Graphium doson

Грапҳиум досон
Илмий таснифлаш
Олам:	Ҳайвонлар
Тип:	Бўғимоёқлилар
Синф:	Ҳашаротлар
Туркум:	Капалаклар
Оила:	Папилионидаэ
Уруғ:	Грапҳиум
Турлари:	сарпедон
Бинар номи
	Грапҳиум досон; (C. & Р. Фелдер, 1864)

Грапҳиум досон ёки Cоммон Жай — Папилионидаэ оиласига мансуб тропик капалак тури. У ўзининг тез учиши ва қанотларидаги оч кўк ҳамда фируза рангли жозибадор нақшлари билан ажралиб туради. Ушбу тур биринчи марта ота ва ўғил энтомологлар — Кажетан ва Рудолф Фелдерлар томонидан тавсифланган^[1]^[2].

Тавсиф

Эркак ва урғочи капалакларнинг кўриниши бир-бирига ўхшаш. Катталашган капалакларнинг қанот ёзилиши 50–65 мм атрофида бўлади. Қанотларининг устки қисми асосан қора рангда бўлиб, марказидан ярим шаффоф, оч кўк ёки яшилсимон-кўк доғлардан иборат йирик чизиқ ўтади. Қанот четлари бўйлаб эса майда кўк нуқталар тизилган. Қанотларининг ости жигарранг тусда бўлиб, устки қисмидаги каби нақшлар бу ерда оқиш рангда намоён бўлади. Ушбу капалакни бошқа ўхшаш Грапҳиум турларидан ажратиб турувчи асосий белги — қанотининг остки қисмида жойлашган, марказида тўқ қизил нуқтаси бўлган қора чизиқдир^[2].

Тарқалиши

У Жануби-Шарқий Осиё бўйлаб, жумладан, Шри-Ланка ва Жанубий Ҳиндистоннинг пасттекисликларида, Шарқий Гат тоғларида, Сатпура тизмасида, Бенгалия, Ассам ва Бангладешда ҳамда Ҳимолай тоғ олди ҳудудларида кенг тарқалган ва кенг тарқалган турлардан бири ҳисобланади. Бироқ, ушбу тур Япониянинг жанубий Хонсю оролида кам учрайди^[3].

Кенжа турлари

Г. д. ахион (C. & Р. Фелдер, 1864) Шимолий Ҳиндистон — Хитой, Ҳаинан, Бурма, Тайланд
Г. д. досон Cейлон
Г. д. эурйпйлидес (Стаудингер, 1895) Ломбок, Сумбаwа
Г. д. эвемонидес (Ҳонратҳ, 1884) Малайзия, Суматра, Жава - Борнео, Филиппин
Г. д. гйндес (Фруҳсторфер, 1907) Филиппин (Палаwан, Бусуанга, Думаран)
Г. д. гелап Паге анд Треадаwай, 2011^[4]
Г. д. кажанга (Cорбет, 1937) Пулау Тиоман
Г. д. микадо (Леэч, 1887) Япония
Г. д. наута Цукада & Нишияма, 1980 Филиппин
Г. д. периллус (Фруҳсторфер, 1908)
Г. д. постианус (Фруҳсторфер, 1902) Тайван, Филиппин(Батанес)
Г. д. руброплага (Ротҳсчилд, 1895) Ниас
Г. д. робинсон Монастйрскии, 2012 Жанубий Ветнам,
Г. д. санкапура (Фруҳсторфер, 1904) Баwеан

Яшаш тарзи

У қалин, дарё бўйи (тўқай), нам, барг тўкувчи, ярим доимий яшил ва доимий яшил ўрмонларда кенг тарқалган. Cоммон жай кун бўйи фаол бўлади ва доимо ҳаракатда юради. У камдан-кам ҳолларда бир жойга қўнади. Унинг парвози тез ва тўғри. Гуллар билан озиқланаётганда ҳам у ҳеч қачон қўнмайди ва қанотларини тинмай қимирлатиб туради. Эркак капалакларни кўпинча зич гуруҳлар ҳосил қилиб, нам тупроқдан минерал сўраётган ҳолатда кўриш мумкин^[5].

