Гомпҳрена глобоса, одатда глобус амарантҳ сифатида танилган, гултожихўроздошлар оиласига мансуб ўсимлик. Думалоқ шаклдаги гул тўпгуллари кўзга аниқ ташланиб туради. Тўқ қизил, бинафша, қизил, тўқ сариқ, оқ, пушти ва нилуфар рангли навлари яратилган. Гул бошлари ичида жойлашган ҳақиқий гуллар кичик ва кўзга ташланмайди[1].

Гомпҳрена глобоса
Гуллари
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Cарёпҳйллалес
Амарантҳаcеаэ
Гомпҳрена
Г. глобоса
Бинар номи
Гомпҳрена глобоса

Гомпҳрена глобоса уруг'лари

Гомпҳрена глобосанинг ватани Марказий Америка, Панама ва Гватемала минтақалари, аммо ҳозир бутун дунёда ўстирилади[2]. Г. глобоса тропик бир йиллик ўсимлик сифатида ёз ва кузнинг бошида гуллайди. У иссиқликка ва қурғоқчиликка чидамли, аммо тўлиқ қуёшда ва мунтазам намликда яхши ўсади[3][4]. Етуклик даврида гул бошлари тахминан 4 см ва ўсимлик баландлиги 24 дюймгача етади[1].

Гомпҳрена глобоса - капалаклар, асаларилар ва бошқа ҳашаротлар томонидан чангланади. Гул тарқатадиган учувчи моддалар чанглатувчиларни жалб қилади[1].

Фойдаланиш

Ўсимлик қуритгандан кейин шакли ва рангини сақлаб қолади.

Непалда гул одатда макҳамали фул номи билан танилган ва Тиҳар фестивалининг охирги куни Бҳаи Тика пайтида гулчамбар ясаш учун ишлатилади. Гулчамбарни сингил аканинг бўйнига осиб қўяди. Гулнинг аста-секин сўниши биродар учун узоқ умрни англатади. Гул 1855-йилда Жунг Баҳодур Рана томонидан Британияга юборилган. Бу гул санскрит тилида Ракта Маллика номи билан танилган[5].

Гомпҳрена глобоса

Бу ўсимлик ўзининг ёрқин ранглари учун қадрланади.

Гомпҳрена глобоса

Г. глобоса ўсимлик тиббиётида ишлатилган[3][6][7][8].

Г. глобоса гуллари озиқ-овқат саноати, косметика ва чорва озуқаларида қўшимчалар сифатида кенг қўлланиладиган бетасиянинларга бой[9].

Кимёвий хоссалари

Фитокимёвий моддалар

Г. глобосада камида йигирма еттита фитокимёвий моддалар, жумладан, олтита фенолик кислота ҳосилалари ва ўн бешта ўзига хос флавоноидлар аниқланган. Мавжуд энг кўп фенолик бирикмалар флавоноидлардир[10]. Гомфренол ҳосилалари ҳам фенолик таркибга ҳисса қўшади. Бошқа флаванолларга қуэрcетин, кемпферол ва изорҳамнетин ҳосилалари киради[3].

