Grigoriy Potemkin
Княз Григорий Александрович Потемкин-Таурически рус ҳарбий раҳбари, давлат арбоби, зодагон ва Буюк Кетриннинг севимлиси эди. У ўзи назорат қилган Усмонли империяси билан урушни тугатган Ясси шартномаси бўйича музокаралар пайтида вафот этган.
| Григорй Потемкин | |
|---|---|
|
Потемкиннинг кейинги ҳаётидаги замонавий бўлмаган портрети | |
| Ҳарбий коллеж призенти | |
|
Мансаб даври 1774 – 1791 | |
| Ўтмишдоши | Закҳар Чернйшев |
| Вориси | Николай Салтйков |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
11-октябр 1739-йил (Н. С.) Чизҳово, Руссиан Эмпире |
| Вафоти |
16-октябр 1791-йил (52 ёшда) (Н. С.) Иаșи, Молдавия Князлиги |
| Турмуш ўртоғи | Россия Кетрин ИИ (мумкин) |
| Болалари | Элизабетҳ Григориэва Темкина (аллегед) |
| Онаси | Дариа Скуратоwа |
| Отаси | Алехандер Потемкин |

Потемкин ўртача даромадли зодагон ер эгалари оиласида туғилган. У биринчи навбатда Кетриннинг 1762-йилги давлат тўнтаришида ёрдам бергани учун унинг илтифотига сазовор бўлди, сўнгра Россия-Туркия урушида (1768 – 1774) ҳарбий қўмондонлавозимига эга бўлди. У Кетриннинг севгилиси, севимли ва эҳтимол унинг турмуш ўртоғи эди. Уларнинг муносабатлари совиганидан сўнг, Потемкин унинг умрбоқий дўсти ва давлат арбоби бўлиб қолди. Кетрин унга Муқаддас Рим империясининг шаҳзодаси унвонини берди ва бошқа кўплаб одамлар қаторида унга Россия империясининг шаҳзодаси унвонини берилди. Потемкин ҳам буюк адмирал, ҳам Россиянинг барча ерлари ва тартибсиз кучларининг бошлиғи эди. Потемкин даврида Қримнинг тинч йўл билан қўшилиши (1783) ва муваффақиятли иккинчи рус-турк уруши (1787 – 1792) каби юрушларни муваққиятли амалга оширди.
1775-йилда Потемкин Россиянинг янги жанубий вилоятларининг генерал-губернатори бўлди. Мутлақ ҳукмдор, у бепаён даштларни мустамлака қилишда, у ерда яшовчи казаклар билан музокаралар олиб бориб, Херсон, Николаев, Севастопол, Екатеринослав шаҳарларига асос солган. Минтақадаги портлар унинг янги Қора денгиз флотини ташкил этиш учун асос бўлди.
Биографияси
Ҳаётнинг бошланғич даври
Мусковит дипломатининг узоқ қариндоши Пётр Потемкин (1617 – 1700), Григорий Смоленск яқинидаги Чизҳово қишлоғида ўрта даромадли олижаноб ер эгалари оиласида туғилган. Унинг отаси Александр Потемкин уруш фахрийси бўлган. Унинг онаси Дариа Василевна Кондйрева (1704-1780) „чиройли, қобилиятли ва ақлли“ эди, гарчи уларнинг никоҳи охир-оқибат бахциз якун топган бўлса ҳам[1]Соловейтчик 1938, с. 40</реф>. Потемкин ўз исмини отасининг амакиваччаси Григорий Матвеэвич Кизловский шарафига олди, ва художўй отасига айланди. Тарихчи Симон Монтефиоре Кизловский Потемкинни отаси деб тан олинди[2], қишлоқнинг ягона меросхўри ва олтида фарзанд орасида ягона ўғил эди. У зодагон оиланинг ўғли сифатида Россия империясига хизмат қилишини хохлар эди[3].
1746-йилда Александр вафот этганидан сўнг, Дариа оилани бошқарган. Ўғли мартабага эришиши ва Кизловскийнинг ёрдами билан оиласи Москвага кўчиб ўтди ва у ерда Потемкин, Москва университети қошидаги гимназия мактабига ўқишга кирди. Ёш Потемкин тилларни яхши биларди ва рус православ черковига боришга қизиқарди[4]. У 1750-йили ўн бир ёшида аслзода фарзандларининг одатига кўра армияга кетади. 1755-йилда от гвардияси полкига ишга жойлаштирилади[5].
Оиласи

Потемкиннинг нуфузли қариндошлари ҳам бор эди. Мисол учун, Потемкиннинг синглиси Мария рус сенатори Николай Самойловга уйланди. уларнинг ўғли Александр армияда Потемкин қўл остидаги хизмати учун мукофот олган. Уларнинг қизи Екатерина аввал Раэвскийлар оиласига, кейин эса бадавлат ер эгаси Лев Давйдовга турмушга чиқади. Унинг иккала эри, шу жумладан Потемкиннинг катта жияни генерал Николай Раэвскийдан ҳам фарзанди бўлган[6]. Унинг кенгроқ оиласига бир нечта узоқ қариндош-уруғлар кирган, уларни орасида яна бир ҳарбий хизматчи граф Павел Потемкин ҳам бор эди, унинг укаси Михаил Потемкиннинг жияни Татяна Энгелхардтга уйланган. Узоқдаги жияни Феликс Юсупов 1916-йилда Распутинни ўлдиришга ёрдам берган.
Мероси
Пол И Потемкиннинг Россия тарихидаги ўрнини пасайтиришга уринишларга қарамай, унинг номи кўплаб умумий тилларда ўз ифодасини топди.
- Потемкин вафотидан бир аср ўтгач, Потемкин жанговар кемаси унинг шарафига номланган. Кема 1905-йилги рус инқилобидаги иштироки ва кейинчалик Сергей Эйзенштейннинг „Потемкин жанговар кемаси“ совет филмидаги драматизацияси билан машҳур бўлди, бу бир вақтнинг ўзида барча даврларнинг энг буюк филми деб номланди[7][8].
- Потемкин жанговар кемасида тасвирланган Одесадаги улкан денгиз бўйидаги зинапоянинг номи, охир-оқибат Потемкин зинапояси сифатида танилди.
- Потемкин қишлоғи ибораси хаёлий келиб чиқишига қарамай, Россияда ва бутун дунёда кенг тарқалган[9].
- Григорий Потемкин номидаги Республика кадет корпуси Днестрянı ички ишлар вазирлигининг ихтисослашган муассасаси бўлиб, рус князи номи билан аталган[10].
Манбалар
- ↑ Монтефиоре 2001, сс. 13–16
- ↑ Монтефиоре 2001, с. 16
- ↑ Монтефиоре 2001, сс. 18–19
- ↑ Монтефиоре 2001, сс. 22–23
- ↑ Монтефиоре 2001, сс. 24–30
- ↑ Монтефиоре 2001 Аппендих: Тҳе Иннер Фамилй оф Принcе Потемкин инcлудинг Фавоурите Ниэcес анд Непҳеwс
- ↑ Wҳат'с тҳе Биг Деал?: Баттлешип Потемкин (1925), 25 Новембер 2010да асл нусхадан архивланди, қаралди: 28 Новембер 2010
- ↑ „Топ Филмс оф Алл-Тиме“. Қаралди: 2010-йил 28-ноябр.
- ↑ Монтефиоре 2001, сс. 493–498
- ↑ „История Республиканского кадетского корпуса“. 2021-йил 6-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 19-сентябр.