Ziyosfera

Gresham qonuni

Иқтисодиётда Грешам қонуни „ёмон пул яхшиликни ҳайдаб чиқаради“ деган пул тамойилидир. Намуна сифатида кўришимизмумкинки, қонунда бир хил номиналга эга деб қабул қилинган икки хил товар пуллар муомалада бўлса, қимматроқ бўлган товар муомаладан аста-секин йўқолиб боради[1][2].

Қонун 1860-йилда иқтисодчи Генри Дуннинг Маклеод томонидан Тюдорлар сулоласи давридаги инглиз молиячиси сер Томас Грешам (1519-1579-йилларда яшаган) шарафига номланган. Грешам қиролича Елизаветадан ўша пайтда тушкунликка тушган инглиз валютасига ишончни тиклашга чақирган эди. Бу концепция ўрта асрларда Европада Николай Коперник томонидан тўлиқ таърифланган ва классик Антик даврда,Яқин Шарқ ва Хитойда бир неча асрлар олдин маълум бўлган. 

= "Яхши пул" ва „ёмон пул“ ҳақида.

Грешам қонунига кўра, „яхши пул“ номинал қиймати ва унинг товар қиймати (у ишлаб чиқарилган металлнинг қиймати, кўпинча қимматбаҳо металлар,никел ёки мис) ўртасида унчалик фарқ қилмайдиган пулдир).

Юридик тўлов қонунлари мавжуд бўлмаган тақдирда, металл тангалар бозор қийматидан бир оз юқорироқ қийматда эркин алмаштирилади. Буни Канада олтин чинор барги, Жанубий Африка Кругерранди, Америка олтин бургути ёки ҳатто кумуш Мария Тереза талер (Австрия) ва Либертад (Мексика) каби олтин тангаларда кузатиш мумкин. Ушбу турдаги зарб қилинган тангаларнинг софлиги маълум бўлиб, ишлов бериш учун қулай шаклдадир. Одамлар қимматбаҳо металларнинг аноним бўлаклари билан эмас, балки тангалар билан савдо қилишни афзал кўрадилар, шунинг учун улар тенг оғирликдаги тангаларга кўпроқ қиймат беришгани таъкидланган.

У зарб қилинганда тангаларнинг номинал ва товар қиймати ўртасидаги нарх тарқалиши сенёраж деб аталади. Баъзи тангалар муомалада бўлмагани учун танга йиғувчиларнинг қўлида қолади. Бу тангага бўлган талабни ошириши мумкин.

Бошқа томондан"ёмон пул" товар қиймати ўзининг номинал қийматидан анча паст бўлган ва яхши пуллар билан бир қаторда муомалада бўлган пулдир. Бунда иккала шакл ҳам қонуний тўлов воситаси сифатида тенг қийматда қабул қилиниши керак бўлган тангалар керак бўлган.


Бугунги кунда 1997-йилгача бўлган Канада пенниси,1982-йилгача Америка Қўшма Штатлари пенниси ва 1992-йил олдинги Буюк Британия бронза пенниси ва икки пенни каби тангаларнинг мис миқдори билан содир бўлади. Бу Ҳиндистондаги пўлат каби арзонроқ металлардан ясалган тангаларда ҳам содир бўлди[3].

Назарияси

Қонунда айтилишича, „яхши“ ва „ёмон“ пуллардан ташкил топган ҳар қандай муомаладаги пул бирлиги тезда „ёмон“ пулнинг ҳукмронлигига айланади. Бунинг сабаби шундаки, пул сарфлайдиган одамлар „яхши“ тангаларни эмас, балки „ёмон“ тангаларни ўзлари учун ушлаб туришади. Юридик тендер қонунлари нархларни назорат қилиш шакли сифатида ишлайди. Бундай ҳолда, ўз-ўзидан камроқ қимматли пулга устунлик берилади, чунки одамлар ўз-ўзидан қимматроқ пулни тежашни афзал кўрадилар.

Бир неча кумуш олти пенс тангага эга бўлган мижознинг қиймати беш пенсга буюм сотиб олаётганини кўриб чиқинг. Ушбу тангаларнинг баъзилари кўпроқ қадрсизланган, бошқалари эса камроқ-лекин қонуний равишда уларнинг барчаси тенг қийматга эга бўлиши керак. Харидор яхшироқ тангаларни сақлаб қолишни афзал кўради ва шунинг учун дўкондорга энг ёмон тангани таклиф қилади. Ўз навбатида, дўкондор бир тийинни алмаштириб бериши керак ва энг камситилган тийинни беришга барча асослар бор. Шундай қилиб, транзакцияда муомалада бўлган тангалар томонлар учун мавжуд бўлган энг камситилган турдаги бўлади.

