ҲУ Далв (қисқача ҲУ Ақр) — АМ Геркулес каби, Арслон юлдуз туркумида жойлашган ғайриоддий тутилиб турувчи зич қўшалоқ юлдузлар тизими. У Қуёш тизимидан тахминан 587,6 ёруғлик йили (180 парсек) узоқликда жойлашган. Юлдуз атрофида камида битта сайёра айланади[1][2].

Юлдузли тизим

ҲУ Далв атиги 125 дақиқа (2,08 соат) давр билан умумий масса марказини айланиб чиқадиган оқ ва қизил миттилардан ташкил топган тутилган қўшалоқ тизимдир. Оқ митти ўзининг кучли тортишиш кучи билан моддани Роше бўшлиғидан тўлиб тошган қизил миттидан олади[3]. Тизимнинг массив компоненти 0,88 қуёш массасига эга, бу уни энг машҳур оқ миттилардан бирига айлантиради. Оддий оқ митти 0,5 қуёш массасига эга. Қизил миттининг массаси Қуёш массасининг атиги 20% ни ташкил қилади.

Астрономлар иккала компонент орбиталарининг мойиллигини 87 ± 0,8 даражада баҳолайдилар, яъни биз тизимни деярли чеккада кузатамиз.

Оқ миттининг кучли магнит майдони аккреция дискининг шаклланишига тўсқинлик қилади ва модда юлдузнинг магнит қутблари ҳудудига тушади[4]. Қутб деб аталадиган бундай оқ миттилар рентген ва ултрабинафша нурланиш манбалари ҳисобланади[3].

Ушбу тизимда транзит содир бўладиган давр (хира қизил митти ёрқин оқнинг устида тутилади) мунтазам тебранишларни бошдан кечиради. Бу ҲУ Далв тизимида бир ёки бир нечта об’эктлар мавжудлигини кўрсатади, улар тортишиш таъсири билан иккала юлдузнинг орбиталарини ҳаракатга келтиради.

Сайёраси

Оқ ва қизил миттилардан ташкил топган зич қўшалоқ юлдуз шундай кўринишга эга бўлиши мумкин
Муаллифнинг қизил митти атрофида айланадиган экзосайёра ҳақидаги тасаввури

2011-йил март ойида бир гуруҳ хитойлик астрономлар ушбу тизимда 2 та сайёра топилгани ҳақида баёнот беришди. Улар 5,9 ва 4,5 Юпитер массасига эга бўлган, 6,5 ва 12 йиллик даврларда жуфт юлдуз атрофида айланадиган массив газ гигантлари деб тахмин қилинган. Тизимдан энг узоқда жойлашган сайёранинг экссентриклиги 0,51 ± 0,15 эди. Бироқ, ушбу параметрлар билан тизимнинг кейинги рақамли моделини яратиш унинг динамик беқарорлигини кўрсатди. Тадқиқот муаллифлари қўшимча тадқиқотлар ўтказдилар, ушбу тизимда транзитларнинг 60 та янги кузатувларини олдилар, ёруғлик эгри чизиқларини ўлчадилар ва олдинги кузатувларни таҳлил қилдилар. Астрономлар бу тизимда фақат битта сайёра бор деган хулосага келишди[5][6].

ҲУ Далв б массив газ гиганти бўлиб, унинг минимал массаси (м син и) Юпитернинг 7 массаси деб баҳоланади, у бир оз чўзилган эллиптик орбита (эксентриклик ~ 0,1) бўйлаб айланади ва 3650 Ер кунида (тахминан 10 йил) тизим атрофида тўлиқ айланиб чиқади. Катта ярим ўқ 4,6 а. б.ни ташкил қилади.

Қутбнинг кучли рентген нурланиши туфайли тизимда самарали эр орбитаси мавжуд эмас.

Сайёра Оғирлиги
(МЖ)
Радиус
(РЖ)
Айланма даври
(кунлар)
Асосий ўқ
орбиталар (а. б.)
Экссентриклик
орбиталар
б 7 ? 3650 (тахминан 10 Ер йили) 4.6 0.1

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „ҲУ Водолея на сайте Планетные системы“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 17-январ.
  2. ↑ Гаиа ДР2 (англ.) / Дата Проcессинг анд Аналйсис Cонсортиум, Эуропеан Спаcе Агенcй — 2018. — Вол. 1345
  3. ↑ 3,0 3,1 „Рядом с поляром ҲУ Водолея — только одна массивная планета“. 2015-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 17-январ.
  4. ↑ Ҳорнер, Жонатҳан; Маршалл, Ж. П.; Wиттенмер, Роберт А.; Тинней, C. Г. А дйнамиcал аналйсис оф тҳе пропосед ҲУ Ақуарии планетарй сйстем (эн) // Монтҳлй Нотиcес оф тҳе Роял Астрономиcал Соcиэтй: Леттерс : жоурнал. — 2011. — 9 (вол. 416, но. 1). — П. Л11—Л15. — ДОИ:10.1111/ж.1745-3933.2011.01087.х. — Бибcоде:2011МНРАС.416Л..11Ҳ. —

    Архив

    1106.0777

    .
  5. ↑ Қиан, С.-Б.; Лиу, Л.; Лиао, W.-П.; Ли, Л.-Ж.; Зҳу, Л.-Й.; Даи, З.-Б.; Ҳе, Ж.-Ж.; Зҳао, Э.-Г.; Зҳанг, Ж.; Ли, К. Детеcтион оф а планетарй сйстем орбитинг тҳе эcлипсинг полар ҲУ Ақр (эн) // Монтҳлй Нотиcес оф тҳе Роял Астрономиcал Соcиэтй : жоурнал. — Охфорд Университй Пресс, 2011. — Вол. 414, но. 1. — П. Л16—Л20. — ДОИ:10.1111/ж.1745-3933.2011.01045.х. — Бибcоде:2011МНРАС.414Л..16Қ. —

    Архив

    1103.2005

    .
  6. ↑ Wиттенмер, Роберт; Ҳорнер, Ж.; Маршалл, Ж. П.; Буттерс, О. W.; Тинней, C. Г. Ревиситинг тҳе пропосед планетарй сйстем орбитинг тҳе эcлипсинг полар ҲУ Ақуарии (эн) // Монтҳлй Нотиcес оф тҳе Роял Астрономиcал Соcиэтй : жоурнал. — Охфорд Университй Пресс, 2012. — 2.