш глобаллашув субекти бўлиб, технологик ва иқтисодий ривожланишнинг жаҳон қутбларини шакллантиришда кучли кумулятив самара беради[5].

Шу билан бирга, „глобаллашув“ сўзининг келиб чиқишининг ўзи шуни кўрсатадики, бу жараёнда етакчи ролни маълум тарихий босқичларда содир бўлган халқаро савдонинг жадал ўсиши эгаллайди. Биринчи марта „глобаллашув“ сўзини („жиддий халқаро савдо“ деган маънони англатади) 1850-йилларнинг охирида Фридрих Энгелсга ёзган мактубларидан бирида Карл Маркс ишлатган деб ёзган эди: „Энди жаҳон бозори ҳақиқатан ҳам мавжуд. Калифорния ва Япониянинг жаҳон бозорига чиқиши билан глобаллашув амалга ошди“[6]. Глобаллашув жараёнларида халқаро савдонинг худди шундай етакчи роли, Маркс даврида бошланган олдинги глобаллашув 1930-йилларда, барча ривожланган давлатлар қаттиқ протекционизм сиёсатига ўтгандан сўнг якунланганидан далолат беради. Халқаро савдонинг кескин қисқариши.[манба керак] .

МcДоналд'с ресторанлари бўлган мамлакатлар, мамлакатда биринчи ресторан очилган йил

Тарихи

1899-йил Кабел ва симсиз бутун дунё бўйлаб денгиз ости телеграф кабеллари харитаси

Глобаллашувнинг баъзи хусусиятлари антик даврларда пайдо бўлган (Александр Македонский, Эллинизм). Шундай қилиб, Рим империяси Ўрта ер денгизи устидан ўзининг гегемонлигини тасдиқлади, бу эса турли маданиятларнинг чуқур ўзаро боғланишига ва Ўрта эр денгизида минтақалараро меҳнат тақсимотининг пайдо бўлишига олиб келди.[манба керак] .

Глобаллашувнинг келиб чиқиши ХИИ—ХИИИ асрларда, Ғарбий Европада бозор (капиталистик) муносабатларининг ривожланиши билан бир вақтда, Европа савдосининг жадал ўсиши ва „Европа жаҳон иқтисодиёти“ шаклланиши. (Валлерштейн таърифига мувофиқ) бошланди. ХИВ-ХВ асрларда бироз пасайишдан кейин. бу жараён ХВИ—ХВИИ асрларда ҳам давом этган. Ушбу асрларда Европада барқарор иқтисодий ўсиш навигация ва географик кашфиётлар муваффақияти билан бирлаштирилди. Натижада португал ва испан савдогарлари бутун дунёга тарқалиб, Американи мустамлака қилишга киришдилар. ХВИИ асрда Осиёнинг кўплаб давлатлари билан савдо қилувчи Голландия Ост-Ҳинд компанияси биринчи ҳақиқий трансмиллий компания бўлди. ХИХ асрда жадал саноатлаштириш Европа давлатлари, уларнинг мустамлакалари ва Қўшма Штатлар ўртасида савдо ва инвестицияларнинг кўпайишига олиб келди.

ХХ асрнинг биринчи ўн йилликларида глобаллашув жараёнлари давом этди, ҳатто Биринчи жаҳон уруши ҳам олдини ололмади. Умуман олганда, 1815-йилдан 1914-йилгача бўлган даврда Европа давлатларининг умумий экспорти тахминан 40 баравар ошди. Аммо халқаро савдонинг ўсиши 1920-йилларда, ҳатто Ғарбий Европа мамлакатлари ташқи савдосини бироз эркинлаштириш содир бўлган даврда ҳам давом этди. Халқаро савдодаги кескин таназзул ва глобаллашувнинг қисқариши 1930-йилларда Буюк Депрессия бошланганидан ва 1930—1931-йилларда етакчи Ғарб кучларининг киритилишидан кейин содир бўлди. юқори импорт божлари[7].

Иккинчи жаҳон урушидан кейин глобаллашув жадал сур’атлар билан қайта бошланди. Унга технологияни такомиллаштириш ёрдам берди, бу эса денгиз, темир йўл ва ҳаво қатновларини тезлаштиришга, шунингдек, халқаро телефон хизматининг мавжудлигига олиб келди. Масалан, америкалик тадбиркор Малколм Маклин (инглизча: Малcом МcЛеан) ва муҳандис Кеитҳ Тантлингер[эн] 1956-йил апрел ойида биринчи юк ташиш билан замонавий интермодал контейнер тизимини ишлаб чиқдилар. Товарларни юклаш нархи бир тонна учун 6 доллардан 0,16 долларгача камайди[8].