Йигирмата „ Wалкинг Либертй“ ярим доллари (чапда), унда 90% кумуш мавжуд. Грешам қонунининг мисолида, бу тангалар 1965-йилдаги тангалар тўғрисидаги қонундан сўнг, атиги 40% кумушни ўз ичига олган ҳолда, ярим доллардан сўнг тезда жамланган,1971-йилда купроникел (ўнгда) асосида бутунлай қадрсизланган.

Агар „яхши“ тангалар номинал қиймати уларнинг металл таркибидан паст бўлса, одамлар уларни эритиб, металлни юқори ички қийматига сотишга ундашлари мумкин. Намуна сифатида шуни кўришимиз мумкинки, 40% кумушдан иборат бўлган 1965-йилда Америка Қўшма Штатларидаги ярим долларлик тангаларни кўриб чиқинг. Аввалги йилларда бу тангалар 90% кумушдан иборат бўлган эди.1965-йилги ярим долларнинг чиқарилиши билан қонуний равишда олдинги 90% ярми билан бир хил қийматда қабул қилиниши керак эди, эски 90% кумуш танга тезда муомаладан йўқолди, янги қадрсиз тангалар эса фойдаланишда қолди. Долларнинг қиймати пасайишда давом этар экан, кумуш таркиби қиймати тангаларнинг номинал қийматидан ошиб кетганлиги сабабли, эски ярим долларларнинг кўпчилиги эритилиб кетди ёки муомаладан олиб ташланган ва шахсий коллекциялар ва жамғармаларга киритилган.1971-йилдан бошлаб АҚШ ҳукумати ҳар қандай кумушни ярим долларга киритишдан воз кечди, чунки 40% кумуш тангаларнинг металл қиймати уларнинг номинал қийматидан ошиб кета бошлади, бу эса аввалги воқеанинг такрорланишига олиб келди, чунки 40% кумуш тангалар ҳам бошланди. муомаладан йўқолиб, танга жамғармаларига айланиш.

Шундай вазиятда 2007-йилда Америка Қўшма Штатларида мис,рух ва никел нархининг кўтарилиши билан содир бўлган ва АҚШ ҳукуматини бир сентлик ва беш сентлик тангаларни эритиш ёки оммавий экспорт қилишни тақиқлашга олиб келган[4].

„Яхши“ деб ҳисобланган пул ўзининг олтин қиймати учун эритилишидан ташқари, халқаро савдо орқали иқтисодиётни тарк этишга интилади. Халқаро трейдерлар эмитент мамлакат фуқаролари каби қонуний тўлов қонунлари билан боғланмайди, шунинг учун улар ёмон тангаларга қараганда яхши тангалар учун юқори қиймат таклиф қиладилар. Яхши тангалар ўз мамлакатини тарк этиб, халқаро савдонинг бир қисмига айланиши мумкин, бу мамлакатнинг қонуний тўлов қонунларидан қочиб, „ёмон“ пулни ортда қолдириши мумкин. Бу Британияда олтин стандарти даврида содир бўлган. 

Тарихи

Грешам ва унинг номини олган қонунни биринчи бўлиб баён қилган эмас. Бу ҳодисани Аристофан ўзининг "Қурбақалар" асарида таъкидлаган эди, бу эрамиздан аввалги В аср охирига тўғри келади."Қурбақалар"дан ҳавола қилинган парча қуйидагича (милоддан аввалги 405-йилга тўғри келади)[5].

Бен Тамари фикрича, валюта девалвацияси ҳодисаси қадимги манбаларда аллақачон тан олинган[6]. У Инжилдан Макпела ғори ва Маъбад қурилиши ва Талмуддаги Бава Метзиа трактатидаги Мишна каби баъзи мисолларни келтиради[6] ва фикрларини асослайди.

Хитойда Юан сулоласининг иқтисодий муаллифлари Е Ших ва Юан Хсиэҳ (тахминан 1223-йил) худди шу ҳодисадан хабардор эдилар[7].

Ибн Таймия (1263-1328-йилларда яшаган) бу ҳодисани қуйидагича таърифлаган:

Фаластинлик иқтисодчи Адел Заға ҳам худди шундай концепцияни ўрта аср ислом мутафаккири Ал-Мақризи билан боғлайди, у Зағани таклиф қилган, асрлар ўтиб Грешам қонуни деб номланувчи қонунга яқинроқдир[8].

ХИВ асрда Никол Оресме томонидан қайд этилган тах. 1350-йилларда[9][10] Мамлуклар империясида ҳуқуқшунос ва тарихчи Ал- Мақризийнинг (1364-1442) „Пулнинг келиб чиқиши, табиати, қонуни ва ўзгариши ҳақида“ рисоласида[11].

Жоҳаннес де Стригйс, Лудовиcо ИИИ Гонзага агенти, Венециялик Мантуа Маркиз,1472-йил июн ойида „че ла cатива cазарà виа ла бона“ ҳисоботида ёзган.(„Ёмон пул яхшиликни қувиб чиқаради“)[12].

Грешам туғилган йили,1519-йил, у Николай Коперник томонидан Монетаэ cудендаэ ратио деб номланган рисолада тасвирланган."Ёмон (паст) тангалар яхши (пастланмаган) тангаларни муомаладан чиқаради". Коперник ёмон тангаларни яхши тангаларга алмаштириш ва уларни эритиб юбориш ёки чет элга жўнатиш амалиётидан хабардор бўлган ва 1519-йилда Олштинда бўлганида бу мавзуда баъзи эслатмалар тузганга ўхшайди. Уларни 1522-йилда ўзининг дўсти Тиэдеманн Гиэсе билан бўлимини вакиллик қилиш учун сессияда қатнашган Пруссия диэтасига тақдим этган ҳисоботининг асосига айлантирди. Коперникнинг Монетаэ cудендаэ ратио 1528-йилги парҳез учун пулнинг умумий назариясини баён қилган. Ушбу ҳисоботнинг кенгайтирилган,лотинча услуби эди. Шунингдек, пул миқдори назарияси услуби шакллантирди[13]. Шунинг учун бу баъзан Грешам-Коперник қонуни сифатида танилган[14].

Сер Томас Грешам, Антверпен шаҳридаги инглиз тожининг ХВИ асрдаги молиявий агенти, у қиролича Елизавета И га инглиз шиллингига нима бўлаётганини тушунтириш учун қилган қонун тарафдорларининг узоқ серияларидан бири эди. Унинг отаси Генрих ВИИИ солиқларни оширмасдан ҳукумат даромадини ошириш учун тангадаги кумушнинг 40 фоизини оддий металлар билан алмаштирган эди. Ақлли инглиз савдогарлари ва оддий фуқаролар яхши шиллингларни соф кумушдан сақлаб қолишди ва ёмонларини муомалага чиқаришди. Демак, ёмон пуллар имкони борича ишлатилар, яхши тангалар эса сақланиб қолади ва муомаладан йўқоларди.

Грешам қонунининг тескариси (Тиэрс қонуни)

Ролник ва Wебер (1986-йил) нуфузли назарий мақолаларида ёмон пуллар яхши пулни муомаладан чиқаришдан кўра, мукофотга олиб келишини таъкидладилар. Уларнинг тадқиқотлари Грешам ўз кузатувини амалга оширган контекстни ҳисобга олмади. Ролник ва Вебер одамлардан яхши ва ёмон пулларни худди тенг қийматга эга бўлгандек қабул қилишни талаб қиладиган қонуний тўлов қонунчилигининг таъсирини эътиборсиз қолдирдилар[15]. Улар, шунингдек, асосан, турли хил металл пуллар ўртасидаги ўзаро таъсирга эътибор қаратдилар, кумушнинг нисбий „яхшилигини“ олтинга солиштиришди, бу Грешам айтаётган нарса эмас.

Иқтисодиётлари ва валюталари заиф мамлакатларда (масалан,1980-йилларда Исроил,Шарқий Европа ва Совет блоки қулагандан кейинги даврда ёки Эквадорда ХХ аср охири ва ХХИ аср бошларида) долларизация тажрибасини кўриш мумкин. Чунки умуман олганда, доллар бундай вазиятларда қонуний тўлов воситаси бўлмаган ва баъзи ҳолларда ундан фойдаланиш ноқонуний бўлган. 

Адам Фергуссон ва Костантино Брешиани-Туррони (ўзининг Ле виcенде дел марcо тедесcо китобида 1931-йилда нашр этилган).1923-йилда Веймар Республикасида катта инфляция даврида, деярли ҳеч ким ололмасди, одамлар товарлар эвазига валютани қабул қилишни тўхтатдилар. Чунки фермерлар озиқ-овқат йиғишни бошладилар. Шунга кўра, ҳар қандай қийматга эга бўлган ҳар қандай валюта айланма воситага айланди[16]. 2009-йилда Зимбабведаги гиперинфляция шунга ўхшаш хусусиятларни кўрсата бошлади.

Ушбу мисоллар шуни кўрсатадики, самарали юридик тўлов қонунлари мавжуд бўлмаганда,Грешам қонуни аксинча ишлайди. Агар қайси пулни қабул қилиш танлови берилса, одамлар узоқ муддатли энг юқори қийматга эга деб ҳисоблаган пуллар билан муомала қилишади. Агар танлов берилмаса ва барча яхши ва ёмон пулларни қабул қилиш талаб этилмаса, улар каттароқ қийматга эга бўлган пулни ўзларида сақлашга ва ёмон пулни бошқаларга топширишга мойил бўладилар.

Хулоса қилиб айтганда, қонуний тўлов қонунлари мавжуд бўлмаганда, сотувчи маълум қийматдаги пулдан (яхши пул) бошқа ҳеч нарсани қабул қилмайди, лекин қонуний тўлов қонунларининг мавжудлиги харидорга фақат энг паст товар қийматига эга бўлган пулни таклиф, чунки кредитор бундай пулни номинал қийматида қабул қилиши керак[17]. 

Нобел мукофоти совриндори Роберт Мунделлнинг фикрича, Грешам қонуни тескарисини ҳисобга олган ҳолда, агар у шундай ифодаланган бўлса, аниқроқ ифодаланиши мумкин эди: „Ёмон пул ,агар улар бир хил нархга алмаштирилса, яхшиликни ҳайдаб чиқаради“[18] деган фикрлар илгари сурилган.

Грешам қонунининг тескариси, яъни ёмон пул деярли қадрсиз бўлиб қолганда, яхши пул ёмон пулни ҳайдаб чиқаради, иқтисодчи Питер Бернҳолз томонидан франсуз сиёсатчиси ва тарихчиси Адолф Тер шарафига „Тиэрс қонуни“ деб ном берилган[19]. „Тиэрс қонуни кейинроқ (инфляция шароитида) янги мослашувчан айирбошлаш курсининг ошиши ва инфляция даражаси ошиб бораётган пулга реал талабни пасайтирганда ишлайди“[20].

Бошқа соҳалардаги қўлланиши.

Грешам қонунининг тамойиллари баъзан турли таълим соҳаларида қўлланиши мумкин. Грешам қонуни, одатда, бирор нарсанинг ҳақиқий қиймати маълумот этишмаслиги ёки ҳукумат қарори каби омиллар туфайли одамлар қабул қилиши керак бўлган қийматдан сезиларли даражада фарқ қиладиган ҳар қандай шароитга нисбатан қўлланиши мумкин.

Вице-президент Спиро Агню Америка ахборот воситаларини тавсифлашда Грешам қонунидан фойдаланган ва „ёмон хабарлар яхши хабарларни ҳайдаб чиқаради“, деб таъкидлади, гарчи унинг аргументи баъзи бир турларни ортиқча ва паст баҳолагандан кўра, юқори рейтинглар учун пойгага яқинроқ янгиликлардан бири эди[21].

Грегори Бейцон Грешам қонунининг маданий эволюцияда амал қиладиган ўхшашлигини таъкидлади, унда „ҳаддан ташқари соддалаштирилган ғоялар ҳар доим мураккабни, қўпол ва нафратли эса ҳар доим гўзални сиқиб чиқаради. Ва шунга қарамай, гўзал давом этади“[22].

Cорй Доcтороw Грешам қонунига ўхшаш таъсир углерод офсет савдосида содир бўлганлигини ёзган. Тахмин қилинган маълумотларнинг ассиметрияси шундан иборатки, одамлар сотиб олинган кредитлар қанчалик самарали эканлигини фарқлашда қийналадилар, лекин нархни осонгина айтишади. Натижада, самарасиз бўлган арзон кредитлар қиммат, аммо фойдали углерод кредитларини сиқиб чиқариши мумкин[23]. Табиатни муҳофаза қилиш ташкилоти дарахт кесиш хавфи остида бўлган қиммат ва қимматбаҳо эрларни эмас, барибир кесилиши мумкин бўлмаган арзон ерларни сотиб олиш орқали арзон, аммо „маъносиз“ углерод кредитларини таклиф қилган мисол келтирилди[24].

