Gudvill
Гудвилл — Бухгалтерия ҳисобида корхона узлуксиз фаолият юритаётган субект сифатида сотиб олинганда тан олинадиган номоддий актив. У харидор томонидан компаниянинг бошқа активлари соф қийматидан ортиқча тўланган суммани ифодалайди. Гудвилл одатда корхонанинг мижозларни жалб қилиш ва сақлаб қолиш қобилиятини акс эттиради, бу эса бренд номи, шартномавий келишувлар ёки бошқа аниқ моддий ва номоддий активларга тўғридан-тўғри боғланмаган бўлади. Гудвилл фақат сотиб олиш орқали тан олинади. Уни мустақил равишда яратиш мумкин эмас. У балансда номоддий актив сифатида таснифланади, чунки уни кўриш ёки ушлаш мумкин эмас.
АҚШ умумий қабул қилинган бухгалтерия тамойиллари ва Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига кўра, очиқ (оммавий) компаниялар учун гудвилл амортизация қилинмайди, чунки у чекланмаган фойдали хизмат муддатига эга деб ҳисобланади. Бироқ, АҚШдаги хусусий компаниялар Молиявий ҳисоб стандартлари кенгаши ҳузуридаги Хусусий компаниялар кенгаши томонидан таклиф этилган муқобил ёндашув асосида гудвиллни ўн йил ёки ундан кам муддат давомида амортизация қилишни танлаши мумкин. Бунинг ўрнига, раҳбарият ҳар йили гудвилл қийматини баҳолаши ва қадрсизланиш зарурлигини аниқлаши шарт. Агар адолатли бозор қиймати тарихий қийматдан (яъни гудвилл сотиб олинган қийматдан) паст бўлса, у ҳолда қиймат пасайиши қайд этилади. Аксинча, бозор қийматининг ошиши бу тарзда тан олинмайди ва одатда бошқа активларга тегишли деб қаралади.
Келиб чиқиши
Тижоратда гудвилли тушунчаси капиталистик иқтисодиёт ривожи билан бирга шаклланган. Англияда ХВ асрдан бошлаб тузилган шартномаларда гудвиллни сотиб олиш ва ўтказиш ҳақида сўз юритилган. Асосан бизнес фаолиятининг давомийлигини узайтиришни англатган ва мулкни оддий топширишдан фарқ қилган. Дастлаб бундай битимлар савдони чеклаш доктринаси асосида ижро этилмайдиган деб ҳисобланган, бироқ Броад в. Жолйффе (1620) иши айрим ҳолларда бундай чекловлар қонуний бўлиши мумкинлигини белгилаб берган. Жон Скотт 1810-йилда ушбу тушунчани қуйидагича изоҳлаган: „эски мижозларнинг яна ўша жойга мурожаат қилиш эҳтимоли“[1]:
Гудвиллни ҳисоблаш
Гудвиллни ҳисоблаш учун сотиб олинган компаниянинг аниқланадиган активлари ва мажбуриятларининг адолатли бозор қиймати сотиб олиш нархидан айирилади. Масалан, агар А компания Б компаниянинг 100 фоизини сотиб олса ва унинг соф бозор қийматидан юқори нарх тўласа, гудвилл юзага келади. Гудвиллни аниқлаш учун Б компаниянинг барча активлари ва мажбуриятлари адолатли бозор қийматида баҳоланади.
Адолатли бозор қиймати
Дебиторлик қарзлари $10
Захиралар $5
Кредиторлик қарзлари $6
-------------------------
Соф активлар жами = $10 + $5 - $6
= $9
Б компанияни сотиб олиш учун А компания $20 тўлади. Шундай қилиб, гудвилл $11 ($20 − $9) га тенг бўлади. А компаниянинг ҳисобларида ушбу операцияни акс эттириш учун бухгалтерия ёзуви қуйидагича бўлади[2]:
ДР Гудвилл $11 ДР Дебиторлик қарзлари $10 ДР Захиралар $5 CР Кредиторлик қарзлари $6 CР Нақд пул $20
Замонавий маъноси
Гудвилл — бу бошқа даромад келтирувчи активларга (моддий ёки номоддий) тўғридан-тўғри боғлаб бўлмайдиган бизнес қийматининг қисмини ифодаловчи махсус турдаги номоддий актив[3].
