Guzel Yaxina
Гузел Шамилевна Яхина (татарча: Гүзәл Шамил кызы Яхина; 1977-йил 1-июн, Қозон, Татар АССР, РСФСР, СССР) — „Зулайҳо кўзини очяпти“ (илк бор 2015-йилда нашр этилган) романи туфайли машҳурликка эришган ва келиб чиқиши асли татар бўлган рус адибаси. Кейинчалик „Дети мои“ (2018), „Эшелон на Самарканд“ (2021) романлари нашр этилган. Россия Федерацияси Ҳукуматининг маданият соҳасидаги мукофоти (2019), „Ясная Поляна“ (2015) ва „Болшая книга“ (2015, 2019) мукофотлари лауреати. „Зулайҳо кўзини очяпти“ романи асосида шу номдаги саккиз қисмли сериал суратга олинган[1]. Муаллифнинг мазкур асари „Забаржад Медиа“ нашриёти томонидан ўзбек тилида нашр этилди. Россия Федерацияси ҳукумати маданият соҳасидаги мукофоти лауреати (2019) ва бошқа қатор мукофотлар соҳибаси.
| Гузел Яхина | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1977-йил 1-июн |
| Фуқаролиги |
|
| Таълими | Қозон педагогика университети |
| Касби | ёзувчи, ссенарист |
| Миллати | татар |
| Мукофотлари |
"Ясная Поляна" (2015) „Болшая книга“ (2015) „Болшая книга“ (2019) |
| Веб-сайти | ҳттпс://якҳина.инфо |
Гузел Яҳина 1977-йилнинг 1-июнида Қозон шаҳрида шифокор ва муҳандис оиласида таваллуд топган. Ўн икки ёшга тўлгунга қадар у татар тилида яхши гапирар эди, Москвага кўчиб ўтгандан сўнг, у аста-секинлик билан тилини унута бошлади, кундалик нутқдан ташқари. У 131-сонли физика-математика лицейида ва санъат мактабида таҳсил олган. Бобоси ва бувисига эргашиб, ўқитувчилик касбини танлади: бувиси Раиса Шакировна Шакирона „Богатиэ Сади“ қишлоғида рус тили ва адабиёти ўқитувчиси бўлиб ишлаган, у 1946-йилда Красноярск ҳудудидан қувғин қилинганидан кейин қайтиб келган ва унинг эри, бобоси Гилмутдин Шакирзянович Гилязиэв, у ерда немис тилидан дарс берган, у ерда мактаб директори бўлган. Яҳина Қозон педагогика институтининг чет тиллари факултетини тамомлаган; мактаб йилларида у кино билан шуғуллана бошлади.
Ҳаёти ва ижодий фаолияти
Гўзал Яхина 1977-йил 1-июнда Қозон шаҳрида шифокор ва муҳандис оиласида туғилган[2]. Ўн икки ёшига қадар у татар тилида яхши гапирган, Москвага кўчиб ўтгандан сўнг, у кундалик нутқдан ташқари[3], у аста-секин бу тилни унута бошлаганган. 131-сонли физика-математика лицейи ва санъат мактабида таҳсил олган. У бобоси ва бувисининг изидан бориб, ўқитувчилик касбини танлади: бувиси Раиса Шакировна Шакирова Богате Саби қишлоғида рус тили ва адабиёти ўқитувчиси бўлиб ишлаган, у 1946-йилда Красноярск ўлкасидан сургундан қайтганва унинг турмуш ўртоғи, Гўзалнинг бобоси Гилмутдин Шакирзянович Гилязиев у ерда немис тилидан дарс берувчи мактаб директори эди[3]. Яхина Қозон педагогика институтининг чет тиллар факултетини тамомлаган; мактаб йилларида у кинематография билан қизиқиб, ссенарийларни ўргана бошлади[4].
Яхина 1999-йилдан бери Москвада истиқомат қилиб келади[5]. У реклама бизнеси, ПР кампаниялари, реклама ва маркетинг соҳаида фаолият юритган. Москва кино мактабининг ссенарий факултетини тамомлаган (2015)[5][6].
Яхинанинг адабий фаолияти „Нева“ ва „октабр“ журналларида ҳикоялари нашр этилиши билан бошланди. 2014-йилда „Сибирскиэ огни“ журналида унинг „Зулайҳо кўзини очяпти“ романининг дастлабки боблари нашр этилди, бу роман дастлаб Москва кино мактаби учун ўқув асари сифатида яратилган эди[7]. Китобдаги воқеалар 1930—1940-йилларда бўлиб ўтади, бош қаҳрамон коллективлаштириш ва Сталин қатағонидан омон қолишга мажбур бўлган татар аёлидир. Яхина роман қўлёзмасини бир қанча нашриётларга жўнатган, бироқ фақат битта жавоб (салбий) олган. Кейин ёзувчи адабий агентликка мурожаат қилди. Унинг ёрдами билан китоб нашр этилди ва муваффақиятга эришди[8]: „Зулайҳо“ бир неча бор қайта нашр этилди, тиражи кўпайди, „Болшая книга“ Миллий адабий мукофоти, „Ясная Поляна“ ва „Йил китоби“ мукофотлари билан тақдирланди.
2021-йил март ойида Яхинанинг 1921-йилда очликдан азоб чекаётган Волгабўйи болалари ҳақида „Эшелон на Самарканд“ номли учинчи романи нашр этилди. Китобнинг биринчи нашри 75 000 нусхани ташкил этган[9].
Яхинанинг бир нафар қизи бор.