Ишлатилган автомобиллар бозорида лимонли автомобиллар (ёмон валютага ўхшаш) яхши машиналарни ҳайдаб чиқаради[25]. Муаммо ахборотнинг ассиметриясидан биридир. Сотувчилар барча ишлатилган машиналарни яхши машиналар, айниқса лимонлар сифатида ўтказиш учун кучли молиявий рағбатга эга. Бу яхши машинани арзон нархда сотиб олишни қийинлаштиради, чунки харидор лимон учун ортиқча пул тўлаш хавфини туғдиради. Натижада, харидорлар фақат лимоннинг адолатли нархини тўлайдилар, шунинг учун ҳеч бўлмаганда ортиқча тўлаш хавфини камайтиради. Юқори сифатли автомобиллар бозордан сиқиб чиқарилади, чунки улар ҳақиқатан ҳам қимматроқ эканлигини аниқлашнинг яхши усули йўқ. Сертификатланган олдиндан эгалик қилинган дастурлар кафолат ва сифатнинг бошқа кафолатларини тақдим этиш орқали ушбу муаммони юмшатишга уринишдир."Лимон бозори"-бу муаммони батафсилроқ кўриб чиқадиган асар.

Манбалари

  1. ↑ "Грешам'с лаw – эcономиcс". Грешам'с лаw – эcономиcс. ҳттп://www.британниcа.cом/топиc/Грешамс-лаw. Қаралди: 8 Април 2018. 
  2. ↑ Стафф. „Грешам'с Лаw“. Инвестопедиа (2010-йил 9-феврал). Қаралди: 2018-йил 8-апрел.
  3. ↑ „Шарп праcтиcе оф мелтинг cоинс“. ББC Неwс. Қаралди: 2009-йил 30-май.
  4. ↑ „Неwс – У.С. Минт“. www.усминт.гов. 2016-йил 12-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 8-апрел.
  5. ↑ Аристопҳанес. Тҳе Фрогс (тр. Гилберт Муррай). Лондон: Георге Аллен & Сонс, 1908 — 56-бет. Қаралди: 2019-йил 17-апрел. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Оригиналлй публишед ас Тамари, Бен (1982). "[Грешам'с Лаw анд тҳе Савингс Парадох]" (ҳе). רבעון לכלכלה 115. ҳттп://www.бентамари.cом/Пиcтуресеcометрй/артиcалс02-ГрешамЛаwен.пдф. Қаралди: 15 Марч 2012. Грешам қонуни]] транслатед анд упдатед ин 2011 ат Тамар. „Грешам'с Лаw“ (2011-йил 1-июл). Қаралди: 2012-йил 15-март.
  7. ↑ Шуэттингер, Роберт Л.. Фортй Cентуриэс оф Wаге анд Приcе Cонтролс: Ҳоw Нот То Фигҳт Инфлатион. Тҳорнwоод, Неw Ёрк: Тҳе Ҳеритаге Фоундатион, 1979 — 14-бет. ИСБН 0-89195-023-0. 
  8. ↑ „АCРПС Семинар он тҳе Cонтрибутион оф Ал-Мақризи то Эcономиc Тҳинкинг“[сайт ишламайди]. Араб Cентер фор Ресеарч анд Полиcй Студиэс.
  9. ↑ Wоодс, Тҳомас Э. Ҳоw Тҳе Cатҳолиc Чурч Буилт Wестерн Cивилизатион.
  10. ↑ Дурант, Wилл. Тҳе Реформатион, Тҳе Сторй оф Cивилизатион. Симон & Счустер, 1957 — 252-бет. 
  11. ↑ Баэcк, Лоуис. Тҳе Медитерранеан Традитион ин Эcономиc Тҳоугҳт. Неw Ёрк: Роутледге, 1994 — 105–106-бет. ИСБН 0-415-09301-5. 
  12. ↑ Фернанд Браудел. Ла Мéдитерранéэ эт ле монде мéдитерранéэн à л'éпоқуэ де Пҳилиппе ИИ, Волуме 2: Дестинс cоллеcтифс эт моувеменц д'энсембле (фр). Парис: Арманд Cолин, 1966 — 41-бет. 
  13. ↑ Ангус Армитаге, Тҳе Wорлд оф Cоперниcус, чаптер 24: „Тҳе Дисеасес оф Моней“, пп. 89-91
  14. ↑ Меасуремент оф Cо-Cирcулатион оф Cурренcиэс. Интернатионал Монетарй Фунд, Марч 1995 — 61-бет. ИСБН 978-1-4552-9991-1. Қаралди: 2013-йил 16-март. 
  15. ↑ Ролниcк, Артҳур Ж.; Wебер, Wаррен (1986). "Грешам'с лаw ор Грешам'с фаллаcй?". Қуартерлй Ревиэw 10 (Wин): 17–24. дои:10.21034/қр.1012. ҳттпс://эcонпаперс.репеc.орг/артиcле/фипфедмқр/й_3а1986_3аи_3аwин_3ап_3а17-24_3ан_3ав.10но.1.ҳтм. 
  16. ↑ Фергуссон, Адам „12: Тҳе Боттом оф тҳе Абйсс“, . Wҳен Моней Диэс: Тҳе Нигҳтмаре оф тҳе Wеимар Cоллапсе. Лудwиг вон Мисес Институте, 1975. Қаралди: 2022-йил 27-ноябр (2010-йил 24-мартда асл нусхадан архивланган). 
  17. ↑ Роwе. „Тҳе Стате(с) Тҳеорй оф Моней: Cалифорниа анд Cанадиан Тире“. Wортҳwҳиле Cанадиан Инитиативе (2009-йил 14-июл). Қаралди: 2009-йил 16-июл.
  18. ↑ Мунделл. „Усес анд Абусес оф Грешам'с Лаw ин тҳе Ҳисторй оф Моней“. Cолумбиа Университй (1998-йил 1-август). 2012-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-ноябр.
  19. ↑ Петер Бернҳолз (2003), Монетарй Регимес анд Инфлатион, пп. 41, 115, 132, Эдwард Элгар Публишинг, Нортҳамптон, Массачусетц, ИСБН 978-1-84542-778-8
  20. ↑ Бернҳолз, п. 132
  21. ↑ Агнеw, Спиро Тҳеодоре (13 Новембер 1969). „Телевисион Неwс Cовераге“. Дес Моинес, Иоwа — виа Америcан Рҳеториc.
  22. ↑ Грегорй Батесон, Минд анд Натуре: А Неcессарй Унитй 6 (1979).
  23. ↑ Доcтороw. „Cарбон оффсец аре буллшит“. Плуралистиc (2020-йил 12-декабр).
  24. ↑ Элгин, Бен. „Тҳесе Треэс Аре Нот Wҳат Тҳей Сеэм: Ҳоw тҳе Натуре Cонсерванcй, тҳе wорлд'с биггест энвиронментал гроуп, беcаме а деалер оф меанинглесс cарбон оффсец“. Блоомберг (2020-йил 9-декабр).
  25. ↑ Пҳлипс, Лоуис (1983). Тҳе Эcономиcс оф Приcе Дисcриминатион. п. 239.

Адабиётлари

  • Армитаж, Ангус, Коперник дунёси, Ню-Ёрк, Ментор Боокс, 1951 йил.
  • Бернҳолз, Питер ва Герсбах, Ҳанс, „Грешам қонуни: назария“. Пул ва молиянинг янги Палграве луғати, жилд. 2. Макмиллан: Лондон ва Басингстоке 1992, 286-288.
  • Буш, Ванневар, (1950) Фан, чексиз чегара, ОСРД директорининг Президент Х. Труманга ҳисоботи
  • Гуидотти, ПЕ ва Родригуэз, CА (1992). Лотин Америкасида долларизация — Грешам қонуни тескари. Халқаро Валюта Жамғармаси ходимларининг ҳужжатлари, 39, 518-544.
  • Ротҳбард, МН (1980). Ҳукумат бизнинг пулимизга нима қилди? Грешам қонуни ва тангалар фон Мисес институти[сайт ишламайди] .
  • Селгин, Г., Жоржия университети (2003). Грешам қонуни .0815781776

Ҳаволалар

  • Медиа релатед то Грешам’с лаw ат Wикимедиа Cоммонс
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gresham_qonuni" dan olindi