Grey (birlik)

Грей (белги: Гй) Халқаро бирликлар тизимида (СИ) ионлаштирувчи нурланиш дозаси бирлиги бўлиб, ҳар бир килограмм модда учун бир жоул нурланиш энергиясини ютиш сифатида аниқланади. У нурланаётган модданинг бирлик массасида ионлаштирувчи нурланиш томонидан тўпланган энергияни ўлчайдиган нурланиш миқдори сўрилган дозанинг бирлиги сифатида ишлатилади ва радиация терапияси, озиқ-овқат нурланиши ва радиация стерилизациясида этказилган дозани ўлчаш учун ишлатилади. Бу ўткир радиация синдроми каби соғлиқ учун эҳтимолий ўткир таъсирларни башорат қилишда муҳим аҳамиятга эга ва инсон танасига стохастик саломатлик таъсирининг ўлчови бўлган сиэверт ёрдамида эквивалент дозани ҳисоблаш учун ишлатилади.

Грей радиация метрологиясида керма радиация миқдорининг бирлиги сифатида ҳам қўлланади; зарядсиз ионлаштирувчи нурланиш бирлик массасига материя намунасидаги барча зарядланган заррачаларнинг дастлабки кинетик энергияларининг йиғиндиси сифатида аниқланади. Бирлик рентген нурлари ва радий нурланишини ва уларнинг тирик тўқималарга таъсирини ўлчашда кашшоф бўлган инглиз физиги Луи Гаролд Грей шарафига номланган.

Грей 1975-йилда Халқаро бирликлар тизимининг бир қисми сифатида қабул қилинган. Грейга мос келадиган cгс бирлиги рад (0,01 Гй га эквивалент) бўлиб, у асосан Қўшма Штатларда кенг тарқалган бўлиб қолмоқда, аммо услублар қўлланмасида „қаттиқ тавсия этилмайди“.

Радиобиология

Тўқималарда ютилган дозани ўлчаш радиобиология ва радиация терапиясида муҳим аҳамиятга эга, чунки у мақсадли тўқималарда тўпланган нурланишнинг энергия миқдорининг ўлчовидир. Ютилган дозани ўлчаш тарқалиш ва ютилиш туфайли мураккаб муаммо бўлиб, бу ўлчовлар учун кўплаб махсус дозиметрлар мавжуд.

Радиация терапиясида қўлланадиган нурланиш миқдори даволанаётган саратон турига ва босқичига қараб ўзгаради. Даволаниш ҳолатлари учун қаттиқ эпителий ўсимтаси учун одатий доз 60 дан 80 Гй гача, лимфомалар эса 20 дан 40 Гй гача. Профилактик (ёрдамчи) дозалар одатда 1,8-2 Гй фраксияларда 45-60 Гй атрофида (кўкрак, бош ва бўйин саратони учун). Қорин бўшлиғи рентгенограммасидан олинган ўртача нурланиш дозаси 0,7 миллизиэверц (0,0007 Св), қорин бўшлиғининг КТ текшируви 8 мСв, тос аъзоларининг КТ текшируви 6 мГй, қорин бўшлиғи ва қорин бўшлиғининг селектив КТ ни ташкил қилади. тос суяги 14 мГй

Радиациявий ҳимоя

Ютилган доза радиациядан ҳимояланишда ҳам муҳим рол ўйнайди, чунки у саратон индуксияси ва генетик шикастланиш эҳтимоли сифатида тавсифланган паст даражадаги нурланишнинг стохастик саломатлик хавфини ҳисоблаш учун бошланғич нуқтадир. Грей нурланишнинг умумий ютилган энергиясини ўлчайди, аммо стокастик шикастланиш эҳтимоли ҳам нурланишнинг тури ва энергиясига ва иштирок этган тўқималарнинг турларига боғлиқ. Бу эҳтимоллик кул ранг билан бир хил ўлчамларга эга бўлган сиэвертларда (Св) эквивалент доза билан боғлиқ. Бу эквивалент доза ва самарали доза бўйича мақолаларда тасвирланган оғирлик омиллари билан грей билан боғлиқ.

Радиациядан заҳарланиш

Радиациядан заҳарланиш: грей анъанавий равишда юқори даражадаги ионлаштирувчи нурланишнинг ўткир таъсирида олинган дозалардан „тўқималарга таъсир қилиш“ деб аталадиган нарсанинг оғирлигини ифодалаш учун ишлатилади. Бу зарар етказиш эҳтимоли бўлган паст даражадаги нурланишнинг ноаниқ таъсиридан фарқли ўлароқ, содир бўлиши аниқ бўлган таъсирлардир. Бутун танага 5 грей ёки ундан ортиқ юқори энергияли нурланишнинг ўткир таъсири одатда 14 кун ичида ўлимга олиб келади. ЛД₁ ис 2.5 Гй, ЛД₅₀ ис 5 Гй анд ЛД₉₉ ис 8 Гй. ЛД₅₀ дозаси 75 кг вазнли катталар учун 375 жоулни ташкил қилади.

Моддада ютилган доза

Грей нурланишнинг қаттиқлашиши, озиқ-овқат нурланиши ва электрон нурланиши каби жараёнлар учун тўқима бўлмаган материалларда сўрилган доза тезлигини ўлчаш учун ишлатилади. Сўрилган дозанинг қийматини ўлчаш ва назорат қилиш ушбу жараёнларнинг тўғри ишлашини таъминлаш учун жуда муҳимдир.

Адабиётлар

Сеcо Ж, Cласиэ Б, Партридге М (2014). "Ревиэw он тҳе чараcтеристиcс оф радиатион детеcторс фор досиметрй анд имагинг''
Ҳилл Р, Ҳеалй Б, Ҳоллоwай Л, Кунcиc З, Тҳwаитес Д, Балдоcк C (2014). „Адванcес ин киловолтаге х-рай беам досиметрй“
Балдоcк C, Де Деэне Й, Доран С, Ибботт Г, Жирасек А, Лепаге М, МcАулей КБ, Олдҳам М, Счреинер ЛЖ (2010).
Сиэгбаҳн, Манне; эт ал. (Оcтобер 1929). „Реcоммендатионс оф тҳе Интернатионал Х-рай Унит Cоммиттеэ“. Радиологй.