Асарлари
- Романлар
| Т\Р | Номи | Йил | Нашриёт | Саҳифалар миқдори | Адад | Рақам |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | „Зулайҳо кўзини очяпти“ | 2015 | М. : АСТ, Элена Шубина нашриёти | 508 | 3000 нусха | ИСБН 978-5-17-090436-5 |
| „Зулайҳо кўзини очяпти“ (2-нашр) | 2016 | 10 000 нусха | ИСБН 978-5-17-090436-5 | |||
| „Зулайҳо кўзини очяпти“ (3-нашр) | 2019 | 50 000 нусха | ИСБН 978-5-17-090436-5 | |||
| 2 | „Дети мои“ | 2018 | 496 | 60 000 нусха | ИСБН 978-5-17-107766-2 | |
| 3 | „Эшелон на Самарканд“ | 2021 | 512 | 75 000 нусха | ИСБН 978-5-17-135479-4 |
Журналларда чоп этилган ишлари
| Т/Р | Номи | Йил | Тури | Журнал |
|---|---|---|---|---|
| 1 | „Мотилек“ | 2014 | ҳикоя | „Нева“ № 2 |
| 2 | „Винтовка“ | 2015 | „октабр“ № 5 | |
| 3 | „Ноч“ | 2016 | ссенарий | „октабр“ № 8 |
| 4 | „Швайполт“ | 2016 | ҳикоя | „Эсқуире“ № 8 |
| 5 | „Юбилей“ | 2018 | „октабр“ № 1 |
Экранлаштирилган асарлари
- 2019-йилда „Русскоэ“ кинокомпанияси „Россия 1“ телеканали учун „Зулайҳо кўзини очяпти“ романи асосида 8 қисмдан иборат сериални суратга олди. Бош ролни Чўлпан Хаматова ижро этган[10].
Адабий мукофотлари
- 2015 — „Йил китоби“ мукофоти ғолиби („Зулайҳо кўзини очяпти“ романи учун).
- 2015 — Ясная Поляна мукофоти лауреати, „ХХИ аср“ номинацияси („Зулайҳо кўзини очяпти“ романи учун).
- 2015 — „Болшая книга“ мукофоти совриндори („Зулайҳо кўзини очяпти“ романи учун)[11][12].
- 2016 — „Сирано“ мукофоти лауреати, „Энг яхши ёзувчи“ номинацияси.
- 2017 — Прих ду магазине Трансфуге де ла рентрéэ литтéраире, Франсия, 2017[13].
- 2017 — „Премия читателя“ лауреати („Зулайҳо кўзини очяпти“ романи учун).
- 2018 — „Сделано в России — 2018“ „Сноб“ лойиҳаси мукофоти лауреати („Дети мои“ романи учун).
- 2019 — 3-даражали Болшая книга мукофоти („Дети мои“ романи учун)[14].
- Давлат мукофоти
- 2019 — Россия Федерацияси ҳукумати мукофоти лауреати.
- Хорижда
- 2019-йил — Иво Андриc мукофоти (Андричград, Сербия Республикаси)[15].
Манбалар
- ↑ Гузел Яхина
- ↑ Портал Реадлй.ру[сайт ишламайди]
- ↑ 3,0 3,1 Елена Костина. „Гузель Яхина: «Дружбы, которые завязывались в ссылке, были больше, чем родственные узы»“ (ру). сторй.ру. Радио "Истории ФМ". 2021-йил 9-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-август.
- ↑ горкй.медиа. „«Хорошая книга — это терапия»“ (ру). «Горький» (2018-йил 13-апрел). 2018-йил 16-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-апрел.
- ↑ 5,0 5,1 Интервю „Бизнес-газете“
- ↑ Силний дебютний роман о раскулаченной татарке
- ↑ Гузел Яхина о своэй книге „Зулейха откриваэт глаза“, бабушке и ссенариях
- ↑ Дело рук самих начинающих
- ↑ Новий роман Гузел Яхиной „Эшелон на Самарканд“ вийдет в марте
- ↑ ЗУЛЕЙХА ОТКРИВАЕТ ГЛАЗА (2019)
- ↑ Первую премию „Болшой книги“, в 3 млн рублей получила Гузел Яхина за роман „Зулейха откриваэт глаза“
- ↑ „Стал известен лауреат премии "Большая книга"“ (ру). Интерфакс. Қаралди: 2015-йил 10-декабр.
- ↑ „Лес прих литтéраирес 2017 – Ла рécап – Балладе ау фил де …“ (фр). www.cатҳжаcк.ч. Қаралди: 2017-йил 13-сентябр.
- ↑ „Национальная литературная премия «Большая книга»: Итоги“. www.бигбоок.ру. 2020-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-август.
- ↑ Гузел Яхина получила премию имени Иво Андрича
Ҳаволалар
- Гузел Яхинанинг расмий сайти (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-04-29 санасида архивланган)
- Яхина, Гузел Шамилевна
- Гузел Яхина. " Сибир чироқлари " журнали
- Гузел Яхина. (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-11-26 санасида архивланган) Россия давлат кутубхонаси (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-11-26 санасида архивланган)
- Гузел Яхина. Россия Миллий кутубхонаси
- Гузел Яхина. АҚШ Конгресс кутубхонаси
- Гузел Яхина. (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-05-12 санасида архивланган) Британия кутубхонаси.
- Гузел Яхина: „Мен оддий инсоний ҳикояларни яхши кўраман“
- Гузел Яхина: „Мен татар аёли ҳақида билган ҳамма нарсани Зулайхога қўйдим“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-09-04 санасида архивланган)
- „Яхши китоб — терапия“: Ёзувчи Гузели Яхинанинг ўқувчи таржимаи ҳоли (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-04-16 санасида архивланган)
- Басинский П. ДА. Ажойиб. Аниқ
- " Известия ": „Ҳар бир роман — бу тажриба“