Малика Ҳачиказуки ва шаҳзода Саишо

Ҳачиказуки ёки Ҳачи Кацуги (японча : 鉢かづき; таржимаси: „Пиёла кўтарувчи малика“)[1][2] — Отоги-зоши жанридаги япон халқ эртаги. Бу бошига улкан коса кийиб, шаҳзодага турмушга чиққан зодагон қиз ҳақидаги эртак ҳисобланади[3].

Ҳачиказуки ҳиме биринчи марта Муромачи даврида (ХИВ—ХВИ асрлар) ёзилган[1]. Эдо даврининг ўрталарида (ХВИИИ аср, тахминан 1735—1745) Урокогатая томонидан болалар учун кўплаб чизилган расмлар билан бойитилган Акаҳон (қизил китоб) китобида нашр этилган[1].

Сюжети

Санзоши-эмаки услубида тасвирланган қиз Ҳачиказуки.

Қадим замонларда, баъзида Ҳачибиме деб ҳам аталадиган гўзал қизи бор эр-хотин яшар эди[4]. Ўлим тўшагида ётган кекса онасига Ҳачибиме ўз гўзаллигини яшириш учун бошига ҳамиша улкан ёғоч коса кийиб юришга ваъда беради. Баъзи версияларда ёзилишича эса қиз туғилганидаёқ бошида ёғоч косаси бўлган экан[5]. Нима бўлганда ҳам, отаси бошқа аёл билан оила қуради, ўгай онаси эса қизга нисбатан шафқациз муносабатда бўлади.

Қиз уйдан бошқа шаҳарга қочиб кетади ва лорднинг уйида хизматкор лавозимда ишлайди. Бир куни хўжайиннинг ўғли ёғоч косанинг остидаги гўзал бир қизни кўради. У қизни севиб қолади. Хотин танлаш вақти келганида, Ҳачиказуки келин танлашда иштирок этади ва уни хўжайиннинг ўғли танлайди. Қизнинг айтишича, чой қуйиш маросими давомида ёғоч коса унинг бошида туриши керак.

Улар турмуш қурганларидан сўнг, Ҳачиказуки ёғоч косани бошидан олади ва унинг ичидан заргарлик буюмлари ва бошқа хазиналарни топиб олади[6]. Шу билан бир қаторда, коса кўп бўлакларга бўлинади ва улар қимматбаҳо тошларга айланади[7].

Таржималар

Хўжайиннинг ўғли дубулғасиз гўзал қизни кўради. Генри Жустиcе Форднинг "Тҳе Виолет Фаирй Боок (Бинафша пари китоби)" учун ишланган сурат (1906-йил).

Эртак немис тилига Девид Август Браунс томонидан Дас Мäдчен мит дем Ҳолзнапфе („Ёғоч косали қиз“) сифатида таржима қилинган[8].

Инглиз тилидаги компиляцияларда бу эртак Тҳе Wооден Боwл[9], Тҳе Блаcк Боwл[10], Тҳе Маиден wитҳ тҳе Wооден Боwл[11] ёки Тҳе Маиден wитҳ тҳе Wооден Ҳелмет (Андреw Ланг таржимаси) номлари билан машҳур[12].

Тарқалиши

Фолклоршунос Секи Кеиго эртак пайдо бўлган учта нашр манбаларни санаб ўтди, булар Саитама; бошқаси Ҳёго, учинчиси Токушима[13].

Таҳлил

Фолклоршунос Мариан Роалф Кокс ўзининг Cиндерелла: Тҳреэ Ҳундред анд Фортй-Фиве Варианц оф Cиндерелла (Золушка: Золушканинг уч юз қирқ беш хили), Cацкин анд, Cап Ў Рушес (Кацкин ва Кап Ў Рушес) асарида Ҳачихазукини („Ёғоч косали қиз“) Золушка ҳикоялари силсиласига тегишли дея[14] санаб ўтган[15][16].

Япон олими Ҳироко Икеда „Принcесс Боwл-он-тҳе-Ҳеад (Бошида коса тутган малика)“ деб таржима қилинган эртакни япон эртак индексининг 510C тури сифатида таснифлади[17], Аарне-Тҳомпсон-Утҳер индексидаги бошқа қувғин қилинган қаҳрамон турларига яқинлик кузатилади, жумладан : АТУ 510А, „Синдрелла — Золушка“ ва АТУ 510Б, „Донкейскин (Поча пўстин)“.

Мослашувлар

Эртак 1994-йилда Алан Шредер томонидан „Лилй анд тҳе Wооден Боwл (Лили ва ёғоч пиёла)“ номи остида чиқарила бошланган[18].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Тҳе Боwл-Беарер Принcесс“. Либрарй оф Cонгресс (2009-йил 1-январ). 2022-йил 26-майда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Секи, Кеиго (1966). "Тйпес оф Жапанесе Фолкталес". Асиан Фолклоре Студиэс 25 (1): 115. дои:10.2307/1177478. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/1177478. 
  3. ↑ Мулҳерн, Чиэко Ириэ. „[Ревиэwед Wорк: Жапанесе Фолк Литературе: А Cоре Cоллеcтион анд Референcе Гуиде. бй Жоанне П. Алгарин]“. Ин: Монумента Ниппониcа 39, но. 2 (1984): 202. Аccессед Жулй 24, 2021. дои:10.2307/2385022.
  4. ↑ Жолй, Ҳенри Л. Легенд ин Жапанесе арт; а десcриптион оф ҳисториcал эписодес, легендарй чараcтерс, фолк-лоре мйтҳс, религиоус сймболисм. Лондон ; Неw Ёрк: Жоҳн Лане, Тҳе Бодлей Ҳеад. 1908. п. 272.
  5. ↑ Секи, Кеиго (1966). "Тйпес оф Жапанесе Фолкталес". Асиан Фолклоре Студиэс 25 (1): 115. дои:10.2307/1177478. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/1177478. 
  6. ↑ Жолй, Ҳенри Л. Легенд ин Жапанесе арт; а десcриптион оф ҳисториcал эписодес, легендарй чараcтерс, фолк-лоре мйтҳс, религиоус сймболисм. Лондон ; Неw Ёрк: Жоҳн Лане, Тҳе Бодлей Ҳеад. 1908. п. 272.
  7. ↑ Cох, Мариан Роалфе. Cиндерелла; тҳреэ ҳундред анд фортй-фиве варианц оф Cиндерелла, Cацкин, анд Cап ўРушес. Лондон: Тҳе Фолк-лоре Соcиэтй. 1893. пп. 107-108.
  8. ↑ Браунс, Давид Аугуст. Жапанисче Мäрчен унд Саген. Леипзиг: Верлаг вон Wилҳелм Фриэдрич, 1885. пп. 74-78.
  9. ↑ Ҳеарн, Лафcадио эт ал. Жапанесе фаирй талес. Неw Ёрк: Бони анд Ливеригҳт. 1918. пп. 80-88.
  10. ↑ Жамес, Граcе. Греэн wиллоw анд отҳер Жапанесе фаирй талес. Лондон: Маcмиллан. 1912. пп. 56-64.
  11. ↑ Давис, Фредериcк Ҳадланд; Паул, Эвелйн. Мйтҳс & легендс оф Жапан. Лондон: Георге Г. Ҳаррап. 1912. пп. 317-322.
  12. ↑ Ланг, Андреw. Тҳе Виолет Фаирй Боок. Лондон; Неw Ёрк: Лонгманс, Греэн. 1906. пп. 270-274.
  13. ↑ Секи, Кеиго (1966). "Тйпес оф Жапанесе Фолкталес". Асиан Фолклоре Студиэс 25 (1): 115. дои:10.2307/1177478. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/1177478. 
  14. ↑ Маер, Фаннй Ҳагин. „Ревиэwед Wорк: 越後のシンデレラ бй 水沢謙一“ [Эчиго но Шиндерера бй Кеничи Мизусаwа]. Ин: Асиан Фолклоре Студиэс 24, но. 1 (1965): 151. Аccессед Жулй 25, 2021. дои:10.2307/1177604.
  15. ↑ Маер, Фаннй Ҳагин. „Ревиэwед Wорк: 越後のシンデレラ бй 水沢謙一“ [Эчиго но Шиндерера бй Кеничи Мизусаwа]. Ин: Асиан Фолклоре Студиэс 24, но. 1 (1965): 151. Аccессед Жулй 25, 2021. дои:10.2307/1177604.
  16. ↑ Cох, Мариан Роалфе. Cиндерелла; тҳреэ ҳундред анд фортй-фиве варианц оф Cиндерелла, Cацкин, анд Cап ўРушес. Лондон: Тҳе Фолк-лоре Соcиэтй. 1893. пп. 107-108, 177.
  17. ↑ Ҳироко Икеда. А Тйпе анд Мотиф Индех оф Жапанесе Фолк-Литературе. Фолклоре Феллоwс Cоммуниcатионс Вол. 209. Ҳелсинки: Суомалаинен Тиэдеакатемиа. 1971. п. 140.
  18. ↑ "Лилй анд тҳе Wооден Боwл (Боок Ревиэw)". Ин: ПублишерсWеэклй. Дате: 09/01/1994. Ретриэвед: Жулй 24тҳ, 2021. Урл: ҳттпс://www.публишерсwеэклй.cом/978-0-385-30792-5

Адабиётлар

  • 小林 健二(2007). „御伽草子「鉢かづき」諸本における本文の流動と固定--宰相の乳母と嫁比べの進言者をめぐって“ Ҳачиказуки ҳикояларининг матн ўзгаришигача: Сайишонинг ҳамширасининг тавсифи ва роллари ҳақида. келин танловининг маслаҳатчиси]. Ин: Кокугакуин университети журнали 108 (7): 13-23. ИССН 0288-2051 . ҳттпс://cи.нии.аc.жп/наид/40015514802/эн/

Андоза:CиндереллаАндоза:Жапанесе фолклоре лонг