Gonoblenoreya
Гонобленорея (Гонобленорҳоэаэ) — кўз шиллиқ пардаси (конъюнктива)га гонококклар тушиши натижасида унинг ўткир йирингли яллиғланиш касаллиги ҳисобланади. Касаллик кўпинча чақалоқларда ва катта одамларда ҳам учраши мумкин[1].
Этиологияси
Чақалоқлар туғилиш пайтида касал онадан Неиссер гонококкини юқтиради ва 2-3 кундан сўнг яширин даври бўлади.
Патогенези
Касалликнинг 4-кунига келиб унинг кўзи қизаради, қовоқлари қаттиқ шишади ва кўзидан қизғиш ювинди (гўшт ивиндисига ўхшаш) суюқлик чиқа бошлайди, унинг қовоқлари қаттиқ шишгандан кўкимтир тус олади ва жуда таранглашиб очилмай қолади. Уларнинг иккала кўз шиллиқ пардаси ҳам қизариб шишади ва тез қонайдиган бўлади.
Клиникаси
Шу вақтда чақалоқнинг аҳволи ниҳоятда оғир, иситмаси баланд, эммайди, ухламай ғингшиб чиқади. 3-4 кундан кейин қовоқнинг шиши камайиб, у юмшаб салқиб қолади ва кўздан жуда кўп сарғиш, қуюқ йиринг чиқаверади. Баъзида бундай шиш шох пардага тазйиқ бериб, унда моддаалм ашинувини бузади, эпителийси йиринг билан тирналиб, хираланади ва ҳаттоки яраланиши ҳам мумкин. Бу яра битиб тузалган тақдирда шох пардада чандиқ пайдо бўлиб, кўз кўрмай қолади ёки унинг ўртасида пайдо бўладиган сап-сариқ йирингли яра ёрилиб, инфексия кўзнинг ичига ҳам киради. Бунда кўз ички пардалари яллиғлниб, эндофиалмит панофталмитга айланиши мумкин. Ёш болаларда ҳам клиник кўриниш шу тариқа бўлиб, яна оғирроқ бўлиши мумкин. Катта одамлар кўзига инфексия уларнинг гигиенага аҳамият бермаганидан ўтади. Булар эса бу касалликдан яна коўпроқ қийналишади. Кўпинча уларда иситма кўтарилади, бутун аъзои бадани оғриб, юраги ҳам зарарланади, қўл-оёқлари қаттиқ оғрийди. Кўз зарарланиши клиникаси олдингиларникига ўхшаса ҳам, лекин оғирроқ ўтиб, шох пардада чандиқ ёки у ёрилиб кўз пучайиб қолиши мумкин[2].
Ташхиси
Таслихис қўйиш касал кўзининг клиник кўриниши ва бактериологик текшириб гонококкни аниқлаш асосида бўлади.
Даволаш
Даволаш кўзни марганец тузи эритмаси, фурациллиннинг эритмаси билан ҳар соатда ювиш, кўзга пенициллиннинг (500000:1,0 г) эритмасини, 30 % сулфацил натрий эритмасини тез-тез томизиш, кечалари эса уларнинг қуруқ порошогини бир марта сепавериш билан даволанади. Чақалоқ, ёш бола ва катталарга парентерал пенициллин, линкомицин ва бошқаларнинг катта дозасини қўллаш керак ва умуман бош оғриғи, иситмани туширувчи дорилар, витаминлар берилади. Кўзнинг бу оғир касаллиги қанча эрта аниқланиб, даволаш тезлик билан бошланса, асорат кам бўлади.
Профилактикаси
Проффлактика учун ҳозирги вақтда янги туғилган бола кўзига тезлик билан 20 % натрий сулфациди ёки пенициллиннинг (50000:1,0 млда) эритмасидан томизиш зарур. Илом иладор аёлларни эса аёллар маслаҳатхонасида обдон текшириб давоалш шарт. (Умуман профилактика кенг қўлланганидан бу касаллик ҳозир жуда кам учрайди).