1947-йилдан бошлаб Тарифлар ва Савдо бўйича Бош келишув (ГАТТ), йирик капиталистик ва ривожланаётган мамлакатлар ўртасидаги бир қатор келишувлар халқаро савдодаги тўсиқларни бартараф этишда иштирок этди. Аммо бу йўналишдаги ҳақиқий ютуқ „Кеннеди раунди“ дан (1964—1967-йилларда ГАТТ доирасидаги бир қатор халқаро конференсиялар) кейин содир бўлди. Иқтисодиёт тарихчиси П. Барок ёзганидек, „Ғарбий Европада савдонинг ҳақиқий эркинлашуви Кеннеди раундидан кейин содир бўлди“[9]. 1995-йилда ГАТТнинг 75 аъзоси Жаҳон савдо ташкилотини (ЖСТ) туздилар.[манба керак] .

Йирик минтақавий иқтисодий интеграция зоналари ҳам мавжуд. 1992-йилда Европа Иттифоқи Маастрихт келишувлари билан ягона иқтисодий ҳудудга айланди. Бу макон божхона тўловларини бекор қилишни, ишчи кучи ва капиталнинг эркин ҳаракатланишини, еврога асосланган ягона пул тизимини назарда тутади. Шимолий Америка эркин савдо ҳудуди аъзолари: АҚШ, Канада ва Мексика ўртасида камроқ интеграция кузатилади. Собиқ Совет республикаларининг аксарияти Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги парчаланганидан кейин унга қўшилди ва умумий иқтисодий макон элементларини таъминлади.[манба керак] .

Ҳаёт соҳаларига таъсири

Иқтисодиёт

Глобаллашув бошқарув суб’эктларини марказлаштириш (ҳокимиятни марказлаштириш) жараёни билан чамбарчас боғлиқ.

Сиёсатда глобаллашув миллий давлатларнинг заифлашуви бўлиб, уларнинг суверенитетини ўзгартириш ва камайтиришга ёрдам беради. Миллий давлатларнинг постмодерн давлатларга айланиш жараёни мавжуд. Бу, бир томондан, замонавий давлатлар Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, Жаҳон Савдо Ташкилоти, Европа Иттифоқи, НАТО, ХВФ ва Жаҳон банки каби нуфузли халқаро ташкилотларга тобора кўпроқ ваколатлар беришлари билан боғлиқ. Бошқа томондан, давлатнинг иқтисодиётга аралашувини камайтириш ва солиқларни камайтириш орқали корхоналарнинг (айниқса, йирик трансмиллий корпорацияларнинг) сиёсий таъсири кучаяди. Одамларнинг осон миграцияси ва капиталнинг хорижда эркин ҳаракатланиши туфайли давлатларнинг ўз фуқароларига нисбатан кучи ҳам пасаяди.

ХХИ асрда глобаллашув жараёни билан бир қаторда минтақавийлашув жараёни ҳам юз бермоқда, яъни минтақа халқаро муносабатлар тизимининг ҳолатига омил сифатида, глобал ва минтақавий муносабатлар ўртасидаги муносабатларга таъсири кучайиб бормоқда. жаҳон сиёсатининг таркибий қисмлари ўзгармоқда, минтақанинг давлатнинг ички ишларига таъсири кучаймоқда. Бундан ташқари, минтақавийлашув нафақат федерал шаклга эга бўлган давлатлар учун, балки унитар давлатлар, бутун қитъалар ва дунёнинг бир қисми учун ҳам характерлидир. Минтақавийлаштиришнинг яққол мисоли Европа Иттифоқи бўлиб, у ерда минтақавийлаштириш жараёнининг табиий ривожланиши минтақаларнинг аҳамиятини акс эттирувчи ва уларнинг Европа Иттифоқидаги ўрнини аниқлашга қаратилган „Ҳудудлар Европаси“ концепциясини ишлаб чиқишга олиб келди. Европа минтақалари ассамблеяси, шунингдек, минтақалар қўмитаси [ манба 1712 кун кўрсатилмаган ] каби ташкилотлар тузилди.

Глобал сиёсат муаммоларини асосан иккита клуб ҳал қилади, масалан: Катта еттилик ва Катта йигирмалик; иккинчиси эса асосан иқтисодий муаммолар билан боғлиқ[манба керак] .

Иқтисодиёт

Иқтисодиётнинг глобаллашуви жаҳон тараққиётининг қонуниятларидан биридир. Интеграция билан солиштирганда турли мамлакатлар иқтисодиётининг ўзаро боғлиқлигининг беқиёс ортиши иқтисодий маконнинг шаклланиши билан боғлиқ бўлиб, унда тармоқ тузилиши, ахборот ва технологиялар алмашинуви, ишлаб чиқарувчи кучларнинг жойлашуви географияси дунёни ҳисобга олган ҳолда белгиланади. вазият ва иқтисодий юксалишлар ва пасайишлар сайёравий нисбатларга эга бўлади.[манба керак] .

Британия чакана савдо тармоғи Тесcо дўкони Брно (Чехия)

Иқтисодиётнинг тобора кучайиб бораётган глобаллашуви капитал ҳаракати кўлами ва сур’атларининг кескин ошиши, ялпи ички маҳсулотнинг ўсишига нисбатан халқаро савдо ўсишини ортда қолдириши, реал вақт режимида кечаю кундуз ишлайдиган жаҳон молия бозорларининг пайдо бўлишида ифодаланади. Сўнгги ўн йилликларда яратилган ахборот тизимлари молиявий капиталнинг тез ҳаракат қилиш қобилиятини беқиёс даражада оширди, бу ҳеч бўлмаганда барқарор иқтисодий тизимларни йўқ қилиш қобилиятини ўз ичига олади.[манба керак] .

„Иқтисодий луғат“да шундай дейилган: "Иқтисодиётнинг глобаллашуви мураккаб ва қарама-қарши жараёндир. Бир томондан, бу давлатлар ўртасидаги иқтисодий ҳамкорликни осонлаштиради, мамлакатларнинг инсониятнинг илғор ютуқларидан фойдаланиши учун шароит яратади, ресурсларни тежашни таъминлайди, жаҳон тараққиётини рағбатлантиради. Бошқа томондан, глобаллашув салбий оқибатларга олиб келади: иқтисодиётнинг периферик моделини бирлаштириш, " олтин миллиард „ га кирмаган мамлакатлар томонидан уларнинг ресурсларини йўқотиш, кичик бизнеснинг вайрон бўлиши, рақобатнинг тарқалиши. глобаллашувнинг заиф мамлакатлари, турмуш даражасининг пасайиши ва бошқалар. Глобаллашув самарасини кўпроқ мамлакатларга етказиш жаҳон ҳамжамияти олдида турган вазифалардан биридир“[10].

ЖСТнинг таъкидлашича, „1950-йилдан бошлаб, сўнгги ўн йилликларда жаҳон савдоси ҳажми бутун дунё ишлаб чиқаришидан анча тез ўсиб бормоқда“. Шундай қилиб, 1950—2000-йиллар учун. „Жаҳон савдоси 20 баробар, ишлаб чиқариш эса 6 баробар ошди“. 1999-йилда "умумий экспорт жаҳон ишлаб чиқаришининг 26,4 % ни ташкил этди, 1950-йилдаги 8 %. "

Мексикадаги Макиладора

Аммо глобаллашув нафақат халқаро савдони, балки ишлаб чиқариш жараёнларини бир мамлакатдан бошқасига ўтказиш билан бирга капитал экспортини ҳам ўз ичига олади. Қоидага кўра, трансмиллий корпорациялар ишлаб чиқаришни юқори иш ҳақи бўлган (ривожланган) мамлакатлардан иш ҳақи паст бўлган (ривожланаётган) мамлакатларга ўтказадилар. Бу ривожланган мамлакатларнинг постиндустриал жамиятга айланганига, ривожланаётган мамлакатлар эса саноатлашганига олиб келади. Шу билан бирга, халқаро ишлаб чиқариш ҳам хорижий мамлакатлардаги трансмиллий корпорацияларга қарашли корхоналарда, ҳам мустақил маҳаллий ишлаб чиқарувчилар билан тузилган шартномалар асосида (Мексика ва бошқа қатор мамлакатларда мақуиладора номи билан машҳур) амалга оширилади.

маданият

Маданий глобаллашув дунёнинг турли мамлакатлари ўртасида бизнес ва истеъмол маданиятининг яқинлашиши ва халқаро алоқанинг кучайиши билан тавсифланади. Бу, бир томондан, миллий маданиятнинг айрим турларининг бутун дунёда оммалашишига олиб келади. Бошқа томондан, машҳур халқаро маданий ҳодисалар миллий ҳодисаларни сиқиб чиқариши ёки уларни халқаро миқёсга айлантириши мумкин[11] . Кўпчилик буни миллий маданий қадриятларни йўқотиш деб билади ва миллий маданиятни тиклаш учун курашмоқда.[манба керак] .

Замонавий филмлар бир вақтнинг ўзида дунёнинг кўплаб мамлакатларида чиқарилади, китоблар таржима қилинади ва турли мамлакатлар китобхонлари орасида машҳур бўлади. Маданий глобаллашувда Интернетнинг кенг тарқалгани катта рол ўйнайди. Бундан ташқари, халқаро туризм йил сайин кенгайиб бормоқда [ 1712 кунлик манба кўрсатилмаган ] .

65 мамлакат ва дунё аҳолисининг 75 фоизини таҳлил қилган Жаҳон қадриятлари сўрови натижалари глобаллашувга қарамай, асосий маданий қадриятлар сақланиб қолаётганини кўрсатди. Бундан ташқари, глобаллашув ва модернизация таъсирида ўзгарган анъанавий қадриятлар қайта тикланиши мумкин[12] .

Америкалаштириш

Глобаллашув кўпинча ХХ асрнинг иккинчи ярмида Қўшма Штатларнинг дунёга таъсири кучайиши билан боғлиқ бўлган американлаштириш билан белгиланади. Ҳоллйwоод кўпгина филмларни дунё бўйлаб тарқатиш учун чиқаради[манба керак] . Глобал корпорациялар АҚШда пайдо бўлган: Миcрософт, Интел, АМД, Cоcа-Cола, Аппле, Проcтер & Гамбле, ПепсиCо ва бошқалар. МcДоналд'с, дунёда кенг тарқалгани сабабли, глобаллашувнинг ўзига хос рамзига айланди.[манба керак] . Маҳаллий МcДоналд’с ресторанидан БигМаc сендвичининг турли мамлакатлардаги нархларини таққослаб, Тҳе Эcономист турли валюталарнинг харид қобилиятини таҳлил қилади (Биг Маc индекси)[манба керак] .

МcДоналд’с кўпинча глобаллашув рамзи бўлса-да, диққат билан ўрганиб чиқсак, бу овқатланиш жойларининг менюлари маҳаллий даражада илҳомланган ва кўпинча турли хил маҳаллий таомларни ўз ичига олади. Мисол учун, Гонконгда бу Шогунбургер (чўчқа гўшти терияки кунжутли булочкада салат билан), Ҳиндистонда бу Макалу Тиккибургер, картошка, нўхат ва зираворлар билан сабзавотли бургер, Исроилда МаcШаwарма, Саудия Арабистонида МакАрабия ва бошқалар. Кўпгина бошқа халқаро корпорациялар ҳам худди шундай қилишади, масалан, Cоcа-Cола[12] .

Бироқ, бошқа давлатлар ҳам глобаллашувга ҳисса қўшмоқда. Мисол учун, глобаллашув рамзларидан бири – ИКЕА – Швецияда пайдо бўлди [ 1712 кунлик манба кўрсатилмаган ] . Машҳур лаҳзали хабар алмашиш хизмати ИCҚ биринчи марта Исроилда чиқарилди ва таниқли ИП-телефония Скйпе дастури эстониялик дастурчилар томонидан ишлаб чиқилган.

Соғлиқни сақлаш

ЖССТ глобал иқлим ўзгариши сайёрамиз бўйлаб иқлим фалокатларини келтириб чиқараётгани ҳақида огоҳлантирмоқда. Иқтисодиёти қишлоқ хўжалигига асосланган давлатлар айниқса ҳимояланмаган, глобаллашувдан иқтисодий дивидендлар эса турмуш даражаси юқори бўлган мамлакатлар томонидан олинади[13]. Бундан ташқари, янги касалликлар пандемияси ва полиомиэлит каби касалликларнинг қайтиши хавфи ортиб бормоқда[14].

