Golf tarixi
Голфнинг аниқ келиб чиқиши номаълум. Энг кенг тарқалган назария шундаки, спорт Шотландияда[1] Ўрта асрларда пайдо бўлган.
Келиб чиқиши
Биринчи голфга ўхшаш ўйиннинг ёзувлари 1297-йил 26-февралда Голландияда бўлиб, у ерда голландлар таёқ ва чарм тўп билан ўйнашган. Энг кам зарбада тўпни бир неча юз метр масофада жойлашган нишонга урган киши ғолиб бўлди. Баъзи олимларнинг фикрига кўра, бу ўйин 17-асрда Голландияда ўйналган, тўпни голф тўплари билан тешикка киритишга ҳаракат қилган ва бу Шотландияда ўйин пайдо бўлишидан олдин бўлган. Бу қисман голфга ўхшаш ўйинлар илгари континентал Эвропада ўйналганлиги ҳақидаги бошқа маълумотлар билан тасдиқланади.
2005-йил апрел ойида голфнинг келиб чиқиши ҳақида янги мунозаралар бошланди[2]. Ланчжоу университети профессори Линг Ҳонглинг ўзининг сўнгги тадқиқотида замонавий голфга ўхшаш ўйин бўлган чуиwанг Хитойда Танг сулоласи даврида, Шотландияда ўйин ҳақида биринчи марта тилга олинишидан 500 йил олдин ўйналган деб ҳисоблайди[3].
Шотландиядаги энг қадимги голф ташкилотларидан бири бўлган Сент-Эндрюснинг Олд Роял Голф Cлуб вакилининг таъкидлашича, „клуб ва тўп ўйини кўп асрлар давомида мавжуд бўлиб келган, аммо голф ўзининг ҳозирги кўринишида, 18 тешикли, албатта Шотландияда пайдо бўлган“[4].
Қандай бўлмасин, замонавий голфни шотландлар ихтиро қилгани тан олинади, чунки ўйин ХВ асрдаги Шотландия парламентининг иккита актида эслатиб ўтилган, „гоф“ ўйинини тақиқловчи (инглизча: гоwф), чунки бу миллий хавфсизлик учун зарур бўлган камондан отиш санъатини ўрганиш учун ишлатилиши мумкин бўлган вақтни беҳуда сарфлади. Бироқ, баъзи тадқиқотчиларнинг фикрича, бу голф эмас, балки шинти, отишни ўрганиш ёки замонавий дала хоккейига яқин бўлган бошқа ўйин эди.
Замонавий голф ўйини биринчи голф клублари каби Шотландияда пайдо бўлган. У ерда биринчи ёзма қоидалар, 18 тешикли тизим яратилган. Биринчи пухта тузилган турнирлар турли Шотландия шаҳарлари ўртасида ўтказилди. Тез орада голф ўйини бутун Британияга, кейин эса бутун дунёга тарқалди. Энг қадимги голф майдони Мусселборо пойгасидаги Олд Линкс ҳисобланади. Мусселбородаги майдон 1672-йилда ўйналганлиги ҳақида далиллар мавжуд, аммо Мери Стюарт у ерда 1567-йилда ўйнаган деб ишонилади.
Голф майдонини ривожлантириш
Голф майдонларида ҳар доим ҳам 18 тешик бўлмаган. Сент-Эндрюс Линкс майдони қирғоқ бўйлаб тор эр участкасини эгаллаган. Курсдаги тешикларнинг жойлашуви релеф билан аниқланган, охирида ўн битта тешик белгиланган. Майдоннинг бир четидаги барча тешикларни ўйнаб, кейин орқага бурилиб, уларни тескари йўналишда ўйнаб, ўйинчи 22 тешикдан ўтди. 1764-йилда баъзи тешиклар бирлаштирилди ва умумий сони 11 тадан 9 тагача қисқартирилди, бу эса 18 та якуний тешикни берди. Ушбу курс „голфнинг туғилган жойи“ бўлгани сабабли, 18 тешикли майдон стандартга айланди.
