Ziyosfera

Gwen John

Гвендолен Мери Жон (1876-йил 22-июн — 1939-йил 18-сентабр) уэлслик рассом бўлиб, фаолиятининг кўп қисмини Франсияда яшаган. Унинг расмлари, асосан, аноним аёл портретлари бир-бирига яқин бўлган оҳангларда тасвирланган. Гарчи у ҳаёти давомида укаси Август Жон ва унинг севгилиси Аугусте Родин соясида қолган бўлса-да, унинг обрўси вафотидан кейин барқарор равишда ўсиб борди.

Гwен Жоҳн

Селф-Портраит (1902)
Ҳақиқий исмиГwендолен Марй Жоҳн
Таваллуди 22-июн 1876-йил
Вафоти 18-сентябр 1939-йил(1939-09-18)
(63 ёшда)
Диэппе, Франcе
Миллати Wелш
Соҳаси Портраитуре, стилл лифе
Таълими Сладе Счоол оф Арт
Аcадéмиэ Cармен
Ҳомийлари Жоҳн Қуинн

Ёшлик

Гуллар вазаси (тахминан 1910-йиллар)

Гвен Жон Уэлснинг Ҳаверфордwест шаҳрида[1] Эдвин Уилям Жон ва унинг рафиқаси Августанинг (нéэ Смит) тўрт фарзандининг иккинчиси бўлиб туғилган. Гвеннинг катта акаси Торнтон Жон унинг кичик укалари Август ва Винифред эди[2]. Эдвин Жон адвокат бўлиб, унинг хулқ-атвори оиласида совуққонлик пайдо қилди ва Августа соғлиғи туфайли кўпинча мактабга бормасди[3]. Аугуста ҳаваскор акварел рассом эди ва иккала ота-она ҳам болаларнинг адабиёт ва санъатга қизиқишини рағбатлантиришди[4]. Унинг онаси Гвен саккиз ёш бўлганида вафот этди. Онасининг ўлими ва унинг таъсирини йўқотгани ҳақида кейинроқ унинг акаси Август шундай деб ёзган эди: „Менинг онам шубҳасиз ёрдам берган бўларди, лекин у мен кичкина болалигимда, вафот этди мен жуда кўз ёш тўкдим“[5].

1884-йилда оналарининг бевақт ўлимидан сўнг, оила Уэлснинг Пемброкешире шаҳридаги Тенбига кўчиб ўтди, у ерда Гвен ва унинг синглиси Винифреднинг дастлабки таълимни олдилар[6]. Улар тез-тез эскиз чизиш учун Тенби соҳилига боришарди. Жоннинг сўзларига кўра, у „қоғоз варақларига ёки баъзан ўқиётган китобининг олд қисмига қирғоққа солинган чайқалар, чиғаноқлар ва балиқларнинг тезкор расмларини“ чизган[5]. Гарчи у ёшлигидан расм чизган бўлса-да, Гвен Жоннинг сақланиб қолган энг биринчи иши ўн тўққизинчи ёшига тўғри келади[7].

Таълим

1895-йилдан 1898-йилгача у Сладе санъат мактабида ўқиди, у ерда дастур франсуз ателе усулидан (мастер рассом остида ишлайдиган турли даражадаги талабалар) намуна бўлган[8]. Бу Бирлашган Қиролликдаги ягона санъат мактаби бўлиб, у қизларга ўқишга рухсат берилди, гарчи одатда майдонларда, дарсларда ёки коридорларда эркаклар ва аёллар аралашмасдан юрган бўлса ҳам[9]. 1894-йилда у ерда ўқишни бошлаган укаси Август[10] сингари, у Генри Тонкс қўл остида фигура чизиш бўйича таҳсил олди[11]. Бу даврда у ва Август яшаш жойларини бўлишишди ва ёнғоқ ва меваларни истеъмол қилиш орқали ўз харажатларини янада камайтирдилар[12]. У акасининг хотини Ида Неттлешип билан яқин муносабатларни ривожлантирди. Бу вақтда у акасининг бошқа дўстлари Артур Амбросе Макевой билан ҳам муносабатларга эга эди, бу муносабатлар омадсиз бўлиб чиқди[13]. Яхши дўстлар орасида Урсула Тйрwҳитт ва Гвен Салмонд ҳам бор эди[14]. Жон Сладедаги сўнгги йилида фигурали композиция учун Мелвилл Неттлешип мукофотини қўлга киритди[12]