Аҳоли миграцияси

Глобаллашув шароитида миграциянинг кучайиши омиллари: қулай транспорт, ахборотдан фойдаланиш. Глобаллашув шароитида миграция тенденциялари: мигрантлар сонининг кўпайиши, аҳолининг янги гуруҳларини (аёллар, паст малакали фуқаролар ва бошқалар) киритиш. д.), миграциянинг янги шакллари (бизнес, солиқ, сармоя, никоҳ), миграцияни криминаллаштириш (жинсий қуллик), қабул қилувчи мамлакатларда миграциянинг салбий миллий оқибатлари, қабул қилувчи мамлакатларда диаспораларнинг кўпайиши ва кенгайиши. Миграция, қоида тариқасида, туғилиш коэффициэнти ўрнини босадиган даражадан паст бўлган қабул қилувчи мамлакатнинг ишчи кучини тўлдиришга қаратилган. Тахминларга кўра, ташриф буюрувчилар ассимиляция қилинади, аммо ассимиляция қилиш қисқа вақт ичида мумкин эмас, бу ирқлараро ва миллатлараро низолар сонининг кўпайишига олиб келади[15].

Глобал жамият

Глобал жамият ғояларини қадимги юнон мутафаккири Диоген ифодалаган, у космополит, яъни дунё фуқароси ёки космополия фуқароси (дунё жамияти) тушунчасидан фойдаланган.[манба керак] . Хитой, Марказий Осиё, Чингизхон Мўғул империяси аҳолисининг дунёқарашида Осмон империяси – бутун Ер (осмон остида) ва унинг ҳудудида мавжуд бўлган инсоният жамияти ғояси муҳим ўрин тутган. кенгликлар. Сўнгги пайтларда глобал жамият назарияси И. томонидан фаол ривожланмоқда. Валлерштейн .

ХХИ асрнинг бошидан бошлаб глобал жамият (глобал жамият) тушунчаси жаҳон илмий ҳамжамиятида тобора оммалашиб бормоқда, бу нуқтаи назардан Ернинг барча аҳолиси ягона глобал жамиятнинг фуқаролари бўлиб, у қуйидагилардан иборат. дунёнинг айрим мамлакатларидаги кўплаб маҳаллий жамиятларнинг.

Амалда, ижтимоий-медиа глобаллашуви Интернетдаги (ижтимоий тармоқлар) ахборот ва мунозара майдончалари асосида кузатилмоқда[16]. 2012-йилда Гоогле раҳбарлари Э. Шмидт ва Д. Коэн глобал жамиятни яратишда ижтимоий тармоқлар ва хизматларнинг алоҳида ролини таъкидладилар[17]. Ижтимоий тармоқларнинг глобаллашуви мақсадлари М.Сукерберг томонидан 2017-йилнинг феврал ойида чоп этилган янгиланган „Глобал ҳамжамиятни қуриш“ номли Фаcебоок Манифестида ифодаланган бўлиб, унда ижтимоий тармоқнинг дунёни боғлаш миссиясини амалга ошириш режалари тасвирланган.

Глобаллашув нимага олиб келади

Мичио Какунинг фикрига кўра, ўртача иқтисодий ўсиш сур’ати билан ер цивилизацияси кейинги 100 йил ичида сайёравий цивилизация мақомига ўтади, унинг энергия истеъмоли сайёра томонидан Қуёшдан олинган энергия билан таққосланади (тахминан 10 17) . W).

Ривожланаётган сайёра иқтисодиёти (Европа Иттифоқи ва бошқа савдо блоклари), ягона сайёра маданияти, сайёра янгиликлари, халқаро туризм, касалликлар ва экологик таҳдидларга қарши кураш бўйича халқаро саъй-ҳаракатлар, шунингдек, Мичио Какунинг фикрича, ривожланаётган сайёра цивилизациясининг хусусиятлари.[манба керак] .