Бетасиянинлар

Глобус амарантида аниқланган асосий бетасиянинлар гомфренин, изогомфренин ИИ ва изогомфренин ИИИ ҳисобланади[11]. Бу бирикмалар ўсимликдаги вакуолаларда сақланади[12].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Жианг, Йифан; Зҳао, Нан; Wанг, Феи; Чен, Фенг (1-январ 2011-йил). „Эмиссион анд Регулатион оф Волатиле Чемиcалс фром Глобе Амарантҳ Флоwерс“. Жоурнал оф тҳе Америcан Соcиэтй фор Ҳортиcултурал Сcиэнcе (инглизча). 136-жилд, № 1. 16–22-бет. дои:10.21273/ЖАСҲС.136.1.16. ИССН 0003-1062.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  2. ↑ Рориз, Cустóдио Лобо; Баррос, Лиллиан; Cарвалҳо, Ана Мариа; Сантос-Буэлга, Cелестино; Ферреира, Исабел C.Ф.Р. (2014). „Птероспартум тридентатум, Гомпҳрена глобоса анд Cймбопогон cитратус: А пҳйточемиcал студй фоcусед он антиохидант cомпоундс“ (ПДФ). Фоод Ресеарч Интернатионал (инглизча). 62-жилд. 684–693-бет. дои:10.1016/ж.фоодрес.2014.04.036.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Силва, Луíс Р.; Валентãо, Патрícиа; Фариа, Жоана; Ферререс, Федериcо; Соуса, Cарла; Гил-Изқуиэрдо, Ангел; Пинҳо, Брíгида Р.; Андраде, Паула Б. (2012). „Пҳйточемиcал инвестигатионс анд биологиcал потентиал сcреэнинг wитҳ cеллулар анд нон-cеллулар моделс оф глобе амарантҳ (Гомпҳрена глобосаЛ.) инфлоресcенcес“. Фоод Чемистрй (инглизча). 135-жилд, № 2. 756–763-бет. дои:10.1016/ж.фоодчем.2012.05.015. ПМИД 22868155.
  4. ↑ Ҳеролд, А.; Леwис, Д. Ҳ.; Wалкер, Д. А. (1-май 1976-йил). „Сеқуэстратион оф Cйтопласмиc Ортҳопҳоспҳате бй Манносе анд Иц Дифферентиал Эффеcт он Пҳотосйнтҳетиc Старч Сйнтҳесис ин C3 анд C4 Спеcиэс“. Неw Пҳйтологист (инглизча). 76-жилд, № 3. 397–407-бет. дои:10.1111/ж.1469-8137.1976.тб01475.х. ИССН 1469-8137.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  5. ↑ संवाददाता. „मखमली फूलको सांस्कृतिक महत्व“ (Непали). www.сафалкҳабар.cом. Қаралди: 22-июн 2022-йил.
  6. ↑ Мендес, Жоҳн. Cоте cе Cоте ла: Тринидад & Тобаго Диcтионарй, Арима, Тринидад, 1986 — 7-бет. 
  7. ↑ Ланс, Черйл (15-март 2007-йил). „Этҳномедиcинес усед ин Тринидад анд Тобаго фор репродуcтиве проблемс“. Жоурнал оф Этҳнобиологй анд Этҳномедиcине. 3-жилд. 13-бет. дои:10.1186/1746-4269-3-13. ИССН 1746-4269. ПМC 1838898. ПМИД 17362507.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  8. ↑ С., Бажаж, Й. П.. Медиcинал анд Ароматиc Планц ВИ. Берлин, Ҳеиделберг: Спрингер Берлин Ҳеиделберг, 1994. ИСБН 9783662303719. ОCЛC 840292441. 
  9. ↑ Рориз, Cустóдио Лобо; Баррос, Лиллиан; Приэто, М.А.; Моралес, Патриcиа; Ферреира, Исабел C.Ф.Р. (2017). „Флорал парц оф Гомпҳрена глобоса Л. ас а новел алтернативе соурcе оф бетаcянинс: Оптимизатион оф тҳе эхтраcтион усинг респонсе сурфаcе метҳодологй“ (ПДФ). Фоод Чемистрй (инглизча). 229-жилд. 223–234-бет. дои:10.1016/ж.фоодчем.2017.02.073. ПМИД 28372168.
  10. ↑ Рориз, Cустóдио Лобо; Баррос, Лиллиан; Cарвалҳо, Ана Мариа; Сантос-Буэлга, Cелестино; Ферреира, Исабел C.Ф.Р. (2014). „Птероспартум тридентатум, Гомпҳрена глобоса анд Cймбопогон cитратус: А пҳйточемиcал студй фоcусед он антиохидант cомпоундс“ (ПДФ). Фоод Ресеарч Интернатионал (инглизча). 62-жилд. 684–693-бет. дои:10.1016/ж.фоодрес.2014.04.036.
  11. ↑ Рориз, Cустóдио Лобо; Баррос, Лиллиан; Cарвалҳо, Ана Мариа; Сантос-Буэлга, Cелестино; Ферреира, Исабел C.Ф.Р. (2014). „Птероспартум тридентатум, Гомпҳрена глобоса анд Cймбопогон cитратус: А пҳйточемиcал студй фоcусед он антиохидант cомпоундс“ (ПДФ). Фоод Ресеарч Интернатионал (инглизча). 62-жилд. 684–693-бет. дои:10.1016/ж.фоодрес.2014.04.036.
  12. ↑ Танака, Ёшиказу; Сасаки, Нобуҳиро; Оҳмия, Акеми (1-май 2008-йил). „Биосйнтҳесис оф плант пигменц: антҳоcянинс, беталаинс анд cаротеноидс“. Тҳе Плант Жоурнал (инглизча). 54-жилд, № 4. 733–749-бет. дои:10.1111/ж.1365-313Х.2008.03447.х. ИССН 1365-313Х. ПМИД 18476875.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()