Gypsophila
Гйпсопҳила (/дʒɪпˈсɒфɪлə/)[1][2] — чиннигуллар оиласига мансуб гулли ўсимликлар туркуми. Уларнинг ватани Евроосиё, Африка, Австралия ва Тинч океани ороллари[3]. Туркияда Гйпсопҳила туркумига 35 га яқин эндемик тур мавжуд[4]. Баъзи Гипсопҳила турлари бошқа минтақаларда интродуксия қилинган[3].
| Гйпсопҳила | |
|---|---|
| Гйпсопҳила репенс | |
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Икки уруғпаллалилар | |
| Cарёпҳйллалес | |
| Cарёпҳйллаcеаэ | |
| Гйпсопҳила Л. | |
| Синонимлар | |
|
Лист
| |
Туркум номи юнонча гипс („гипс“) ва пҳилиос („меҳрибон“) сўзларидан бўлиб, баъзи турлар ўсадиган гипсга бой тупроқларни англатади[3]. Туркум ўсимликлари одатда чақалоқ нафаси сифатида танилган[3][5]. Бу ном Гйпсопҳила паниcулатага ҳам тегишли.
Тавсиф
Гипсопҳйла — чиннигуллар оиласининг энг хилма-хил ва энг катта гуруҳларидан бири. Бу туркумга тахминан 150 турдаги бир йиллик ёки кўп йиллик ўт ўсимликлари, судралувчи ёки ёстиқсимон ўсимликлар киради. Улар асосан Эски Дунёнинг шимолий мўтадил қисмидаги тоғли даштларда ўсади[6]. Гуллари рўвак шаклидаги тўпгулларда жойлашади. Ҳар бир кичик гулда оқ ёки пушти рангдаги бешта гулбаргдан иборат оқ қиррали яшил гулўриннинг чашкага ўхшаш косачаси бор. Меваси юмалоқ ёки овалсимон кўсак бўлиб, клапанларда очилади. У кўпинча буйрак ёки салянгоз қобиғига ўхшаш бир нечта жигарранг ёки қора уруғларни ўз ичига олади[3].
Фойдаланади
Бир нечта турлар турли мақсадларда, жумладан, флористика, дори-дармонлар ва озиқ-овқат учун тижорат мақсадида етиштирилади[7][8].
Туркум сапонинларнинг манбаи бўлиб, у кўп мақсадларда, жумладан, фотографик плёнка ва гемолитик лаборатория реагентларини ишлаб чиқариш учун ишлатилиши мумкин[7].
Г. рокежека ширин ҳолва тайёрлаш учун ишлатилади[7]. Турлар, шунингдек, ликёр, пишлоқ ва музқаймоқ таркибидаги ингредиэнтлар бўлиб, овқатларга таъм, хушбўйлик ва тиниқликни беради[9].
Бир нечта турлар борнинг гипераккумуляторлари бўлиб, улар ифлосланган тупроқдан элементни ўзлаштириш учун экилиши мумкин[9].
Экология
Баъзи турлари бегона ўтлар сифатида танилган, жумладан, „тажовузкор безак“ Г. паниcулата, яшаш жойларини босиб олади ва маҳаллий флорани сиқиб чиқаради[10].
Танланган турлар
Жинсда 150 га яқин тур мавжуд[3][11].



Гйпсопҳила муралис (йиллик гипсофила, чақалоқ нафаси) ҳозирда Псаммопҳилиэлла туркумига киритилган[12].




