Gumanoid robot sahifasining manbasini koʻrish

{{DISPLAYTITLE:Gumanoid robot}}
[[File:Ameca Generation 1.jpg|200px|thumb|Engineered Arts Ltd. labaratoriyasida suratga olingan [[Ameca (robot)|Ameca]]ning 1-avlodi]]
'''Gumanoid robot''' — inson tanasi shakliga oʻxshash qilib yaratilgan [[robot]]. Dizaynning bunaqa boʻlishi turli xil maqsadlarda qoʻllanishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Masalan funksional maqsadlarda robot, insonlar yashaydigan muhit va ular ishlatadigan uskunalarni oʻrganish bilan, tajriba maqsadlarida, ikki oyoqli harakatlarni oʻrganishda va boshqa maqsadlarda qoʻllanishi mumkin. Umuman olganda, gumanoid robotlarning tanasi, boshi, ikki qoʻli va ikki oyogʻi bor, ammo baʼzi gumanoid robotlarda tananing faqat bir qismi yaʼni, beldan yuqori qismi boʻladi. Ayrim gumanoid robotlarning inson yuz ifodalarini takrorlashga moʻljallangan koʻzlari va ogʻizlari boʻladi. [[Android (robot)|Android]]lar estetik jihatdan insonlarga taqlid qilish uchun yaratilgan gumanoid robotlardir.

== Tarixi ==
Gumanoid robot tushunchasi dunyoning turli madaniyatlarida paydo boʻlgan. Gumanoid mexanizmlar gʻoyasi haqidagi dastlabki maʼlumotlar miloddan avvalgi IV asrga toʻgʻri keladi, ular yunon mifologiyalarida va Xitoydan kelgan turli diniy va falsafiy matnlarda uchraydi. Keyinchalik Yaqin Sharq, Italiya, Yaponiya va Frantsiyada gumanoid mexanizmlarning jismoniy prototiplari yaratilgan.

=== Gretsiya ===
Yunon temirchilik xudosi [[Gefest]] turli afsonalarga koʻra bir nechta turli xil gumanoid mexanizmlarni yaratgani aytiladi. [[Gomer]]ning „Iliada“sida Gefest tilla choʻrilarni yaratdi va ularni soʻzlashuvchi yordamchi yoki asboblar sifatida xizmat qilish uchun odamga oʻxshash ovozlar bilan boyitdi<ref name=":7">{{Kitob manbasi|last=Gera|first=Deborah Levine|title=Ancient Greek ideas on speech, language, and civilization|url=https://archive.org/details/ancientgreekidea0000gera|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-925616-0|location=Oxford|oclc=52486031}}</ref>. Yana bir yunon afsonasi, Gefest Krit orolini bosqinchilardan himoya qilish uchun Talos ismli ulkan bronza robotni qanday yasaganligi haqida batafsil maʼlumot beradi<ref name=":8">{{Veb manbasi|last=University|first=Stanford|date=2019-02-28|title=Ancient myths reveal early fantasies about artificial life|url=https://news.stanford.edu/2019/02/28/ancient-myths-reveal-early-fantasies-artificial-life/|access-date=2021-11-03|website=Stanford News|language=en}}</ref>.

=== Xitoy ===
Miloddan avvalgi III asrda Xitoy faylasufi [[Li Yukou]] tomonidan yozilgan ''[[Liezi]]'' deb nomlangan [[daosizm|daoistik]] falsafiy matnda insonga oʻxshash mexanizm gʻoyasi batafsil bayon etilgan. Matnda Xitoy Chjou sulolasining beshinchi qiroli [[Muvang|Qirol Mu]] uchun haqiqiy oʻlchamdagi, odamga oʻxshash robot yaratgan Yan Shi ismli muhandis haqida aytib oʻtilgan<ref name=":9">{{Kitob manbasi|last=Needham|first=Joseph|title=Science and Civilisation in China: Volume 2, History of Scientific Thought|url=https://archive.org/details/bwb_S0-ASX-485_2|date=1991|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-05800-1}}</ref>. Robot asosan teri va yogʻochdan yasalgan boʻlib, yurishga, qoʻshiq aytishga va tanasining barcha qismlarini harakatga keltirishga qodir edi<ref name=":9" />.