Ҳаёт сикли

Тухум

Урғочилари оч сариқ рангли, шарсимон тухумларини озуқа ўсимликлари баргининг остига якка-якка қилиб қўяди.

Личинка

Қуртлари тўқ жигарранг ёки оч яшил рангда бўлади. Улар асосан Аннонаcеаэ, Магнолия ва Лаураcеаэ оиласига мансуб ўсимлик барглари билан озиқланади.

Ғумбак

Яшил рангли ғумбакка айланиб, ўртача 9 кун давомида тинч ҳолатда бўлади.

Ҳаёт сикли
Тухуми
Личинка
Г'умбак
Капалак

Галерея

Яна қаранг

Манбалар

↑ асас жамоат мулки бўлган маълумотларни ўз ичига олади: Бингҳам, C.Т.. Тҳе Фауна оф Бритиш Индиа, Инcлудинг Cейлон анд Бурма, 1ст, Лондон: Тайлор анд Франcис, Лтд., 1907 — 106–107-бет.
↑ ^2,0 ^2,1 Мооре, Фредериc. Лепидоптера Индиcа. Вол. ВИ. Лондон: Ловелл Реэве анд Cо., 1903–1905 — 1–4-бет.
↑ Варшней, Р.К.; Сметаcек, Петер. А Сйноптиc Cаталогуэ оф тҳе Буттерфлиэс оф Индиа. Неw Делҳи: Буттерфлй Ресеарч Cентре, Бҳимтал & Индинов Публишинг, Неw Делҳи, 2015 — 9-бет. ДОИ:10.13140/РГ.2.1.3966.2164. ИСБН 978-81-929826-4-9.
↑ Малcолм Г. П. Паге анд Cолин Г. Треадаwай, 2011 Неw субспеcиэс оф Папилионидаэ фром Соутҳ-эаст Асиа (Лепидоптера: Папилионидаэ) Начр. энтомол. Вер. Аполло, Н. Ф. 31 (4): 201–205 (2011) пдф
↑ Савела, Маркку „Грапҳиум досон (C. & Р. Фелдер, 1864)“. Лепидоптера анд Соме Отҳер Лифе Формс. Қаралди: 2018-йил 2-июл.

[bingham-1] асас жамоат мулки бўлган маълумотларни ўз ичига олади: Бингҳам, C.Т.. Тҳе Фауна оф Бритиш Индиа, Инcлудинг Cейлон анд Бурма, 1ст, Лондон: Тайлор анд Франcис, Лтд., 1907 — 106–107-бет.

[MooreIndica-2] 2,0 ^2,1 Мооре, Фредериc. Лепидоптера Индиcа. Вол. ВИ. Лондон: Ловелл Реэве анд Cо., 1903–1905 — 1–4-бет.

[Smetacek-3] Варшней, Р.К.; Сметаcек, Петер. А Сйноптиc Cаталогуэ оф тҳе Буттерфлиэс оф Индиа. Неw Делҳи: Буттерфлй Ресеарч Cентре, Бҳимтал & Индинов Публишинг, Неw Делҳи, 2015 — 9-бет. ДОИ:10.13140/РГ.2.1.3966.2164. ИСБН 978-81-929826-4-9.

[4] Малcолм Г. П. Паге анд Cолин Г. Треадаwай, 2011 Неw субспеcиэс оф Папилионидаэ фром Соутҳ-эаст Асиа (Лепидоптера: Папилионидаэ) Начр. энтомол. Вер. Аполло, Н. Ф. 31 (4): 201–205 (2011) пдф

[funet-5] Савела, Маркку „Грапҳиум досон (C. & Р. Фелдер, 1864)“. Лепидоптера анд Соме Отҳер Лифе Формс. Қаралди: 2018-йил 2-июл.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]