Сладе талабалари Лондон музейларида эски усталарнинг асарларини нусхалашга таклиф қилинди[15] Жоннинг дастлабки расмлари, масалан, Миссис портрети. Аткинсон, „Скрипкали ёш аёл“ ва "Рақамли интерер " анъанавий услубда чизилган интимистик асарлар бўлиб, улар бўйсундирилган ранг ва шаффоф бўёқлари билан ажралиб туради[15]...

Талабалик даврида ҳам Августнинг ажойиб чизмачилик маҳорати ва шахсий жозибаси уни машҳур қилди ва Гвеннинг жимжит феъли ва ўзини сокин тутиши билан ажралиб турди. Август синглисининг ишларидан жуда ҳайратда қолди, лекин у ўз соғлиғига эътибор бермайди деб ҳисоблади ва уни „ҳаётга кўпроқ спорт билан муносабатда бўлишга“ ундади[12] У унинг маслаҳатини рад этди ва бутун ҳаёти давомида жисмоний фаровонлигига жиддий эътибор бермаслигини билдирди[12]..

1898-йилда у Слейддаги икки дўсти билан Парижга биринчи ташрифини амалга оширди ва у ерда у Кармен академиясида Жеймс МакНеилл Wҳистлер қўл остида таҳсил олди[16]. У 1899-йилда Лондонга қайтиб келди ва ўз ишини биринчи марта 1900-йилда Янги инглиз санъати клубида (НЕАC) намойиш этди[14][17].

ГwенЖоҳн — Члоë Боугҳтон

Франсия ва эрта карера

1903-йил охирида у дўсти Дорелия МакНеилл билан Франсияга саёҳат қилди (у кейинчалик Август Жоннинг иккинчи хотинида айланди ва қизи Вивиэн Жон ҳам рассом бўлади). Бордога қўнгач, улар Римга бориш ниятида қўлларида бадиий жиҳозлар билан пиёда саёҳатга чиқишди. Далаларда ухлаб, портрет чизмаларини сотиш орқали йўлда топилган пулга кун кечириб, улар Тулузагача этиб боришди[18]. 1904-йилда иккаласи Парижга жўнаб кетишди ва у ерда Жон рассом модели сифатида иш топди, асосан аёллар рассомлари учун. Ўша йили у ҳайкалтарош Аугусте Родин учун моделлашни бошлади[19] ва Ҳилда Флодин томонидан таништирилгандан сўнг унинг севгилиси бўлди[20]. Унинг ўз даврининг энг машҳур рассоми бўлган 35 ёшли Родинга бўлган садоқати кейинги ўн йил давомида тўхтовсиз давом этди, бу унинг унга ёзган минглаб қизғин мактубларида қайд этилган. Жон баъзан уларни безовта қиладиган эркакларга ҳам, аёлларга ҳам қаттиқ боғланган эди[21] ва Родин, унга бўлган самимий ҳис-туйғуларига қарамай, охир-оқибат уни ўзидан узоқроқ тутиш учун консержлар ва котиблардан фойдаланишга мурожаат қилди[22].

Гwен Жоҳн — Мушук

Париждаги йиллар давомида у ўз даврининг кўплаб этакчи бадиий шахслари, жумладан Матисс, Пикассо, Бранcуси ва Раинер Мария Рилке билан учрашди[23], лекин ўз даври санъатидаги янги ўзгаришлар унга унчалик таъсир қилмади ва у ёлғизликда ишлаган[24]. 1910-йилда у Парижнинг чеккасида жойлашган Меудон шаҳрида умрининг охиригача яшаш учун турар жой топди. Унинг Родин билан бўлган муносабати тугаши билан Жон католиклик динидан тасалли излади ва тахминан 1913-йилда у черковга қабул қилинди[25]. Унинг даврдаги дафтарларида медитация ва ибодатлар мавжуд; у „Худонинг кичкина рассоми“[26] бўлиш ва „авлиё бўлиш“ истаги ҳақида ёзган[25] Тез-тез келтириладиган мактубда cа. 1912-йилда у шундай деб ёзган эди: „Менда ифодалашга арзийдиган нарса борми, бу саволдан ташқари. Кўпроқ ички ҳаётга бўлган хоҳишдан бошқа ҳеч қачон ифода этадиган ҳеч нарсам бўлмаслиги мумкин.“[27].