Масалан, хусусий дастурий таъминот компаниясининг соф активлари (асосан турли жиҳозлар ва/ёки мулкдан иборат бўлиб, қарзлари йўқ деб фараз қилинади) 1 миллион АҚШ долларига тенг бўлиши мумкин. Бироқ компаниянинг умумий қиймати 10 миллион АҚШ долларига баҳоланади. Бундай компанияни сотиб олувчи шахс жами 10 миллион АҚШ долларлик активларни тан олади, бунда 1 миллиони моддий активлар, 9 миллиони эса бошқа номоддий активлардан иборат бўлади. Агар тўланган сумма 10 миллиондан ортиқ бўлса, ушбу ортиқча қисм гудвилл сифатида эътироф этилади. Хусусий компанияда гудвилл сотиб олишдан олдин аниқ қийматга эга бўлмайди, Унинг ҳажми таърифга кўра бошқа икки омилга боғлиқ бўлади. Аксинча, оммавий савдода қатнашувчи компания доимий равишда бозор томонидан баҳоланиб борилади, шу сабабли гудвилл доимо мавжуд бўлади.
Корхона ўз обрўсини ошириш учун реклама қилиши ёки маҳсулот сифати юқори бўлишини таъминлаш орқали сармоя киритиши мумкин, бироқ бундай харажатлар капитализация қилиниб, гудвилл таркибига қўшилмайди, чунки гудвилл техник жиҳатдан номоддий актив ҳисобланади. Гудвилл ва бошқа номоддий активлар одатда компаниянинг бухгалтерия балансида алоҳида бандлар сифатида кўрсатилади[4][5]. Б2Б нуқтаи назаридан, гудвилл таъминот занжири доирасида ҳамкорлик қилаётган томонлар ўртасидаги муҳимлик даражасини ҳам ифодалаши мумкин, бунда кутилмаган ҳодисалар бутун бозор бўйлаб ўзгарувчанликни келтириб чиқаради[6].
Гудвилл турлари
Гудвилл икки турга бўлинади: институционал (корхона) ва профессионал (шахсий). Институционал гудвилл — бу аниқ бир эгаси бўлмаган тақдирда ҳам бизнесга тегишли бўлиб қоладиган ва унинг фаолияти давомида юзага келишда давом этадиган номоддий қиймат сифатида тавсифланади.
Профессионал гудвилл эса фақат бизнес эгасининг шахсий саъй-ҳаракатлари ёки обрўсига боғлиқ бўлган номоддий қиймат сифатида таърифланади.
Ушбу икки тур ўртасидаги асосий фарқ шундаки, гудвилл учинчи шахсга сотилганда у ўтказилиши мумкинми ёки йўқлигида[7].
Манбалар
- ↑ Ҳугҳес, Ҳугҳ П.. Гоодwилл ин Аccоунтинг, 1982.
- ↑ Блоом, Мартин (2009). "Гудвиллни ҳисобга олиш". Абаcус (Wилей Онлине Либрарй) 45 (3): 379–389. дои:10.1111/ж.1467-6281.2009.00295.х. ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/абс/10.1111/ж.1467-6281.2009.00295.х. Қаралди: 13 Април 2023.Гудвилл]]
- ↑ „Бизнес гудвилли — бизнесни баҳолаш луғати“. валуаддер.cом.
- ↑ „Номоддий активлар“. Wикинвест (2009-йил 27-апрел). 2013-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Гудвилл“. Wикинвест (2010-йил 4-феврал). 2013-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Доре, Роналд (1983). "Гудвилл ва бозор капитализми руҳи". Тҳе Бритиш Жоурнал оф Соcиологй (ЖСТОР) 34 (4): 459–482. дои:10.2307/590932. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/590932. Қаралди: 13 Април 2023.Гудвилл]]
- ↑ „Гудвиллни ўтказиш мумкинми?“. сагефа.cом. Қаралди: 2020-йил 26-март.