Григорий Константинович Оржоникидзе (грузинча: გრიგოლ კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე) партиядаги лақаби Серго грузинча: სერგო;(24 [Э.У. 1886] октабр, Гореша қ., Шорапан уезди, Кутаисси губернияси, Россия империяси – 18-феврал 1937-йил, Москва, СССР) – грузиялик революционер (болшевик) – Туркистонда болшевикча режимни ўрнатиш иштирокчиси. 1922-йил апрел—майда Туркистонда бўлиб, бу ерда совет режими ва Қизил армияга карши курашаётган миллий кучларни тор-мор қилиш режаларини ишлаб чиққан. О. РКП (б) МК Туркистон бюроси ўрнида Ўрта Осиё бюроси (Средазбюро) тузишнинг ташаббускори (1922-йил май). ВКП (б) МК Сиёсий бюроси аъзоси (1930-йилдан). СССР ни индустрлаштиришда катта куч-ғайрат сарфлаган. Оммавий қатағонлар даврида И. В. Сталин билан ихтилофга борган ва ўзини отиб ўлдирган.

Григорий Константинович Оржоникидзе
грузинча: გრიგოლ კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე

Политбюро аъзоси ва СССР ўғир саноат халқ комиссари Г. К. Оржоникидзе
 Политбюро аъзоси
 
Мансаб даври
21-декабр 1930-йил – 18-феврал 1937-йил
 Политбюро аъзосилигига номзод
 
Мансаб даври
23-июл – 3-ноябр 1926-йил
 1-СССР ўғир саноат халқ комиссари
 
Мансаб даври
5-январ 1932-йил – 18-феврал 1937-йил
Ҳукумат бошлиғи Вячеслав Молотов
Ўтмишдоши лавозим жорий қилинган
Вориси Валерий Межлаук
 4-СССР ХХОК раиси
 
Мансаб даври
10-ноябр 1930-йил – 5-январ 1932-йил
Ҳукумат бошлиғи Алексей Риков,
Вячеслав Молотов
Ўтмишдоши Валериан Куйбишев
Вориси лавозим тугатилган
 СССР Ишчи-деҳқон инспекцияси халқ комиссари
 
Мансаб даври
5-ноябр 1926-йил – 10-ноябр 1930-йил
Ўтмишдоши Валериан Куйбишев
Вориси Андрей Андреев
 КПСС МНК раиси
 
Мансаб даври
3-ноябр 1926-йил – 15-декабр 1930-йил
Ўтмишдоши Валериан Куйбишев
Вориси Андрей Андреев
 Шимолий-Кавказ ўлкаком биринчи раиси
 
Мансаб даври
сентабр – ноябр 1926-йил
Ўтмишдоши Анастас Микоян
Вориси Михаил Чудов
Кавказорти ўлкаком биринчи раиси
Мансаб даври
феврал 1922-йил – сентабр 1926-йил
Шахсий маълумотлари
Таваллуди Гореша қ., Шорапан уезди, Кутаиси губернияси, Россия империяси (ҳозирги Хорогавул тумани, Грузия)
Вафоти Москва, СССР
Сиёсий партияси РСДИП (болшевик) 1903-йилдан
Турмуш ўртоғи Зинаида Гавриловна Оржаникидзе
Онаси Эвпраксия Григоревна Тавзарашвили
Отаси Константин (Коте) Николаевич Оржаоникидзе
Таълим Тиффлис фелдшерлик мактаби
Касби фелдшер
Мукофотлари

Оржоникидзе ва Сталин

1907-йилда Оржоникидзе бандитизмда айбланиб ҳибсга олинади ва Бокудаги Байил қамоқхонасига жойлаштирилди. У ердаги 3-камерада у ўша пайтда партия тахаллуси Коба[1] бўлган Иосиф Жугашвили билан учрашади. Ўша вақтдан бошлаб улар ўртасида дўстона муносабатлар ўрнатилади. Оржоникидзе Сталин билан "сансираб" гаплашган кам сонли одамлардан бири эди. Надежда Аллилуева ўз жонига қасд қилгандан сўнг, энг яқин дўстлари сифатида Оржоникидзе ва Киров Сталиннинг уйида тунаб қолишади.

Сталиннинг содиқ тарафдори бўлган Оржоникидзе, шунга қарамай, " эски болшевиклар " нинг йўқ қилинишига рози бўлмади. Коммунистик партиянинг ҳеч қачон партия чизиғига расман қаршилик кўрсатмаган аъзоларига нисбатан репрессиялар Киров ўлдирилишидан олдин нисбатан кам бўлган, аммо кейин улар одатий ҳолга айланган.

1930-йилларнинг бошларида Сталин Оржоникидзенинг номзодлари ва дўстларини Кавказортидаги раҳбарлик лавозимларидан олиб ташлади[2], бу Сталин ва Оржоникидзе ўртасидаги кескин тўқнашувлар билан бирга кечди. Шунга қарамай, Оржоникидзе шарманда қилинган кавказортиликларга ҳомийлик қилишни давом эттирди

Сталин билан муносабатлардаги кескинликнинг кучайиши Биринчи Москва судидан кейин содир бўлди, бу биринчи навбатда иқтисодий халқ комиссарликларида (собиқ мухолифатчилар сиёсатга қўйилмагани учун) кадрларни тозалаш тўлқинига сабаб бўлди. Оржоникидзенинг НКТПдаги кўплаб ходимлари ҳужумга учради, уларни Оржоникидзе эҳтиёциз қатағонлардан ҳимоя қилишга ҳаракат қилди.

Болшевиклар Бутуниттифоқ Коммунистик партияси Марказий Қўмитасининг феврал-март (1937) пленумида Оржоникидзе „Япон-герман-троцкий агентларининг саботаж, қўпорувчилик ва жосуслик дарслари“ мавзусида асосий маърузачи этиб тайинланди. " Шу муносабат билан, Оржоникидзе етакчи иқтисодиёт ходимлари билан бир қатор учрашувлар ўтказди ва НКВД маълумотларини текшириш учун Уралвагонстрой, Кемеровокомбинацтрой ва Донбасснинг кокс-кимё саноати корхоналарига комиссиялар юборди. Тўпланган материаллар асосида Оржоникидзе ўз маърузаси бўйича қарор лойиҳасини тайёрлади. Лойиҳада оғир саноатдаги саботаж кўлами ҳақида сўз юритилмаган, халқ комиссарлиги фаолиятидаги камчиликларни бартараф этиш зарурлигига урғу берилган. Ушбу лойиҳа Сталин томонидан танқид қилинганлиги ҳақида далиллар мавжуд.

Ўлими

У 1937-йил 18-февралда, 1937-йилги Марказий Комитетнинг феврал-март Пленумидан беш кун олдин вафот этди. Ўлимнинг расмий сабаби – юрак хуружи.

Адабиёт

  • Ражабов Қ., Бухорога Қизил армия босқини ва унга қарши кураш, Т., 2002[3].

Манбалар

  1. ↑ Доналд Райфиэлд. Сталин анд ҳис ҳангмен. Рандом Ҳоусе, 2004.
  2. ↑ Хлевнюк О. В. Хозяин. Сталин и утверждениэ сталинской диктатури. – Андоза:М.: РОССПЭН, 2012. – С. 271. – ИСБН 978-5-8243-1314-7
  3. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил