Классик механикада Ҳаннай бурчаги айланма геометрик фазанинг (ёки Беррй фазасининг) механик аналогидир. У Буюк Британиянинг Бристол университетидан Жон Ҳаннай шарафига номланган. Ханнай биринчи марта 1985 йилда бурчакни тасвирлаб, яқинда расмийлаштирилган Беррй босқичи ғояларини классик механикага кенгайтирди.

Классик механикада Ҳаннай бурчаги

Ҳаннай бурчаги ҳаракат-бурчак координаталари контекстида аниқланади. Дастлаб вақт ўзгармайдиган тизимда ҳаракат ўзгарувчиси Иα{\дисплайстйле И_\алпҳа} доимий ҳисобланади. Вақти-вақти билан безовталанишни киритгандан сўнг λ(т){\дисплайстйле \ламбда(т)}, ҳаракат ўзгарувчиси Иα{\дисплайстйле И_\алпҳа} адиабатик инвариантга айланади ва Ҳаннай бурчаги θαҲ{\дисплайстйле \тҳета^Ҳ_\алпҳа} унинг мос бурчак ўзгарувчиси учун бузилиш содир бўлган эволюцияни ифодаловчи йўл интегралига кўра ҳисобланиши мумкин. λ(т){\дисплайстйле \ламбда(т)} асл қийматига қайтади[1]:

θαҲ=−∂∂Иα∮п⋅∂қ∂λдλ{\дисплайстйле \тҳета^Ҳ_\алпҳа = -\фраc{\партиал}{\партиал И_\алпҳа}\оинт\!\болдсймбол{п} \cдот \фраc{\партиал \болдсймбол{қ}}{\партиал \ламбда}\матҳрм{д}\ламбда}бу ерда п{\дисплайстйле \болдсймбол{п}} ва қ{\дисплайстйле \болдсймбол{қ}} Гамилтонианнинг каноник ўзгарувчилари .

Мисол

Фуко маятник классик механиканинг намунасидир, у баъзан Берри фазасини тасвирлаш учун ҳам ишлатилади. Қуйида биз ҳаракат бурчаги ўзгарувчилари ёрдамида Фуко маятникини ўрганамиз. Оддийлик учун биз умумий протоколда қўлланиладиган Гамилтон-Жакоби тенгламасидан фойдаланмаймиз.

Биз частотали текислик маятникини кўриб чиқамиз ω{\дисплайстйле \омега} бурчак тезлиги бўлган Ернинг айланиши таъсирида Ω→=(Ωх,Ωй,Ωз){\дисплайстйле \веc{\Омега}=(\Омега_х,\Омега_й,\Омега_з)} сифатида белгиланган амплитуда билан Ω=|Ω→|{\дисплайстйле \Омега=|\веc{\Омега}|} . Мана, з{\дисплайстйле з} йўналиши Ернинг марказидан маятникгача. Маятник учун Лагрангиан:

Л=12м(х˙2+й˙2)−12мω2(х2+й2)+мΩз(хй˙−йх˙){\дисплайстйле Л=\фраc{1}{2}м(\дот{х}^2+\дот{й}^2)-\фраc{1}{2}м\омега^2(х^2+й^2)+м\Омега_з(х\дот{й}-й\дот{х})}Тегишли ҳаракат тенгламасих¨+ω2х=2Ωзй˙{\дисплайстйле \ддот{х}+\омега^2х=2\Омега_з\дот{й}}й¨+ω2й=−2Ωзх˙{\дисплайстйле \ддот{й}+\омега^2й=-2\Омега_з\дот{х}}Кейин ёрдамчи ўзгарувчини киритамиз ϖ=х+ий{\дисплайстйле \варпи=х+ий} бу аслида бурчак ўзгарувчиси. Энди биз учун тенглама мавжуд ϖ{\дисплайстйле \варпи} : ϖ¨+ω2ϖ=−2иΩзϖ˙{\дисплайстйле \ддот{\варпи}+\омега^2\варпи=-2и\Омега_з\дот{\варпи}}Унинг характеристик тенгламасиданλ2+ω2=−2иΩзλ{\дисплайстйле \ламбда^2+\омега^2=-2и\Омега_з\ламбда}биз унинг характерли илдизини оламиз (биз шуни таъкидлаймиз Ω≪ω{\дисплайстйле \Омега \лл \омега})λ=−иΩз±иΩз2+ω2≈−иΩз±иω{\дисплайстйле \ламбда=-и\Омега_з\пм и\сқрт{\Омега_з^2+\омега^2}\аппрох-и\Омега_з\пм и\омега}Ечим шундан кейинϖ=э−иΩзт(Аэиωт+Бэ−иωт){\дисплайстйле \варпи=э^{-и\Омега_зт}(Аэ^{и\омега т}+Бе^{-и\омега т})}Ер бир тўлиқ айланишдан кейин, яъни Т=2π/Ω≈24ҳ{\дисплайстйле Т=2\пи/\Омега\аппрох 24ҳ}, биз учун фаза ўзгариши бор ϖ{\дисплайстйле \варпи}Δφ=2πωΩ+2πΩзΩ{\дисплайстйле \Делта \варпҳи=2\пи\фраc{\омега}{\Омега}+2\пи\фраc{\Омега_з}{\Омега}}Биринчи атама маятникнинг динамик таъсирига боғлиқ бўлиб, динамик фаза деб аталади, иккинчиси эса Ҳаннай бурчаги бўлган геометрик фазани ифодалайди. θҲ=2πΩзΩ{\дисплайстйле \тҳета^Ҳ=2\пи\фраc{\Омега_з}{\Омега}}

Манбалар

  1. ↑ Тошиказе Кариядо; Ясуҳиро Ҳацугаи (2016). "Ҳаннай Англе: Ет Анотҳер Сймметрй-Протеcтед Топологиcал Ордер Параметер ин Cлассиcал Мечаниcс". Ж. Пҳйс. Соc. Жпн. 85 (4): 043001. дои:10.7566/ЖПСЖ.85.043001. 

Ҳаволалар