Социология фанлари доктори, профессор, Россия давлат ижтимоий университети проректори Кодин М. И., "Камбағал ва бойлар ўртасидаги даромадлар тафовути кенгаймоқда. Илм-фан ва технологиянинг жадал ривожланиши, илғор иқтисодиёт " олтин миллиард " деб аталмиш давлатлар яшайдиган оз сонли давлатларни қамраб олди[18]. НДУ Макросоциология маркази раҳбари Николай Розовнинг фикрича, глобаллашув барча алоқаларнинг мустаҳкамланиши сифатида кучли ўйинчилар учун имкониятларнинг катта ўсишига олиб келади. Глобаллашув ривожланишининг муқаррар оқибатларидан бири нисбий тенгсизликнинг кескин кучайиши, бу эса ижтимоий кескинликни кучайтиради. Бозордаги кескин рақобат глобал лумпен массасининг пайдо бўлишига ва ижтимоий дарвинистик жараёнларнинг об’эктив кучайишига олиб келади – табиий танланишнинг иқтисодий аналоги. Глобаллашув шароитида энг қудратли кучлар янада кучайиб бормоқда. Шу билан бирга, ВИП зонаси („олтин миллиард“) ва камбағал ва ҳаддан ташқари аҳолининг пастки қатлами ўртасидаги фарқ сезиларли даражада ошади[19]. Россия Фанлар академиясининг Сибир филиали Тарих институти директори Владимир Ламин демографик муаммоларга бағишланган конференсияда агар „олтин миллиард“ ҳақиқатан ҳам сайёрамиз жанубидаги камбағал мамлакатлар билан бўлишиш бошланмаса, деди. кейин яқин келажакда ресурслар учун шиддатли урушлар келади[20].

2009-йилда иқтисодий ўсиш сур’атлари харитаси; яшил – ижобий динамика; жигарранг – салбий динамика

Танқид

Глобаллашув нафақат антиглобалистлар ва баъзи сиёсатчилар (масалан, Уго Чавес) томонидан, балки бир қатор иқтисодчилар ва олимлар томонидан ҳам танқид қилинади. Масалан, таниқли иқтисодчи Жозеф Стиглиц глобаллашувнинг бир қатор ҳозирги тенденцияларини кескин танқид қилувчи бир қанча китоблар ёзган. Стиглиц саноатни вайрон қилишини, ишсизлик, қашшоқликнинг ўсишига ҳисса қўшишини, илмий-техника тараққиётига тўсқинлик қилишини ва сайёрамиздаги экологик ҳалокатни кучайтираётганини кўплаб далиллар ва мисоллар билан исботлайди. У глобал институтларнинг сиёсатини танқид қилади: ЖСТ, ХВФ, унинг фикрича, глобаллашув ва унинг мафкураси (эркин савдо, хомашёдан эркин фойдаланиш, глобал патент ҳуқуқи, дунё сифатида „қоғоз“ доллар ва эвродан фойдаланиш валюталар, халқаро институтларнинг ички сиёсатга аралашуви ва бошқалар. д.) бир қанча ривожланган мамлакатлар манфаатларини кўзлаб, сайёрамизнинг аксарият мамлакатлари зарарига[21].

Глобаллашув экологик муаммоларга ҳам ижобий, ҳам салбий таъсир кўрсатади. Шундай қилиб, глобаллашув танқидчилари халқаро меҳнат тақсимотининг ривожланиши билан кўпчилик хавфли ишлаб чиқаришлар экологик муаммоларни ҳал қилишга қодир бўлмаган кам ривожланган мамлакатларга ўтаётганини таъкидламоқда. Бу нафақат ушбу алоҳида штатларда, балки бутун дунёда экологик вазиятнинг сезиларли даражада ёмонлашишига олиб келади. Бундан ташқари, глобаллашув туфайли чиқиндиларни биринчи дунё мамлакатларидан ривожланаётган мамлакатларга ўз ҳудудларида йўқ қилиш учун ташиш каби амалиёт мавжуд. Бироқ, бу мамлакатларда технологияларнинг номукаммаллиги туфайли қайта ишлаш анча ёмон[22].