Ускуналарни ишлаб чиқиш
Голфнинг ривожланиши ишлатиладиган ўйин жиҳозларининг ривожланиши билан изоҳланади. Энг муҳим ўзгариш голф тўпида бўлди. У 1930-йилгача, АҚШ Голф Ассоциацияси вазн ва ўлчам бўйича стандартларни ўрнатгунга қадар турли шаклларни олди. Уларнинг моҳияти шундаки, тўпнинг дастлабки тезлиги секундига 250 футдан ошмаслиги керак.
Яна бир муҳим компонент – голф клубларининг ривожланиши. Биринчи таёқлар ўша ҳудудда кенг тарқалган ёғочдан ясалган. Йиллар давомида ҳикори стандарт тутқич материалига айланди ва Виржиния хурмоси мустаҳкамлиги ва қаттиқлиги туфайли стандарт пичоқ материалига айланди. 1850-йилда бардошли гуттаперча шарларининг пайдо бўлиши билан металл клублар ҳам пайдо бўлди. Челик клублари 1890-йилларнинг охирида пайдо бўлган, аммо узоқ вақт давомида улар ваколатли органлар томонидан тасдиқланмаган. 1970-йилларнинг бошида графит ўзининг мустаҳкамлиги ва энгиллиги туфайли тутқичлар учун ишлатила бошланди. Биринчи металл „ёғоч“ таёқ 1980-йилларнинг бошларида ишлаб чиқилган ва охир-оқибат металл кучлилиги ва кўп қирралилиги туфайли ёғочни тўлиқ алмаштирди[5].
Энг сўнгги технологиялар туфайли графитдан дастани ва энгил титандан илгак ясаш мумкин бўлди, бунинг ёрдамида илгакни аввалгидан анча каттароқ қилиш мумкин. Ушбу материалларнинг юқори мустаҳкамлиги илгакни ингичка қилиш имконини беради, бу эса материалнинг эластиклиги туфайли тўпнинг парвоз масофасини ошириш имконини беради. Яқинда АҚШ Голф ассоциацияси ўйинни қизиқарли қилиш учун тикланиш тезлигини чеклаш орқали ушбу таъсирни чеклади.
Этимологияси
"голф" сўзиинглизча: голф) биринчи марта 1457-йилги Шотландия статутида ёзма равишда „гоуф“[6] сифатида тилга олинган, эҳтимол Шотландиядаги „голф“ дан олинган бўлиб, „урмоқ“ деган маънони англатади. Бу сўз, ўз навбатида, голландиялик „колф“ дан олинган бўлиши мумкин. Аммо 1452-йилда Жеймс ИИ ўйинни тақиқлаганида, голф ҳақида аввалроқ ҳаволалар мавжуд.
Бу сўз „Фақат жаноблар, хонимлар тақиқланган“ (Фақат жаноблар, хонимлар тақиқланган) қисқартмасидан олинганлиги ҳақида ҳикоялар мавжуд. Аммо бу этимология нотўғри, чунки қисқартмалардан фойдаланиш замонавий амалиётдир, шунинг учун у кўпроқ баcкронимдир[7].
Манбалар
- ↑ „Голф Ҳисторй“ (эн). 2012-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 5-декабр.
- ↑ „Асиан оригин ?“ (эн). 2012-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 5-декабр.
- ↑ „Верифиcатион оф тҳе фаcт тҳат Голф оригинатед фром Чуиwан“ (эн). 2012-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 5-декабр.
- ↑ „Спорц Беат“ (эн). 2012-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 5-декабр.
- ↑ „Голф Cлуб Ҳисторй“ (эн). 2012-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 5-декабр.
- ↑ „Диcтионарй оф тҳе Сcоц Лангуаге“ (эн). 2012-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 5-декабр.
- ↑ „Голф Cарте“ (эн). 2012-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 5-декабр.