Gunglik

Гунглик, карсоқовлик — туғма ёки чақалоклик даврида рўй берган карлик ва шунинг оқибатида келиб чиққан соқовлик. гунглик эшитиш кобилияти сақланган ва ақлий заиф кишилардаги соқовлиқдан ҳамда руҳий карликдан (нутқни илғаб олишнинг бузилиши) фарқ қилади. Туғма кар боланинг тили мустақил чиқмайди (қаранг Карлик), чунки у теварак-атрофдаги кишилар сўзини эшитмайди. Соғлом бола теварак-атрофдаги кишилар сўзини эшитиб, тақлид қилади ва шу тариқа гапиришни ўрганади. Демак, қулоғи эшитмаса, бола гапира олмайди. "Тили чиқмаган" ёки эндигина "Тили чиқаётган" боланинг қулоғи эшитмай қолса, бу гунгликга сабаб бўлади. Бола эрта кар бўлиб қолса, орттирган сўз бойлигини аста-секин унутиб, гунг бўлиб қолади. Гунглик боланинг ёшлигида бўлиб ўтган касалликлари: менингит, қизамиқ, грипп, скарлатина, эшитиш аъзосининг туғма аномалиялари ва шикастланишлари натижасида рўй беради.

Боланинг гунглиги қанча тез ва эрта аниқланса, уни бу дарддан фориғ қилиш мумкин. Ҳоз. замон текширув усуллари ҳатто эмадиган боланинг ҳам эшитув даражаси қанчалик пасайганини аниқлай олади. гунгликда эшитишни тиклаш ёки яхшилашга қаратилган чора-тадбирлар ҳаммавақт ҳам тайинли самара беравермайди. Шунга қарамай гунг болаларни ёзма ва оғзаки нутққа ўргатадиган махсус сурдологик (лот. сурдос — карлик сўзидан) муассасалар мавжуд; ХВИ асрдаёқ гунг болаларни ўқитиш учун қўл ёки бармоқ алифбоси тавсия этилган. Гунг болалар махсус усулда ўқитилади. Ўқитиш қанча эрта бошланса, шунча яхши натижа беради. ЎзР вилоятларида, шунингдек, Тошкент ш.да ҳам гунг болаларга мўлжалланган махсус мактаб ва мактабгача тарбия муассасалари мавжуд (яна қ. Карлар мактаби).

Қўчқор Миразизов.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил