Gotland poni
Готланд пони (ёки Готланд русс) [1]— қадимги швед пони зоти. Готланд пониялари Швециянинг жануби-шарқий қирғоғида жойлашган Готланд оролида сўнгги музлик давридан сўнг яшаган тарпанлардан келиб чиққан деб ишонилади. У Европанинг энг қадимий понийларидан бири ҳисобланади ва узоқ тарихга эга. Бу зот кичик бўйли, лекин жуда кучли ва чидамли бўлиб, Швециянинг миллий бойликларидан бири сифатида тан олинган. Археологик қазилмалар шуни кўрсатадики, уларнинг аждодлари милоддан аввалги даврларда мавжуд бўлган. Бироқ, понийлар ҳақидаги дастлабки ҳужжатли ма'лумотлар ХИИИ асрга бориб тақалади. Уларнинг узоқ тарих давомида қадимий ёввойи отлардан келиб чиққани тахмин қилинади. ХХ асрнинг бошларида Готланд пониси зотини қирилиб кетиш хавфи пайдо бўлган. Бунга сабаб сун’ий чачиштириш ва катта отлар билан ўзаро аралаштириш бўлган. Аммо бу зотни сақлаб қолиш учун махсус дастурлар ишлаб чиқилди ва бугунги кунда Готланд понилари ёввойи ҳолда кўпайиш давом этмоқда.
Тавсиф
Готланд русс енгил ва тор танага эга бўлиб, орқа томони эгилган ва думи пастроқда. Уларнинг туёқлари массив ва қаттиқдир. Ушбу понининг баландлиги одатда қуруқликда 115—130 см (оёқлари 11,1—12,3; 45—51 дюйм)[2] ва идеал ҳолда — 123—126 см (оёқлар 12,0—12,2; 48—50 дюйм). Уч ёшли пониялар 115—128 см (оёқлар 11,1—12,2; 45—50 дюйм) бўлиши керак. Понилар кучли ва бардошли бўлиб, уларни болалар ва енгил вазнли катталар миниши мумкин.
Дафна ва ун (Пангар) ранги зотда жуда кенг тарқалган. Умумий ранглар орасида бай, каштан, қора, қора-сарғиш ва паломино бор, аммо қора, кулранг ва пинтодан ташқари барча ранглар қабул қилинади. Одатда дафна ёки қора рангга устунлик берилади. Понининг ё'ли қалин ва думи узун.
Характер ва хулқ-атвори
Готланд пониси жуда чидамли зотлардан биридир. Унинг кучли табиати қишлоқ хўжалиги ишларида ёки оғир юк ташишда катта ёрдам берган. Улар юмшоқ фе’л-атворга эга бўлиб, инсонлар билан яхши алоқада бўладилар, бу уларни ажойиб ўйинчоқ ва болалар учун махсус пони қилишга имкон беради. Улар ўз мустақил табиати билан машҳур бўлса-да, тўғри тарбияланганида итоаткор ва садоқатли бўлишади. Одатда Готланд пониси хотиржам, лекин қизиқувчан ва жонли характерга эга.
Готланд понилари оддий шароитларда яшашга мослашган бўлиб, совуқ иқлимларга яхши чидашади. Улар кам овқат билан ҳам яхши ривожланади, бу уларни парвариш қилишни осонлаштиради. Соғлом ҳаёт кечиришлари учун уларни тўғри боқиш, мунтазам равишда ветеринария кўригидан ўтказиш зарур.
Муаммолар ва касалликлар:
- Понилар, одатда, соғлом зот ҳисобланади, лекин бошқа отлар каби улар ҳам оёқ ва тиш билан боғлиқ муаммолар юзага келиши мумкин.
- Уларни то'г'ри боқмаслик семиришга олиб келиши мумкин, шунинг учун уларга мувозанатли парҳез талаб этилади.
Генетика
Готланд пониси генетик жиҳатдан ўзига хосдир, чунки у узоқ вақтдан бери алоҳида ҳудудда яшаган. Уларни асраш мақсадида махсус селексия дастурлари ишлаб чиқилган ва бугунги кунда бу зотнинг популяцияси барқарор деб ҳисобланади. Швецияда Готланд понисини асраш учун махсус жамиятлар мавжуд.
Фойдаланиш
- Қишлоқ хўжалиги: Готланд пониси ўтмишда қишлоқ ишларида кенг қўлланилган, айниқса Готланд оролида аравалар тортиш ва майда хўжалик юмушлари учун ишлатилган.
- Спорт ва кўнгилочар мақсадлар: Бугунги кунда улар чавандозлик, тоққа чиқиш, кичик спорт мусобақалари ва болалар учун от минишда фойдаланилади. Уларнинг кичик ўлчами ва юмшоқ фе’ли болалар учун хавфсиз эканлигини англатади.
- Экотуризм ва ёввойи популяциялар: Готланд оролида бу зотнинг бир қисми ёввойи ҳолда яшайди. Улар экотуризмнинг диққатга сазовор жойи ҳисобланади, чунки бу понилар табиий муҳитда кузатилади.
Манбалар
- ↑ „Готланд понилари“ (Инглизча) 4. — „Фор море тҳан 6,000 еарс, тҳе Готланд Русс ҳас беэн усед ас а ридинг анд драфт ҳорсе.“. Қаралди: 9 - октабр, 2024.
- ↑ „готландрусс“ (св). Натионаленcйклопедин (2010-йил 14-сентябр). 2013-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-май.