Grini konslageri
Грини (норвегча: Грини) Норвегиядаги немис конслагери бўлиб, Сиэпонинг Осло бўлимига бўйсунади. 1941-йил 12-июндан 1945-йил 8-майгача ишлаган.
Лагер 1941-йил 12-июнда Ослонинг жануби-ғарбида ташкил этилган. У 1940-йилда қурилган аёллар қамоқхонаси биносида жойлашган эди. Лагернинг биринчи маҳбуслари Онебйдан унга кўчирилган 115 маҳбус эди. Ҳаммаси бўлиб, лагер мавжуд бўлган даврда у орқали 19 247 маҳбус ўтган. Норвегия ва хорижий сиёсий маҳбуслардан ташқари Гринида жиноий моддалар бўйича қамоққа олинган жиноятчилар ҳам бор эди: фирибгарлар, чайқовчилар.
1942-йил 5-ноябрдан 1944-йил 23-сентабргача Грини шаҳрида ўлимга маҳкумлар ва оғир меҳнатга ҳукм қилинганлар бўлими ишлаган. Бу „парашют“ деб номланган катта хона эди (норвегча: Фаллскжермен). Қаттиқ меҳнатга ҳукм қилинганлар, қоида тариқасида, келганидан кейин икки ой ичида Германияга жўнатилган. 1944-йил 23-сентабрда Парашют лагернинг аёллар бўлимига топширилди ва маҳбуслар Грини қамоқхонасига — Ҳафтга ўтказилди.
Урушдан кейин Грини қамоқхона бўлими назоратига ўтказилди ва 1951-йилгача Илебу қамоқхонаси номи остида ватан хоинлари учун ҳибсхона сифатида фаолият юритди. Ҳозирги вақтда ўрнида 130 ўринга мўлжалланган Ила қамоқхонаси мавжуд[1]. 2012-йилда Норвегия суди таниқли террорчи Андерс Брейвикни тахминан 21 йиллик террорчилик хуружи учун шу ерда жазолашга ҳукм қилган[2].
Лагер филиаллари
Грини бир қатор филиаллар учун марказий лагер эди. Биринчи бундай бўлим 1941-йилнинг ёзида ташкил этилган. Охирги филиал 1945-йил 13-мартда Момаркендаги ипподромда очилган.
Фаннремдаги лагер (Оркдал) 1944-йил октабр ойида Грини филиали сифатида ташкил этилган ва уруш охиригача мавжуд эди. 1945-йил 23-январда унда 203 маҳбус бўлган. Ҳар бир хонада 6-20 кишидан иборат ҳарбий казармаларда яшашган. Маҳбуслар ҳужум отрядлари томонидан қўриқланарди. Фаннремдаги режим дастлаб жуда қаттиқ эди. Маҳбуслар бутунлай изоляция қилинган ва оғир ишларга мажбурланган. Бироқ, бу ерда овқатланиш Гринидаги каби кам эмас эди. 1944-йил декабр ойидан бошлаб маҳбуслар маҳаллий аҳоли билан алоқа ўрнатишга муваффақ бўлдилар.
Бардуфоссдаги филиал 1944-йил март ойининг бошида ташкил этилган бўлиб, у ерга 400 маҳбус кўчирилган эди. Маҳбуслардан 300 га яқини Гринидан, қолганлари Фалстаддан келган. Гринидан трансферлар ҳам кейинроқ амалга оширилди. Шундай қилиб, Бардуфосс лагеридаги маҳбуслар сони 800 кишига этди. Лагер уруш охиригача ишлади ва унинг охирига келиб 550 га яқин асир бор эди. Лагер маҳбуслари кунига 12-13 соат арзимаган озиқ-овқат билан ишлашлари керак эди. Маҳбуслар маҳаллий аэродромда ишлатилган[3].
Гринининг энг шимолий филиали Квенангендаги Шимолий Тромсода жойлашган бўлиб, аслида иккита лагердан иборат эди — Веидал ва Баддерен. Ушбу лагерлар 1942-йил август ойининг бошида ташкил этилганда, Грини лагеридаги маҳбуслар ва Фалстадлик яҳудийлар уларга кўчирилди. Маҳбусларнинг умумий сони тахминан 400 киши эди. Лагерни Wеҳрмачт аскарлари қўриқлашган ва иш Тодт ташкилоти ходимлари назорати остида олиб борилган. Бу ерда маҳбуслардан автомобил йўли бўйлаб 6 километрлик қор тўсиқларини қуришда фойдаланилган. Қизил Хочнинг Тромсо бўлими уларни кийим-кечак ва озиқ-овқат билан таъминлаган. Бундан ташқари, улар қариндошларидан посилка олишган. 1942-йил 11-ноябрда маҳбуслар ўз лагерларига жўнатилган
Манбалар
- ↑ „Сторе норске лексикон“. 2011-йил 18-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 30-май.
- ↑ „Норвежская тюрьма Ила наймет будущих «сокамерников» для Брейвика // РАПСИ 25/08/2012“. 2012-йил 16-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 25-август.
- ↑ „Сторе норске лексикон — Бардуфосс фангелеир“. 2021-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 30-май.