Halil (ulamo)
Кабир Ҳалил (олим Ҳалил номи билан ҳам танилган) — 19-аср олими ва Ҳарар амирлигидаги уч нафар бош уламодан бири. У ўша даврда Африка Шохи ҳудудида нуфузли бўлган Қодирия тариқатига мансуб эди[1].
Ҳалил خليل | |
|---|---|
| Унвони | Кабир, Шайх |
| Шахсий маълумотлар | |
| Вафоти | |
| Ҳарар | |
| Дини | Ислом |
| Эра | Замонавий ислом даври |
| Ҳудуд | Ҳарар амирлиги |
| Мазҳаб | Сунний |
| Юриспруденсия | Шофиъий |
| Имом | Ашъарий |
| Асосий қизиқиш(лар)и | Суфийлик, фиқҳ |
Ҳаёти
Кабир Ҳалил ҳарарлик олим бўлиб, ҳарарий ва араб тилларини равон билган[2]. Амир Аҳмад ибн Абу Бакр ҳукмронлиги даврида европалик сайёҳ Ричард Буртон 1855-йилда Ҳарарга ташриф буюриб, Ҳалилни шаҳардаги етакчи диний арбоб сифатида таърифлаган. Қолган олимлар — Кабир Юнис ҳамда келиб чиқишга кўра сомалилик бўлган бертерий Шайх Жами ҳам жуда эъзозланган[3].
Ҳалил шогирди Шайх Мадарга ҳозирги Ҳаргеисада Қодирия тариқа жамоасини ташкил этиш ва тариқат ҳамда унинг қадриятларини ёйишни тавсия қилган. Бу қадриятлардан бири Ҳарар билан Бербера ўртасидаги савдо йўли бўйлаб қабила низоларини камайтиришга уриниш эди, чунки бундай низолар тирикчиликка зарар етказиб, ортиқча ўлимларга сабаб бўлаётган эди[4]. Натижада Шайх Мадар ва унинг ҳамроҳлари тахминан 1860-йиллар атрофида Кичик Ҳарар (Ҳаргеиса) даги Катта Жамоа (Жамаъа вейне) ни барпо этишган. Шайх Мадар, шунингдек, ўсиб бораётган манзилгоҳнинг ўзини ўзи таъминлашини сақлаш учун шаҳар яқинида сорго плантацияларини йўлга қўйган, бундан ташқари, беморлар ва кексаларга ҳам ғамхўрлик қилган. Бу экинлар тез орада тарқалди ва Сомалиликлар томонидан минтақа бўйлаб қизиқиш билан қабул қилинди[5].
Яна қаранг
- Шайх Мадар — Кабир Ҳалилнинг энг машҳур шогирди
- Ҳаргеиса — Ҳалилнинг шогирди Шайх Мадар кескин ўзгартирган шаҳар
- Шайх Увайс ал-Баравий — Баравадан чиққан Қодирия тариқатининг етакчи олими, Бенадир қўзғолони меъмори
- Ричард Буртон
- Ҳарар
Манбалар
- ↑ Буртон. Ф., Ричард. Фирст Фооцтепс ин Эаст Африcа (эн), 1856 — 360-бет.
- ↑ Абубакер, Абдулмалик. Тҳе релеванcе оф Ҳарари валуэс. Университй оф Алабама — 151-бет.
- ↑ Буртон, Ричард. Фирст фооцтепс ин Эаст Африcа. Қаралди: 2021-йил 22-феврал (2021-йил 18-майда асл нусхадан архивланган). „Тҳе чиэф Улема аре тҳе Кабир Кҳалил, тҳе Кабир Юнис, анд тҳе Шайкҳ Жами, тҳе Бертери оф Сомали (тҳе б: тҳе тwо формер сcарcелй эвер қуит тҳеир ҳоусес, девотинг алл тҳеир тиме то студй анд туитион: тҳе латтер ис а Сомали wҳо такес ан аcтиве парт ин политиcс. Тҳесе профессорс теач Мослем литературе тҳроугҳ тҳе медиум оф Ҳарари, а пеcулиар диалеcт cонфинед wитҳин тҳе wаллс“
- ↑ Абдуллаҳи, Абдураҳман. Макинг Сенсе оф Сомали Ҳисторй: Волуме 1, 2017-09-18 — 80-бет. ИСБН 9781909112797.
- ↑ "Леадершип ин Эастерн Африcа". Африcан Ресеарч Студиэс (9): 70. 1968. ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=W0М8ААААИААЖ&қ=мадар+ҳаргеиса.