Граҳам Э. Фуллер (туғилган 28-Ноябр, 1937-йил) америкалик ёзувчи ва сиёсий таҳлилчи. Илгари Миллий разведка кенгаши раисининг ўринбосари[1], шунингдек, Марказий разведка бошқармасининг Кобулдаги стансияси бошлиғи лавозимида ҳам ишлаган. Фуллернинг Марказий разведка бошқармаси учун ёзган „Фикр парчаси“ Эрон-Контра ишига сабаб бўлганлиги аниқланди.

Америка Қўшма Штатлари Давлат департаменти ва Марказий разведка бошқармасидаги 27 йиллик фаолиятидан сўнг[2], у Ранд корпорациясига Яқин Шарқ бўйича ихтисослашган катта сиёсацҳунос сифатида қўшилди[3][4][5]. 2006-йилдан бошлаб у Британия Колумбиясининг Ванкувер шаҳридаги Саймон Фрейзер университетига тарих фанидан ёрдамчи профессор сифатида аъзо бўлган[6]. У бир қанча китоблар, жумладан, „Сиёсий исломнинг келажаги“ муаллифи[7].

Карераси

Фуллер Гарвард университетида таҳсил олди, у ерда рус ва Яқин Шарқ тадқиқотлари бўйича дастлаб бакалавр, кейин эса магистр даражасини олди[8].

Давлат департаменти

Фуллер АҚШ Давлат департаментига қўшилди ва Европа, Осиё ҳамда Яқин Шарқдаги топшириқлар учун Ташқи Хизматга кирди[5].

Марказий разведка бошқармаси

Фуллер 20 йил Марказий разведка бошқармасида оператив офицер лавозимида ишлаган. Топшириқларга қуйидагилар киради: Германия, Туркия, Ливан, Саудия Арабистони, Шимолий Яман, Афғонистон ва Гонконг. Фуллер 1978-йилгача Кобул Марказий разведка бошқармаси бошлиғи бўлиб ишлаган, кейин у Вашингтондаги Марказий разведка бошқармаси штаб-квартирасига олиб келинган ва 1982-йилда Яқин Шарқ ҳамда Жанубий Осиё бўйича Миллий разведка ходими этиб тайинланган[9]. 1986-йилда Марказий разведка бошқармаси Фуллерни Миллий разведка кенгаши раисининг ўринбосари этиб тайинлади[10].

Эрон-контра иши

1987-йилдан 1985-йилгача Фуллер Ню-Ёрк Таймс газетасига кўра, Рейган маъмуриятининг Эрон раҳбарлари билан яширинча алоқа ўрнатиш қарорида „воситавий“ бўлган ва „охир-оқибат Қўшма Штатлар қуролларининг яширин савдосига олиб келган“ тадқиқотининг муаллифи сифатида аниқланган. Теҳрон, Эрон-контра ишига айланган."Ҳужжатда Совет Иттифоқи Эронга таъсир ўтказа оладиган ҳолатда эканлиги ва Қўшма Штатлар бу мамлакатга қурол сотиш орқали таъсир ўтказиши мумкинлиги ҳақида фикр билдирилган. Фуллернинг сўзларига кўра, у вазиятнинг ривожланиши билан ўз фикрини қайта кўриб чиқди, лекин у ҳукумат расмийларига айтган бўлса-да, ўзгариш ҳақида ёзма ҳисобот тарқатилмади. Фуллер Говард Тейчер билан тайёрлаган асл „Фикр парчаси“ асари „маъмурият сиёсатини қўллаб-қувватлаш учун… мослаштирилган“лигини рад этди.

Ҳукуматдан кейин

Фуллер 1988-йилда Марказий разведка бошқармасини тарк этиб, РАНД корпорациясида 2000-йилгача катта сиёсацҳунос сифатида ишлади. РАНД корпорациясида у кўплаб нашрлар қаторида турли мамлакатлардаги сиёсий ислом ва мусулмон дунёсининг геосиёсатига оид мақолалар ёзган.

Фуллер Саймон Фрейзер университетининг тарих профессори. У бир қанча Яқин Шарқ тилларини, шунингдек, рус ва хитой тилларини билади.

Бостон марафонидаги портлашдан сўнг Фуллернинг қизи Саманта Анқара Фуллер (уйланган исми Царнаев) 1990-йилларда жиноятчилар Жоҳар ва Тамерлан Царнаевларнинг амакиси Руслан Царнига турмушга чиққани маълум бўлди[11]. Улар 1999-йил 26-апрелда Шимолий Каролина штатининг Оринж округида ажрашишди. Руслан Царни Ҳаллибуртонга уланган компанияларда ишлаган. У шунингдек, собиқ Совет Қирғизистон Республикасида АҚШ Халқаро Тараққиёт Агентлиги (УСАИД) билан шартнома тузган компанияда маслаҳатчи бўлган[12].