Карера

Мèре Поуссепин, тахминан. 1910-йилларнинг охири, Сартарошлик институти, Бирмингем

У 1911-йилда НЕАCда кўргазмани тўхтатди, лекин 1910-йилдан 1924-йилда вафотигача Гвен Жон сотган асарларнинг кўп қисмини сотиб олган америкалик санъат коллексионери Жон Қуинндеж муҳим ҳомийга эга бўлди[28]. Қуинннинг ёрдами Жонни модел сифатида ишлашдан озод қилди ва унга ўзини ишига бағишлашга имкон берди. У кўргазмаларда мунтазам равишда қатнашган бўлса-да, унинг мукаммаллиги унда кўргазмага нисбатан сезиларли иккиланишни келтириб чиқарди. У 1911-йилда шундай деб ёзган эди: „Мен яхши расм чизаман, лекин мен тез-тез суратга тушмайман — бу мен учун жуда узоқ вақт хотиржамликни талаб қилади ва ҳеч қачон кўргазмалар ҳақида ўйламаслик керак“[27]. 1913-йилда унинг суратларидан бири Ню-Ёркдаги қурол -яроғ кўргазмасига киритилди, Қуинн уни ташкил қилишда ёрдам берди[29].

Унинг ўз ишига муносабати ҳам ўзини оқлаган, ҳам ишончли эди. Сезаннинг акварел кўргазмасини томоша қилиб, у шундай деди: „Булар жуда яхши, лекин мен ўзимникини афзал кўраман“[30].

Тахминан 1913-йилда Меудондаги Доминикалик опа-сингиллар олдидаги мажбурият сифатида у уларнинг орденининг асосчиси Мари Пусепин (1653-1744) нинг бир қатор портретларини чизишни бошлади[31]. Ибодат картасига асосланган бу расмлар форматни ўрнатди — уч чорак узунликдаги ўтирган ҳолатда аёл фигураси — бу унинг этук услубига хос бўлди[32]. У кўк кўйлакдаги ёш аёл, мушук тутган қиз ва тузалувчи каби мавзуларда кўплаб вариантларни чизган. Унинг аксарият суратларидаги моделларининг шахси номаълум.

Меудонда у мушукларисиз ёлғизликда яшади. У санаси кўрсатилмаган мактубида шундай деб ёзган эди: „Мен ҳеч кимни учратмаган жойга бориб яшашни хоҳлардим, шунда мен шунчалик кучли бўлгунимча, одамлар ва нарсалар менга ақл бовар қилмайдиган даражада таъсир қила олмайди“[33]. У оилавий алоқалардан қочишни ҳам хоҳлади („Менимча, оила ўз кунини ўтказди. Биз жаннатга энди оилаларда эмас, алоҳида борамиз“)[34] ва унинг 1903-йилдан кейин Франсияда яшашга қарор қилиши унинг машҳур акасининг кучли шахсидан қочиш истагининг натижаси бўлиши мумкин деб тахмин қилинади[35].

Жон биринчи марта Парижда 1919-йилда Салон д’Аутомнеъда кўргазмага чиқди ва 1920-йилларнинг ўрталарига қадар мунтазам равишда намойиш этди, шундан сўнг у тобора кўпроқ ўзини тута олмай қолди ва камроқ чизди[36]. Унинг ҳаёти давомида фақат битта шахсий кўргазмаси бор эди, у 1926-йилда Лондондаги Янги Ченил галереясида[37] Ўша йили у Меудонда бунгалов сотиб олди. 1926-йил декабр ойида эски дўсти Рилке вафотидан кейин хафа бўлиб, у қўшниси, неотомист файласуф Жак Маритаин билан учрашди ва ундан диний йўл-йўриқ сўради. У, шунингдек, Маритаиннинг келин синглиси Вера Оуманcофф билан учрашди ва у билан 1930-йилгача давом этган сўнгги ишқий муносабатларини ўрнатди[38].

Жоннинг сўнгги расми 1933-йил 20-мартдаги расм бўлиб, у умрининг қолган қисмида сурат чизганига ҳеч қандай далил йўқ[39]. 1939-йил 10-сентабрда у ўз васиятини ёзди ва кейин Диэппега йўл олди ва у ерда йиқилиб тудҳиб касалхонага ётқизилди. У 1939-йил 18-сентабрда у ерда вафот этди ва Жанвал қабристонига дафн қилинди[40]. Пол Жонсоннинг " Санъат: Янги тарих " китобига кўра, „у очликдан ўлганга ўхшайди“[41].

Қизил рўмолдаги ёш аёл, тахминан. 1917—1923-йиллар
"Cонвалесcент" (тахминан 1923-24), у ушбу композицияни чизган ўнта вариантидан бири
Мушукли қиз, 1918—1922-йиллар, Метрополитан санъат музейи

1916-йилда Жон мактубида шундай деб ёзган эди: „Менимча, расм 1 ўтиришда ёки кўпи билан 2 мартада чизилиши керак. Бунинг учун кўплаб тувалларни бўяш ва уларни исроф қилиш керак.“[42] Унинг сақланиб қолган ижоди нисбатан кичик бўлиб, баландлиги ёки кенглиги камдан-кам ҳолларда 24 дюймдан ошадиган 158 та таниқли ёг 'бўёқларидан[43] иборат. Кўпчилиги портретлар, лекин у натюрмортлар, интерерлар ва бир нечта ландшафтларни ҳам чизган. У шундай деб ёзган эди: „… мушук ёки эркак, бу бир хил нарса … бу жилдларнинг иши … об’эктнинг аҳамияти йўқ.“[30] Гарчи у 28 ёшидан вафотигача Франсияда яшаган бўлса-да, унинг иши ҳар доим инглиз сезгирлигини намойиш этди[12].

Унинг "Рассомнинг синглиси Винифреднинг портрети" (тахминан 1897-98) ва "Қора кўйлакдаги Дорелия" (1903-04) каби илк расмлари қадимги усталарнинг анъанавий услубида юпқа бўёқлар ёрдамида чизилган. Мèре Поуссепин (тахминан 1913) расмлари сериясидан бошлаб, унинг услуби кичик, мозаикага ўхшаш тегинишларда қўлланиладиган қалинроқ бўёқ билан ажралиб туради[44]. Бир мавзуни қайта-қайта чизиш унинг одатига айланди. Унинг портретлари одатда уч чорак узунликдаги форматда, қўлларини тиззаларида ўтирган аноним аёл ўтирувчилардир. Унинг моделларидан бири Жан Фостер Жон ҳақида шундай деб ёзган эди: „У менинг сочимни олади ва уни ўзи каби қилади … у мени ўзи каби ўтиришга мажбур қилади ва мен ўтирганимда унинг шахсиятини сингдиришимни ҳис қиламан“[32].

Жоннинг расмлари сони минглаб[45]. Студиядаги иш билан бир қаторда, у черковдаги аёллар ва болаларнинг кўплаб эскизлари ва акварелларини яратди. Унинг ёлғиз аёлларнинг ёғли расмларидан фарқли ўлароқ, бу эскизлар кўпинча уларнинг суб’эктларини орқа томондан ва гуруҳларда тасвирлайди. Шунингдек, у мушукларининг кўплаб эскизларини ясаган. 1910-йилда иккита ўймакорлик[27] услубидаги расм чизган.

Гвен Жоннинг санъати ўзининг сокинлиги ва нозик ранг муносабатлари билан акасининг анча жонли ва қатъий ишидан фарқ қилади. Бир пайтлар у машҳур акаси томонидан сояда қолган бўлса-да, танқидий фикрлар энди Гвенни иккаласининг энг истеъдоди сифатида кўришга мойил[46]. Августнинг ўзи бу ўзгаришларни башорат қилиб, „50 йилдан кейин мен Гвен Жоннинг укаси сифатида таниламан“, деди[47].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Греат Wомен Артисц. Пҳаидон Пресс, 2019 — 202-бет. ИСБН 978-0714878775. 
  2. ↑ Лангдале 1987
  3. ↑ Лангдале 1987, п. 3.
  4. ↑ Лангдале 1987, п. 4.
  5. ↑ 5,0 5,1 Тамбоукоу, п. 4.
  6. ↑ Лангдале 1987, п. 5.
  7. ↑ Лангдале 1987, п. 7.
  8. ↑ Фостер 1999, п. 10.
  9. ↑ Тамбоукоу пп. 4-5.
  10. ↑ Лангдале; Женкинс; Жоҳн 1986, п. 9.
  11. ↑ Углоw, п. 284.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Лангдале 1987, п. 14.
  13. ↑ Лангдале 1987, п. 22.
  14. ↑ 14,0 14,1 Тамбоукоу, п. 5.
  15. ↑ 15,0 15,1 Лангдале 1987, п. 9.
  16. ↑ Гоннард. „Гwен Жоҳн“. АWАРЕ Wомен артисц / Феммес артистес. Қаралди: 24-декабр 2019-йил.
  17. ↑ Фостер 1999, п. 77.
  18. ↑ Лангдале 1987, п. 24.
  19. ↑ „Родин'с сталкер“ (эн-ГБ). Даилй Телеграпҳ (1-июн 2001-йил). Қаралди: 23-июн 2019-йил.
  20. ↑ Грунфелд, Фредериc В.. Родин: А Биограпҳй (эн). Плункетт Лаке Пресс, 15-август 2019-йил. 
  21. ↑ Лангдале 1987, п.15.
  22. ↑ Лангдале 1987, пп. 31-33.
  23. ↑ Фостер 1999, п. 29.
  24. ↑ Лангдале; Женкинс; Жоҳн 1986, п. 17.
  25. ↑ 25,0 25,1 Лангдале 1987, п. 50.
  26. ↑ Фостер 1999, п. 52.
  27. ↑ 27,0 27,1 27,2 Лангдале; Женкинс; Жоҳн 1986, п. 12.
  28. ↑ Фостер 1999, п. 26.
  29. ↑ Қуинн ҳад сент Жоҳн а телеграм реқуэстинг „Фоур (ор тҳреэ) Гwен Жоҳн“; ҳер реплй wас „Оне Гwен Жоҳн“. Счwартз 2001, п. 37.
  30. ↑ 30,0 30,1 Лангдале 1987, п. 1.
  31. ↑ Cларе Габриэл. „'Год'с литтле артист' Гwен Жоҳн“. ББC Неwс (6-июл 2008-йил). Қаралди: 28-апрел 2020-йил.
  32. ↑ 32,0 32,1 Лангдале; Женкинс; Жоҳн 1986, п. 41.
  33. ↑ Лангдале 1987, п. 2.
  34. ↑ Счwартз 2001, п. 36.
  35. ↑ Лангдале; Женкинс; Жоҳн 1986, п. 36.
  36. ↑ Лангдале 1987, п. 80.
  37. ↑ Счwартз 2001, п. 36; Лангдале; Женкинс; Жоҳн 1986, п. 16.
  38. ↑ Лангдале 1987, п. 81.
  39. ↑ Лангдале 1987, п. 116.
  40. ↑ „Гwен Жоҳн мемориал плақуэ унвеилед ат ҳер финал рестинг плаcе - тҳе Френч тоwн оф Диэппе“. Wалес Онлине (20-апрел 2015-йил). Қаралди: 17-июл 2015-йил.
  41. ↑ Жоҳнсон, Паул (2003). Арт: А Неw Ҳисторй. п. 675.
  42. ↑ Фостер 1999, п. 58.
  43. ↑ Лангдале 1987, п. 122.
  44. ↑ Фостер 1999, п. 57.
  45. ↑ Лангдале 1987, п. ви.
  46. ↑ Cумминг, Лаура. Сwинг оут, систер: Тате Бритаин инвитес ус то кеэп уп wитҳ тҳе Жоҳнс, бут тҳере ис онлй оне wиннер ин тҳис тале оф сиблинг ривалрй. Тҳе Обсервер (2004-йил 3-октябр), с. 10.
  47. ↑ Причард, Алун. Арц: Cентрепиэcе: Сcандал анд сеcлусион. Даилй Пост (Ливерпоол) (2004-йил 10-сентябр), с. 4. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Gwen_John" dan olindi