- Гйпсопҳила аcутифолиа
- Гйпсопҳила аденопҳора
- Гйпсопҳила аденопҳйлла
- Гйпсопҳила албида
- Гйпсопҳила алтиссима
- Гйпсопҳила антари
- Гйпсопҳила антонинаэ
- Гйпсопҳила арабиcа
- Гйпсопҳила аретиоидес
- Гйпсопҳила арростии
- Гйпсопҳила аучери
- Гйпсопҳила аулиэатенсис
- Гйпсопҳила аустралис
- Гйпсопҳила биcолор
- Гйпсопҳила cапитулифлора
- Гйпсопҳила cариcифолиа
- Гйпсопҳила cепҳалотес
- Гйпсопҳила давуриcа
- Гйпсопҳила десерторум
- Гйпсопҳила элеганс
- Гйпсопҳила фастигиата
- Гйпсопҳила гландулоса
- Гйпсопҳила гломерата
- Гйпсопҳила ҳуашаненсис
- Гйпсопҳила имбриcата
- Гйпсопҳила интриcата
- Гйпсопҳила ираниcа
- Гйпсопҳила красченинниковии
- Гйпсопҳила либанотиcа
- Гйпсопҳила лиcентиана
- Гйпсопҳила литwиноwии
- Гйпсопҳила нана
- Гйпсопҳила олдҳамиана
- Гйпсопҳила паcифиcа
- Гйпсопҳила паниcулата
- Гйпсопҳила патринии
- Гйпсопҳила перфолиата
- Гйпсопҳила петраэа
- Гйпсопҳила пилоса
- Гйпсопҳила репенс
- Гйпсопҳила рокежека
- Гйпсопҳила русcифолиа
- Гйпсопҳила сcорзонерифолиа
- Гйпсопҳила сериcеа
- Гйпсопҳила силеноидес
- Гйпсопҳила симонии
- Гйпсопҳила спергулифолиа
- Гйпсопҳила спиноса
- Гйпсопҳила стевении —
- Гйпсопҳила струтҳиум
- Гйпсопҳила тенуифолиа
- Гйпсопҳила цчилиэнсис
- Гйпсопҳила ураленсис
- Гйпсопҳила венуста
- Гйпсопҳила висcоса
- Гйпсопҳила wенделбои
- Гйпсопҳила wилҳелминаэ
- Гйпсопҳила хантҳочлора
- Гйпсопҳила ачаиа
- Гйпсопҳила аcутифолиа
- Гйпсопҳила аденопҳора
- Гйпсопҳила аденопҳйлла
- Гйпсопҳила албида
- Гйпсопҳила алтиссима
- Гйпсопҳила антари
- Гйпсопҳила антонинаэ
- Гйпсопҳила арабиcа
- Гйпсопҳила аретиоидес
- Гйпсопҳила арростии
- Гйпсопҳила аучери
- Гйпсопҳила аулиэатенсис
- Гйпсопҳила аустралис
- Гйпсопҳила биcолор
- Гйпсопҳила cапитулифлора
- Гйпсопҳила cариcифолиа
- Гйпсопҳила паcифиcа
- Гйпсопҳила паниcулата
- Гйпсопҳила патринии
- Гйпсопҳила перфолиата
- Гйпсопҳила петраэа
- Гйпсопҳила пилоса
- Гйпсопҳила репенс
- Гйпсопҳила рокежека
- Гйпсопҳила русcифолиа
- Гйпсопҳила сcорзонерифолиа
- Гйпсопҳила сериcеа
- Гйпсопҳила силеноидес
- Гйпсопҳила симонии
- Гйпсопҳила спергулифолиа
- Гйпсопҳила спиноса
- Гйпсопҳила стевении
- Гйпсопҳила струтҳиум
- Гйпсопҳила тенуифолиа
- Гйпсопҳила цчилиэнсис
- Гйпсопҳила ураленсис
- Гйпсопҳила венуста
- Гйпсопҳила висcоса
- Гйпсопҳила wенделбои
- Гйпсопҳила wилҳелминаэ
- Гйпсопҳила хантҳочлора
-
Гйпсопҳила паниcулата
-
Гйпсопҳила паниcулата
-
Гйпсопҳила элеганс 'Cовент Гарден' нави
-
Гйпсопҳила паниcулата
Манбалар
- ↑ Сунсет Wестерн Гарден Боок, 1995:606-607
- ↑ Гйпсопҳила (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-11-02 санасида архивланган) ат УСДА ПЛАНТС Датабасе (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-10-05 санасида архивланган)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Гйпсопҳила.
- ↑ Коркмаз, М., эт ал. (2012).
- ↑ Гйпсопҳила.
- ↑ Мадҳани, Ҳоссеин; Рабелер, Ричард; Пирани, Атефеҳ; Охелман, Бенгт; Ҳеубл, Гуэнтҳер; Зарре, Шаҳин (2018). „Унтанглинг пҳйлогенетиc паттернс анд тахономиc cонфусион ин трибе Cарёпҳйллеаэ (Cарёпҳйллаcеаэ) wитҳ спеcиал фоcус он генериc боундариэс“ (ПДФ). Тахон (инглизча). 67-жилд, № 1. 83–112-бет. дои:10.12705/671.6. ИССН 1996-8175.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Ҳенрй, М. Гйпсопҳила паниcулата Л. (бабй’с бреатҳ): ин витро cултуре анд тҳе продуcтион оф гйпсогенин сапонинс.
- ↑ „Гйпсопҳила элеганс.“. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-ноябр.
- ↑ 9,0 9,1 Коркмаз, М., эт ал.
- ↑ Бабй’с Бреатҳ (Гйпсопҳила паниcулата).
- ↑ Гйпсопҳила.
- ↑ „Псаммопҳилиэлла Иконн.“, Планц оф тҳе Wорлд Онлине, Роял Ботаниc Гарденс, Кеw, қаралди: 2020-02-09
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |