Григорий Исаакович Чудновский (1890-йил 3[15]-октябр, Екатеринослав (1926-йилдан Днепропетровск, Украина ССР) — 1918- йил 8-апрел, Люботин) — рус инқилобчиси, Қишки саройга ҳужум иштирокчиси.

Таржимаи ҳоли

Адвокат оиласида туғилган, яҳудий. 1905-йилдан инқилобий ҳаракатда меншевиклар сафига бўлган. 1908-йилдан Санкт-Петербург университетининг юридик факултетида таҳсил олган. 1910-йилда инқилобий фаолияти учун Енисей вилоятига сургун қилинган, 1913-йилда эса чет элга қочиб кетган.

Чудновский Биринчи жаҳон уруши йилларида Копенгагенда Парвус томонидан ташкил этилган Жаҳон урушининг сабаблари ва оқибатларини ўрганиш институтида ишлаган. Бир вақтнинг ўзида Ю. О. Мартов ва Л. Д. Троицкий томонидан Парижда чоп эттирган „Наше слово“ -"Бизнинг сўз" газетасига ҳиссасини қўшган. Айни нашр[1][2], 1915- йил феврал ойида рус социалистларини Парвус билан сиёсий алоқаларни узишга ва у асос солган институтда ишламасликка чақиради[3][4][5][6]. Немис тарихчилари З. Земан ва В. Счарлаунингфикрича, ушбу муассасанинг махфий фаолияти ҳақидаги тахминлар асоссиз[1].

У 1916-йилда Л. Д. Троцкий билан бирга АҚШда боради ва „Новий мир“-"Янги дунё" газетаси билан ҳамкорлик қилади.

1917-йил март ойидаТроцкий билан Россияга кетаётганда Британия ҳукумати томониданКанадада ҳибсга олиниб, кейинчалик Муваққат ҳукумат (аниқроғи, Петроград Совети) илтимосига биноан озод қилинади, май ойида улар Россияга қайтиб, „раёнлараро“ ташкилотига аъзо бўлишади. Бу ташкилот РСДЛП (б)нинг ВИ қурултойида болшевиклар билан бирлашади.

1917-йил июнида армияга чақирилган. Немис армиясининг июл ойидаги қарши ҳужуми пайтида яраланиб, хато туфайли ўлганлар рўйхатига киритилган.

Чудновский 1917-йил кузида Жануби-ғарбий фронтнинг корпус қўмитаси аъзоси бўлган. октябр ойида Петроградга ИИ Бутунроссия Советлар Қурултойига делегат сифатида келиб, РСДЛП (б) Марказий Қўмитаси ва Петроград Ҳарбий Инқилобий Қўмитаси ҳузуридаги Ҳарбий ташкилотнинг Бутунроссия бюроси аъзосига айланади; Преобразҳенский полкида Ҳарбий инқилобий қўмитаси комиссари бўлади.

Қишки саройни ишғол қилиш раҳбарларидан бири бўлиб, Муваққат ҳукумат аъзоларини ҳибсга олиб, уларга Пётропавлов қал’асигача ҳамроҳлик қилган.

Чудновский Советларнинг 2-Умумроссия қурултойида Бутунроссия Марказий Ижроия Қўмитасининг аъзоси этиб сайланган.

октябр ойининг охирида Пулково яқинидаги Керенский ва Краснов казакларига қарши жангда отрядга қўмондонлик қилган. 1917-йил ноябрида Жануби-Ғарбий фронтнинг фавқулодда комиссари этиб тайинланади; партизанлар сафида немис босқинчи қўшинлари ва Украина Марказий Радасига қарши курашда иштирок этган.

1917-йил декабрида Украина Марказий Радаси томонидан ҳибсга олиниб, ўлимга ҳукм қилинган. Муравёв қўшинлари томонидан Киев эгаллаб олингач, Чудновский 1918-йил 26-январга ўтар кечаси озод қилинади ва Киев фуқаролик ишлари бўйича комиссари этиб тайинланади.

У немис қўшинларининг Украинага ҳужуми пайтида вафот этган: бошқа бир тахминга кўра, немислар билан жангда ҳалок бўлган, бошқасига кўра,[7] — Харков яқинидаги Люботин шаҳри ҳудудида гетманлар ва немислар қуршовида қолгач, ўзини отиб ўлдирган (Украина).

Қариндошлари

  • Амакиси — таниқли инқилобчи, халқ кўнгиллиси С. Л. Чудновский.
  • Ўғли — шоир Марк Чудновский Улуғ Ватан уруши пайтида рафиқаси Елена билан бирга Бабий Ярда немислар томонидан отиб ташланган.
  • Акаси — Леонид Исаакович Чудновский (1888-йили Екатеринославда туғилган), Харков ва Гейделбергда ҳуқуқшунослик бўйича таҳсил олган. Биринчи жаҳон уруши пайтида отлиқ қўшинда хизмат қилган, сўнгра контузия олгач, шифохонани бошқарган. 1917-йилги инқилобдан кейин — Кўнгиллилар армиясида хизмат қилган, сўнгра Югославияга кўчган. У Баточина, Пореч, 1939—1941-йилларда эса Руминия билан чегарадош Кладовода округ бошлиғи бўлган. Серб тарихчилари Чудновскийни Абвер (немис разведкаси)нинг жосуси деб ҳисоблашади. Урушдан кейин унинг ўзи немислар томонидан таъқиб қилинганини, ҳатто бир мунча вақт концлагерда бўлганини айтади, аммо бошқа манбаларга кўра, у Венада Гестапо билан ҳамкорлик қилган. 1945-йилдан Мюнхенда яшаб, у ерда Америка разведкаси томонидан ёлланган ва „Радиш“ шартли номини олган, кейинчалик „Камфора“ деб аталган, лекин тез орада қисқартирилган. 1950-йил июл ойида АҚШга жўнаб кетган.

Хотираси

Санкт-Петербургдаги кўча (Невский тумани) Г.И. Чудновский номи билан аталади. 1961-йилдан 2016-йилгача Киевдаги ҳозирги Ҳрйҳорий Чупрйнка кўчаси худди шу ном билан аталган эди (Днепровский тумани).

1919-йилдан 2002-йилгача Санкт-Петербургдаги Болтиқ бўйи клиник ҳавзаси шифохонаси (154 Фонтанка қирғоғи) Г. И. Чудновский номида эди. Ҳозирда бу шифохона Санкт-Петербург давлат университетига тегишли Н.И. Пирогов номидаги Миллий тиббий-жарроҳлик марказидир.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Соболев Г. Л. Тайный союзник. Русская революция и Германия. — , 2009. — С. 123.
  2. ↑ Бьёркегрен Х. Скандинавский транзит. Российские революционеры в Скандинавии. 1906—1917. — Андоза:М.: Омега, 2007. — С. 541.
  3. ↑ Троцкий Л. Д. Г. И. Чудновский (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-05-30 санасида архивланган).
  4. ↑ «Наше слово» — ежедневная газета, издававшаяся в Париже в 1914—1916 гг. Издатели, включая Троцкого, защищали антивоенные позиции, несмотря на цензуру. Газета была закрыта французскими властями и Троцкий депортирован в сентябре 1916 г.
  5. ↑ Л. Д. Троцкий. Архив в 9 томах: Т. 7 (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-01-28 санасида архивланган) / Ред.-сост. Ю. Г. Фельштинский
  6. ↑ Троцкий Л. Д. Парвус и его «агенты» (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-01-27 санасида архивланган)
  7. ↑ Чудновский Г. И. // Совецкая историческая энсиклопедия

Адабиётлар

Ҳаволалар