Guerniya
Гуэрния ёки герния, ҳуэрния, ҳуэрния (лотинча: Ҳуэрниа) — Асcлепиадаcеаэ оиласига мансуб ўсимликлар туркуми.
Карл Шуманн ва Алвин Бергернинг сўзларига кўра, туркумлар аслида Ҳёрниа (Ҳеурниа) деб номланиши керак эди, чунки бу ном Жустин Ҳерниус шарафига берилган (нидерландча: Жустин Ҳеурниус; 1587-1652), Добрая Надежда ҳудудидаги биринчи ўсимлик йиғувчилардан бири бўлиб, унинг расмлари туфайли стапелия Европада маълум бўлган[1].
Ботаник тавсифи
Суккулентлар, кўп йиллик паст ўсимликлар, ҳосил қилувчи пояси (куртаклар), узунлиги 20-30 см, қирралари кулранг-яшил ёки кулранг-қизил тишларда тўрт-етти қалин четларга эга.
Гуллари майда, диаметри 2-3 см, қалин, кўп ёки камроқ сўгал, турли рангдаги, доғли; гул тожи устки қисмида тишли, бешта катта гулбарглари мавжуд.
Тарқалиши ва яшаш жойи
Арабистон ярим оролида, Шарқий ва Жанубий Африкада тарқалган. Туркумида 60 (40) тур мавжуд.
Иқтисодий аҳамияти ва қўлланиши
Маданиятда етиштириш
Бу ўсимликлар нам субстратда чиришга жуда мойил ва бир неча кундан кейин соғлом бута шилимшиққа айланиши мумкин. Шунинг учун улар энг яхши шағал юқори таркибга эга бўлган жуда енгил шароитда етиштирилади, аммо бу, ўз навбатида, илдиз учларини кўпайишига ёрдам беради[2].
Бир неча йил олдин, стапелияни олиш жуда қийин эди. Эҳтимол, уларни етиштириш қийинлиги сабабли, улар одатда болалар боғчалари эгалари томонидан эътиборга олинмаган. Сўнг эса улар жуда машҳур бўлди, чунки кўплаб янги турлар кашф қилинди ва маданиятга киритилди. Бугунги кунда қизиқарли ўсимликларни сотиб олиш имконияти мавжуд — танлов жуда кенг; уларни кўпайтириш ва алмашиш орқали сиз муносиб тўплам яратишингиз мумкин.
Поянинг шакли жуда хилма-хил, аммо гулнинг ўлчамида, шакли ва рангида жуда катта хилма-хиллик кузатилади. Кўпинча, бу ўсимликлар узоқ вақт давомида осонгина гуллайди ва кичик тўплам йил давомида қизиқарли бўлиши мумкин. Гулларни кутиш учун катта намуналарни етиштиришнинг мутлақо ҳожати йўқ - битта илдизли поясиниг ўзи кўпинча гуллайди. Етук намуналар кичик идишларда сақланиши мумкин, улар бирин-кетин гул ҳосил қилади.
Турлари
Тҳе Плант Лист маълумотлар базасига кўра, туркумнинг 43 турни ўз ичига олади[3]:
- Ҳуэрниа андреаэана (Рауҳ) Л.C. Леач
- Ҳуэрниа барбата (Массон) Ҳаw.
- Ҳуэрниа cампанулата (Массон) Р. Бр. эх Ҳаw.
- Ҳуэрниа cлавигера (Жаcқ.) Ҳаw.
- Ҳуэрниа cонфуса Пҳиллипс
- Ҳуэрниа деcемдентата Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа дистинcта Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа гуттата (Массон) Р. Бр. эх Ҳаw.
- Ҳуэрниа ҳаллии Э. Ламб & Б. М. Ламб
- Ҳуэрниа ҳумилис Ҳаw.
- Ҳуэрниа инсигнифлора C.А. Маасс
- Ҳуэрниа кеннедяна Лавранос
- Ҳуэрниа киркии Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа левйи Оберм.
- Ҳуэрниа лоэсенериана Счлтр.
- Ҳуэрниа лонгии Пилланс
- Ҳуэрниа лонгитуба Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа лопантҳера Бруйнс
- Ҳуэрниа намақуэнсис Пилланс
- Ҳуэрниа ноуҳуйсии Верд.
- Ҳуэрниа оcеллата (Жаcқ.) Счулт.
- Ҳуэрниа оcулата Ҳоок.ф.
- Ҳуэрниа пендула Э.А. Бруcе
- Ҳуэрниа пензигии Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа пиэрсии Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа праэстанс Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа примулина Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа проcумбенс (Р.А. Дер) Л.C. Леач
- Ҳуэрниа қуинта (Э. Пҳиллипс) А.C. Wҳите & Б. Слоане
- Ҳуэрниа ретиcулата (Массон) Ҳаw.
- Ҳуэрниа симилис Н.Э.Бр.
- Ҳуэрниа симплех Н.Э. Бр.
- Ҳуэрниа стапелиоидес Счлтр.
- Ҳуэрниа танганйикенсис (Э.А. Бруcе & П.Р.О. Баллй) Л.C. Леач
- Ҳуэрниа тҳудичумии Л.C.Леач
- Ҳуэрниа тҳурети Cелс эх Ҳеринcқ
- Ҳуэрниа трансвааленсис Стент
- Ҳуэрниа тубата (Жаcқ.) Ҳаw.
- Ҳуэрниа урcеолата Л.C.Леач
- Ҳуэрниа венуста (Массон) Р. Бр. эх Ҳаw.
- Ҳуэрниа волкартии Wердерм. & Пеицч.
- Ҳуэрниа wҳитеслоанеана Нел
- Ҳуэрниа wитзенбергенсис C.А.Лücкҳ.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Диэ гроссартиге Wелт дер Суккулентен. — С. 85.
- ↑ Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы АПГ» статьи «Двудольные».
- ↑ „Ҳуэрниа“ (эн). Тҳе Плант Лист. Версион 1.1. (2013). Қаралди: 2016-йил 10-август.