=== Yaqin Sharq ===
XIII asrda [[Ismoil al-Jazariy]] ismli musulmon muhandis turli xil odamsimon mexanizmlarni ishlab chiqdi. U ichimliklar quyib beradigan va eshikdan eshikka yurib xizmat qiladigan robot yaratdi<ref>{{Veb manbasi|last=@NatGeoUK|date=2020-08-01|title=Medieval robots? They were just one of this Muslim inventor's creations|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/history-and-civilisation/2020/08/medieval-robots-they-were-just-one-of-this-muslim-inventors|access-date=2021-11-03|website=National Geographic|language=en-gb}}</ref>. Uning yana bir ixtirosi suv havzasi tozalanayotgan vaqtda qoʻl yuvish uchun ishlatiladigan uskuna edi<ref name="Rosheim22">{{Kitob manbasi|last=Rosheim|first=Mark E.|title=Robot Evolution: The Development of Anthrobotics|url=https://archive.org/details/robotevolutionde0000rosh_l7k6|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley]]-[[Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE]]|year=1994|isbn=0-471-02622-0|pages=[https://archive.org/details/robotevolutionde0000rosh_l7k6/page/8 9]–10}}</ref>.

=== Italiya ===
[[File:Leonardo-Robot3.jpg|200px|thumb|Leonardo robotining ichki ishlash mexanizmi modeli]]
1400-yillarda [[Leonardo da Vinchi]] sovut kiygan, oʻtirish, turish va qoʻllarini mustaqil ravishda harakatga keltira oladigan murakkab mexanik robot gʻoyasini yaratdi<ref name=":11">{{Jurnal manbasi|last=Moran|first=Michael E.|date=2006-12-01|title=The da Vinci Robot|url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/end.2006.20.986|journal=Journal of Endourology|volume=20|issue=12|pages=986–990|doi=10.1089/end.2006.20.986|pmid=17206888|issn=0892-7790}}</ref>. Butun robot tanasi vint va simlar orqali boshqarilardi.

=== Yaponiya ===
XVII — XIX asrlarda yaponlar [[karakuri qoʻgʻirchoqlari]] deb ataladigan odamga oʻxshash robotlarni yasadilar. Bu qoʻgʻirchoqlar teatrlarda, uylarda va diniy bayramlarda oʻyin-kulgi uchun ishlatilgan<ref name=":12">{{Kitob manbasi|last=Law|first=Jane Marie|title=Puppets of nostalgia : the life, death, and rebirth of the Japanese Awaji ningyō tradition|date=1997|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-02894-X|location=Princeton, N.J.|oclc=35223048}}</ref>. Teatr spektakllari uchun ishlatiladigan qoʻgʻirchoqlar ''butay karakuri'' deb atalgan<ref name=":1">{{Kitob manbasi|last=Brown|first=Steven T. |title=Tokyo cyberpunk : posthumanism in Japanese visual culture|date=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-10360-3 |location=New York|oclc=468854451}}</ref>. Uylarda ishlatilgan, ''zashiki kurakuri'' deb ataladigan kichik karakuri qoʻgʻirchoqlari raqsga tushish, baraban chalish yoki ichimliklar berish uchun stollarga qoʻyilgan<ref name=":1" />. Diniy bayramlarda ishlatiladigan qoʻgʻirchoqlar ''dashi karakuri'' nomi bilan tanilgan va ular afsonalarni qayta gavdalantirish uchun xizmat qilgan<ref>{{Kitob manbasi|title=Limits of the human|url=https://archive.org/details/limitsofhuman0000unse|date=2008|publisher=University of Minnesota Press|author=Frenchy Lunning|isbn=978-0-8166-6968-4|location=Minneapolis|oclc=320843109}}</ref>.

=== Fransiya ===
XVIII asrda fransuz ixtirochisi [[Jak de Vokanson]] „Naychi“ deb nomlangan muhim insoniy avtomatni yaratdi. Yogʻochdan yasalgan, odam oʻlchamidagi bu robot nay bilan turli xil kuylarni chala olardi<ref name=":13">{{Veb manbasi|date=2002-02-16|title=Living Dolls: A Magical History Of The Quest For Mechanical Life by Gaby Wood|url=http://www.theguardian.com/books/2002/feb/16/extract.gabywood|access-date=2021-11-03|website=the Guardian|language=en}}</ref>.

== Yana qarang ==
* [[Frankenshteyn kompleksi]]
* [[Shaxsiy robot]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Tashqi havolalar ==
{{Commons turkum|Humanoid robots}}
* [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A25394-2005Mar10_2.html Humanoid Robots' jobs in Japan]
* [https://web.archive.org/web/20120112102726/http://african-times.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2478%3Aalbert-is-not-happy&catid=73%3Ajune-2009-business&Itemid=63 Ulrich Hottelet: Albert is not happy — How robots learn to live with people], [[African Times]], June 2009

[[Turkum:Gumanoid robotlar]]
[[Turkum:Yapon ixtirolari]]