2012-йилда Фуллер ўзини ўзи нашр этиш бўйича ўзининг Индиэ тажрибаси бўлган Бозорг Пресс ни яратди. (Бозорг форсча „катта“ ёки „буюк“ деган маънони англатади)[13]

2017-йилнинг 1-декабрида Истанбул бош прокуратураси Фуллерни 2016-йилдаги Туркия давлат тўнтаришини амалга оширишга уриниш муваффақияциз режалаштиришда иштирок этганликда гумон қилиб, ҳибсга олиш учун ордер берди ва бадавлат турк фуқароси мукофотини таклиф қилди. Турк даъволарига жавоб бериш учун Фуллер ва Майкл Рубинларни Туркияга етказиб беришда ёрдами учун 3 миллион турк лираси (деярли 800 минг доллар) берилди.

Фуллер 2017-йил декабрида шундай жавоб берди: „Ўтган йили Туркияда давлат тўнтаришига уриниш содир бўлган кечада мен Канаданинг ғарбий қисмида, сўнгги 15 йилдан бери яшаб келаётган шаҳарчада 100 га яқин одамга мурожаат қилганман“. „Охирги беш йил ичида Туркияга бормаганман“[14].

Ишлари

Китоблари

Исломсиз дунё (4.00 ўртача рейтинг – 1837 баҳо – 2010-йил чоп этилган – 23 та нашр);

Туркиянинг курд саволлари (3,55 ўртача рейтинг – 31 баҳо – 1998-йилда нашр этилган – 11 нашр);

Чет тилини қандай ўрганиш керак (3,41 ўртача рейтинг – 124 рейтинг – 1987-йилда нашр этилган – 7 нашр);

Сиёсий Ислом келажаги (3,15 ўртача рейтинг – 52 рейтинг – 2003-йилда нашр этилган – 11 нашр);

Манбалар

{{манбалар}}

  1. ↑ Бетц, Ричард К.. Энемиэс оф Интеллигенcе: Кноwледге анд Поwер ин Америcан Натионал Сеcуритй. Cолумбиа Университй Пресс, 2009 — 90-бет. ИСБН 978-0-231-13889-5. 
  2. ↑ „Тҳе Курдиш Қуэстион (трансcрипт)“. НеwсҲоур wитҳ Жим Леҳрер. ПБС (1999-йил 17-феврал). 2013-йил 1-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 20-май.
  3. ↑ „Wашингтон Талк: Бриэфинг; C.И.А. Сеcрец“. Неw Ёрк Тимес (1988-йил 15-феврал). Қаралди: 2009-йил 20-май.
  4. ↑ Бродер, Жонатҳан „Инто тҳе Курдиш Қуагмире“. Салон.cом (1988-йил 15-феврал). 2012-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 20-май.
  5. ↑ 5,0 5,1 Гоодман, Мелвин Аллан. Фаилуре оф интеллигенcе: тҳе деcлине анд фалл оф тҳе CИА. Роwман & Литтлефиэлд, 2008 — 91-бет. ИСБН 978-0-7425-5110-7. 
  6. ↑ „Спеакер Био: Граҳам Э. Фуллер“. Бостон Университй (2006). 2013-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 20-май.
  7. ↑ Перрй, Митч Э. „Формер CИА аналйст он Сунни-Шиа счисм“. WМНФ 88.5 ФМ (2006-йил 15-август). 2011-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 20-май.
  8. ↑ „Био“. Граҳам Э. Фуллер. 2013-йил 13-январда асл нусхадан архивланган.
  9. ↑ Cаннон, Лоу. Пресидент Реаган: Тҳе Роле оф а Лифетиме ревисед: . ПублиcАффаирс, 2000 — 532-бет. ИСБН 1-891620-91-6. 
  10. ↑ Гарделс, Натҳан; Медавой, Мике. Америcан Идол Афтер Ирақ: Cомпетинг фор Ҳеарц анд Миндс ин тҳе Глобал Медиа Аге. Жоҳн Wилей анд Сонс, 2009 — 131-бет. ИСБН 978-1-4051-8741-1. 
  11. ↑ Лаура Росен, „Формер CИА оффиcер: ‘Абсурд’ то линк унcле оф Бостон суспеcц, Агенcй“, [1] (Wайбаcк Мачине сайтида Жуне 11, 2013, санасида архивланган), Ал-Монитор Апр 27, 2013
  12. ↑ Талев, Маргарет. „Бомб Суспеcц' Унcле Гец 'Лове Маил' фор Спеакинг Оут“. Блоомберг (2013-йил 24-апрел).
  13. ↑ „Бозорг Пресс“. Граҳам Э. Фуллер (2014-йил 1-апрел). Қаралди: 2017-йил 8-апрел.
  14. ↑ Граҳам Э. Фуллер. „Wҳй дид Туркей Иссуэ ан Аррест Wаррант Агаинст Ме?“. Граҳам Э. Фуллер (2017-йил 7-декабр). Қаралди: 2018-йил 19-октябр.