Савдо ва капитал оқимларини эркинлаштириш билан тавсифланган глобаллашув халқаро рақобатни кучайтираётганига ҳам эътибор қаратилади. Рақобатда ғалаба қозониш учун бизнес вакиллари ўз штатларидан меҳнат қонунларини соддалаштиришни талаб қила бошлайдилар, улар ўта қаттиқ меҳнат қонунлари глобаллашув талабларига жавоб бермайди, бу эса мослашувчан меҳнат бозорини талаб қилади. Бу эса " пастки сари пойга "га, яъни ривожланган мамлакатларда ишчилар ҳуқуқларининг камроқ ҳимояланишига олиб келади[23]. Ривожланган мамлакатларда илгари кафолатланган меҳнат муносабатларини хавфли ва ҳимояланмаган муносабатларга айлантириш тенденцияси мавжуд бўлиб, улар шартномавий иш, чекланган муддатга меҳнат шартномаси, ижтимоий кафолатларсиз ёки умуман ижтимоий кафолатларсиз тўлиқсиз иш куни каби бандлик турларини ўз ичига олади. ўз-ўзини иш билан таъминлаш, қўнғироқ учун ишлаш ва ҳоказо.. Шу муносабат билан улар прекариат ҳақида гапирадилар. Баъзи рус социологлари глобал рақобат ва постиндустриал жамиятга ўтиш натижасида ривожланган мамлакатларда ишсизлик яқин ўн йилликларда меҳнатга лаёқатли аҳолининг 40 % дан 70 % гача бўлади, деб ҳисоблайдилар. Масалан, Россияда, Росстат маълумотларига кўра, иқтисодий фаол аҳолининг қарийб 20 фоизи аллақачон " соядаги бандлик " да, меҳнатга лаёқатли аҳолининг 40 фоиздан ортиғи расмий иш билан таъминланмаган[24].

Баъзи муаллифларнинг таъкидлашича, глобаллашув туғилиш даражасининг пасайишига ёрдам беради. Бошқалар эса глобаллашувдан АҚШ томонидан ўзининг геосиёсий рақибларини заифлаштириш ёки йўқ қилиш воситаси сифатида фойдаланилмоқда, деб таъкидлайди[25]. Бошқалар шуни кўрсатадики, глобаллашув спекулятив иқтисодиётнинг ўсишига, товарларни ишлаб чиқариш ва сотишни монополлаштиришга ва бойликни кичик гуруҳ („дунёнинг ҳукмрон синфи“) фойдасига қайта тақсимлашга ёрдам беради[26].

Глобаллашув тарафдорлари барча замонавий жараёнлар ва улар билан боғлиқ салбий ҳодисалар табиий ва уларни назорат қилиб бўлмайди, деб таъкидлайдилар.[манба керак] Глобаллашув танқидчилари, аксинча, йирик давлатлар иккинчисининг салбий таъсирини сезиларли даражада камайтиришга қодир эканига аминлар. Уларнинг фикрига кўра, бунга барча соҳаларда оқилона протекционистик сиёсат олиб бориш орқали эришиш мумкин: ташқи савдо соҳасида, капитал ҳаракати, иммиграция, шунингдек, жаҳон валюта тизимини ислоҳ қилиш орқали [ манбаси кўрсатилмаган 1712 кун ] . Замонавий жаҳон иқтисодиётига алтернатива, уларнинг фикрича, 10-20 та миллий ёки минтақавий иқтисодиётни („эркин савдо зоналари“) шакллантириш бўлиши мумкин, улар глобал иқтисодиётнинг салбий таъсиридан протекционизм ва олтин билан ҳимояланиши керак. ёки „хом“) валюта курсларини белгилаш учун асос сифатида стандарт [ манба 1712 кун кўрсатилмаган ] .

Баъзи тадқиқотчилар (Д. Стиглитз, Н. Хомский) трансмиллий корпорациялар томонидан дунёга татбиқ этилган неолиберал версияси билан глобаллашувни кўп қиррали ва об’эктив жараён сифатида аниқламасликка чақиради ва максимал фойда олишга ва ривожланган ва ривожланаётган мамлакатлар ўртасидаги фарқни кенгайтиришга қаратилган ва глобаллашувнинг бошқа концепциясини таклиф қилади. Жаҳон Ижтимоий Форуми (умуман глобаллашувга қарши курашаётган антиглобалистлардан фарқли ўлароқ) халқаро капиталнинг кучини камайтиришга ва дунёда катта ижтимоий адолатга эришишга қаратилган (алтерглобализм).

Манбалар

  1. ↑ Глебов Г. И., Милаэва О. В. Современниэ международниэ отношения. Учебноэ пособиэ. – Пенза: Изд. Пенз. гос. университета, 2010. – 98 с.
  2. ↑ Коренюшкина Светлана Ильинична, Соловьев Кирилл Анатольевич. Суверенитет в эпоху глобализации: теория и практика // Общество. Среда. Развитие (Терра Ҳумана). — 2015. — № 1 (34).
  3. ↑ Новикова И. В. Глобализация, государство и ринок: ретроспектива и перспектива взаимодействия. – Мн.: Академия управления при Президенте Республики Беларусь, 2009.
  4. ↑ Гринин 2005.
  5. ↑ Дергачёв 2005.
  6. ↑ Аттали Ж. Карл Маркс. Мировой дух. М., 2008. С. 192.
  7. ↑ Cамбридге Эcономиc Ҳисторй оф Эуропе, Cамбридге, 1989, Вол. ВИИИ, пп. 1, 90-91
  8. ↑ „Шиппинг Cонтаинер Ҳисторй: Бохес то Буилдингс“ (инглизча). Дисcовер Cонтаинерс (25-март 2015-йил). 11-январ 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-январ 2020-йил.
  9. ↑ Cамбридге Эcономиc Ҳисторй оф Эуропе, Cамбридге, 1989, Вол. ВИИИ, п. 94
  10. ↑ Глобализация[сайт ишламайди] // Экономический словар / А. И. Архипов и др.; отв. ред. А. И. Архипов. – 2-э изд., перераб. и доп. – М.: Проспект, 2010. С. 136. – 672 с.
  11. ↑ Гавров, Ашер 2007.
  12. ↑ 12,0 12,1 Гемават 2013.
  13. ↑ „Глобализация и здравоохранение“. — „Мы уже можем оценить, во что обходятся здравоохранению наводнения, тропические ураганы, засуха, нехватка воды, периоды сильной жары и загрязнение воздуха в городах. Во многих африканских странах основной экономической деятельностью остается сельское хозяйство, а основным источником экспортной торговли являются сельскохозяйственные продукты. Как было отмечено комиссией, экономическую выгоду от глобализации, как правило, получают те страны и группы населения, которые и так уже имеют высокий уровень благосостояния, в результате чего другие страны и группы населения отстают все больше и больше.“. 7-октабр 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-октабр 2021-йил.
  14. ↑ „Распространение полиомиелита остается «чрезвычайной ситуацией международного значения»“. — „При сегодняшнем уровне глобализации вспышка заболевания в любой точке мира представляет опасность для каждого ребенка. Как считают специалисты ВОЗ, неспособность ликвидировать полиомиелит в остающихся устойчивых очагах может привести к тому, что через 10 лет число новых случаев заболевания может вновь возрасти до 200 тысяч в год.“. 7-октабр 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-октабр 2021-йил.
  15. ↑ Рязанцев Сергей Васильевич, Боженко Виталий Валерьевич. „Миграция в условиях глобализации“. 1-декабр 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-декабр 2021-йил. „Народонаселениэ“, 2010 год, стр. 1, 4-7, 11
  16. ↑ Изместев С. В. Право народов и контури будущэго (Перспективниэ направления эволюции права и государства в условиях глобализации) // Теория и практика общэственного развития. 2021. № 3. С. 51-63. ҳттпс://дои.орг/10.24158/типор.2021.3.9
  17. ↑ Шмидт Ф., Коэн Д. Новий сифровой мир: как технологии меняют жизн людей, модели бизнеса и понятиэ государств / пер. с англ. С. Филина. М., 2013. 367 c. С. 142
  18. ↑ научний доклад в МГУ проф. Кодина М. И.[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка
  19. ↑ Мария Роговая. „Автаркия или интеграция“. Журнал Эксперт (27-феврал 2006-йил). 2012-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-август 2010-йил.
  20. ↑ „Демографические альтернативы будущего“. Журнал Эксперт (24-сентабр 2007-йил). 2012-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-август 2010-йил.
  21. ↑ Стиглитз Ж. Глобализатион анд иц Дисcонтенц. Лондон, 2002; Стиглитз Ж. Макинг Глобализатион Wорк. Лондон, 2006
  22. ↑ Морозова Е. В., Терешина М. В., Ермолов Н. Г. Тенденции развития экологической политики в современном мире // Политематический сетевой электронный научный журнал Кубанского государственного аграрного университета. — 2014.
  23. ↑ „Рабочее движение после глобализации: есть ли у него будущее?“. 19-декабр 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-декабр 2014-йил.
  24. ↑ „В России хотят полностью ликвидировать неформальную занятость“. 14-апрел 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-октабр 2016-йил.
  25. ↑ Платонов О., Райзеггер Г. Почему погибнет Америка: взгляд с Востока и Запада. М., 2008, част ИИИ
  26. ↑ Харви Д. Краткая история неолиберализма. Актуалноэ прочтениэ. М., 2007, с. 46—51, 159, 206—220

Адабиётлар

рус тилида
бошқа тилларда

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Globallashuv" dan olindi