Ҳанс Чристиан Андерсен мукофоти – Интернатионал Боард он Боокс фор Ёунг Пеопле (ИББЙ) томонидан „болалар адабиётига қўшган улкан ҳиссаси учун“ битта муаллиф ва битта иллюстраторнинг ҳар бирига алоҳида топшириладиган адабий мукофот ҳисобланади[1]. Ёзувчига бериладиган мукофот илк бор 1956-йилда, иллюстрация мукофоти эса 1966-йилда ўз эгасига топширилган. Ушбу мукофотни кўп ҳолларда „кичик Нобел“ деб аташади.

Ҳанс Чристиан Андерсен мукофоти
Тақдирлаш асоси Болалар адабиётига қўшган улкан ҳиссаси учун
Тақдим этувчи Интернатионал Боард он Боокс фор Ёунг Пеопле
Ҳолати Топширилади
Биринчи бор тақдирланиш 1956 (70 йил аввал) (1956) – ёзувчилар учун
1966 (60 йил аввал) (1966) – иллюстраторлар учун

Ҳар икки мукофот ХИХ асрда яшаб ижод қилган даниялик ёзувчи Ҳанс Чристиан Андерсен шарафига номланган ва ҳар бир ғолиб Ҳанс Чристиан Андерсен медали ва диплом билан тақдирланади. Медаллар икки йилда бир маротаба ўтказиладиган ИББЙ конгрессида топширилади.

Тарихи

Тҳе Интернатионал Боард он Боокс фор Ёунг Пеопле (ИББЙ) 1950-йилда Желла Лепман томонидан ташкил этилган[2]. Ҳанс Чристиан Андерсен мукофотини жорий қилиш 1953-йилда таклиф қилинган ва уч йилдан сўнг, 1956-йилда илк маротаба ушбу мукофот ўз эгасига топширилган[3]. Мукофот Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврда болалар адабиётига оид сифатли китоблар сонини кўпайтириш ва ёзувчиларни рағбатлантириш учун жорий этилган. Мукофот икки йилда бир маротаба берилиши белгиланган ва дастлаб олдинги икки йил давомида нашр этилган асарлар учун топширилган[4]. 1962-йилда мукофот эгасини аниқлаш мезонлари ўзгарган. Унга кўра, мукофот ўз асарларининг қиймати билан болалар адабиётига доимий ҳисса қўшиб келган тирик муаллифга берилиши кўзда тутилган. Муаллифнинг тўлиқ асарлари, хусусан, бадиий асарлари ҳам мукофот топширишда инобатга олинади[5].

Ҳакамлар ҳайъати

Ушбу мукофот ғолиблари ИББЙ ижроия қўмитаси томонидан тузилган ҳакамлар ҳайъати томонидан танланади. Ҳакамлар ҳайъати президенти ИББЙ бош ассамблеяси томонидан сайланади. Дастлаб ҳакамлар сони 7 тани ташкил қилган бўлса[5], 2000-йилда улар сони 10 тага етган. 2002-йилда ҳакамлар ҳайъатида бўлиниш юз берган, яъни, 5 киши асарларга ва қолган 5 киши иллюстрацияларга жавобгар қилиб қўйилган. Ҳакамлар ҳайъати аъзолари болалар адабиёти йўналишида етарли малакага эга бўлиши ва турли хил гуруҳларни ифодалаши керак. Номзодларни кўриб чиқиш ва ғолибни аниқлаш учун одатда 6 ой муддат керак бўлади[6].

Желла Лепман 1956–1960-йиллар давомида ҳакамлар ҳайъати раиси сифатида фаолият олиб борган ва вафотига қадар (1970-йил) ИББЙ президенти лавозимида, кейин эса унинг фахрий президенти сифатида ҳакамлар ҳайъати сафига киритилган. Президентлар сафида Виргиниа Ҳаливанд (1970-1974), Патриcиа Cрамптон (1982-1986) ва Ана Мариа Мачадо (1986–1990) каби таниқли инсонлар ҳам ишлаган[7].


Асар учун бериладиган мукофот соҳиблари

Элеанор Фаржеон – 1956-йилги илк мукофот соҳибаси
1970-йилги мукофот соҳиби – Гианни Родари
2020-йилги мукофот соҳибаси – Жаcқуэлине Wоодсон
Асар учун бериладиган мукофот соҳиблари[8]
Йили Ғолиб Мамлакат Мукофот
1956 Элеанор Фаржеон (Тҳе Литтле Боокроом асари учун)[4] Birlashgan Qirollik Буюк Британия Ғолиб
1958 Астрид Линдгрен (Расмус пå луффен асари учун)[4] Shvetsiya Швеция Ғолиб
1960 Эрич Кäстнер (Алс ич эин клеинер Жунге wар асари учун)[4] Gʻarbiy Germaniya ГФР Ғолиб
1962 Меиндерт ДеЖонг Amerika Qoʻshma Shtatlari АҚШ Ғолиб
1964 Ренé Гуиллот Fransiya Франсия Ғолиб
1966 Тове Жанссон Finlandiya Финландия Ғолиб
Карл Бруcкнер Avstriya Австрия Махсус эътироф
Гианни Родари Italiya Италия Махсус эътироф
Жосé Марíа Сáнчез-Силва Ispaniya Испания Махсус эътироф
1968 Жамес Крüсс Gʻarbiy Germaniya ГФР Ғолиб
Жосé Марíа Сáнчез-Силва Ispaniya Испания Ғолиб
Гианни Родари Italiya Италия Махсус эътироф
Элизабетҳ Cоацwортҳ Amerika Qoʻshma Shtatlari АҚШ Махсус эътироф
1970 Гианни Родари Italiya Италия Ғолиб
Ана Марíа Матуте Ispaniya Испания Махсус эътироф
Э. Б. Wҳите Amerika Qoʻshma Shtatlari АҚШ Махсус эътироф
Эла Пероcи Yugoslaviya Югославия Махсус эътироф
1972 Сcотт О'Делл Amerika Qoʻshma Shtatlari АҚШ Ғолиб
Cолетте Вивиэр Fransiya Франсия Махсус эътироф
Отфриэд Преусслер Gʻarbiy Germaniya ГФР Махсус эътироф
Ана Марíа Матуте Ispaniya Испания Махсус эътироф
Мариа Грипе Shvetsiya Швеция Махсус эътироф
Сергеи Микҳалков Sovet Ittifoqi СССР Махсус эътироф
Синй ван Итерсон Niderlandiya Нидерландия
1974 Мариа Грипе Shvetsiya Швеция Ғолиб
Cеcил Бøдкер Daniya Дания Махсус эътироф
Cолетте Вивиэр Fransiya Франсия Махсус эътироф
Росемарй Сутcлифф Birlashgan Qirollik Буюк Британия Махсус эътироф
1976 Cеcил Бøдкер Daniya Дания Ғолиб
Агнижа Барто Sovet Ittifoqi СССР Махсус эътироф
Э. Б. Wҳите Amerika Qoʻshma Shtatlari АҚШ Махсус эътироф
1978 Паула Фох Amerika Qoʻshma Shtatlari АҚШ Ғолиб
Алан Гарнер Birlashgan Qirollik Буюк Британия Махсус эътироф
1980 Боҳумил Říҳа Chexoslovakiya Чехословакия Ғолиб
Лйгиа Божунга Нунес Braziliya Бразилия Махсус эътироф
Ҳаррй Кулиман Shvetsiya Швеция Махсус эътироф
1982 Лйгиа Божунга Нунес Braziliya Бразилия Ғолиб
1984 Чристине Нöстлингер  Австрия Ғолиб
Патриcиа Wригҳцон  Австралия Махсус эътироф
1986 Патриcиа Wригҳцон  Австралия Ғолиб
1988 Анниэ М. Г. Счмидт  Нидерландия Ғолиб
Cлауде Рой  Франсия Махсус эътироф
1990 Тормод Ҳауген  Норвегия Ғолиб
Бжарне Реутер  Дания Махсус эътироф
1992 Виргиниа Ҳамилтон  АҚШ Ғолиб
Марíа Элена Wалш  Аргентина Махсус эътироф
Ҳоушанг Моради Кермани  Эрон Махсус эътироф
1994 Мичио Мадо  Япония Ғолиб
1996 Ури Орлев  Исроил Ғолиб
1998 Катҳерине Патерсон  АҚШ Ғолиб
Бриан Дойле  Канада Финалист
Рускин Бонд  Ҳиндистон Финалист
Алиcе Виэира  Португалия Финалист
Анне Фине Birlashgan Qirollik Буюк Британия Финалист
2000 Ана Мариа Мачадо  Бразилия Ғолиб
Улф Старк  Швеция Финалист
Петер Диcкинсон Birlashgan Qirollik Буюк Британия Финалист
Лоис Лоwрй  АҚШ Финалист
2002 Аидан Чамберс Birlashgan Qirollik Буюк Британия Ғолиб
Барт Моэяэрт  Белгия Финалист
Бжарне Реутер  Дания Финалист
2004 Мартин Wадделл  Ирландия Ғолиб
Барбро Линдгрен  Швеция Финалист
Бжарне Реутер  Дания Финалист
Жоэл Руфино дос Сантос  Бразилия Финалист
Жüрг Счубигер Shveysariya Швейсария Финалист
2006 Маргарет Маҳй Yangi Zelandiya Янги Зеландия Ғолиб
Жон Эwо  Норвегия Финалист
Петер Ҳäртлинг  Германия Финалист
Пҳилип Пуллман  УК Буюк Британия Финалист
Тоон Теллеген  Нидерландия Финалист
Эугене Тривизас  Греция Финалист
2008 Жüрг Счубигер Shveysariya Швейсария Ғолиб
Бартоломеу Cампос де Қуэирóс  Бразилия Финалист
Бриан Дойле  Канада Финалист
Гуус Куижер  Нидерландия Финалист
Давид Алмонд Birlashgan Qirollik Буюк Британия Финалист
2010 Давид Алмонд Birlashgan Qirollik Буюк Британия Ғолиб
Аҳмадреза Аҳмади  Эрон Финалист
Бартоломеу Cампос де Қуэирóс  Бразилия Финалист
Леннарт Ҳеллсинг  Швеция Финалист
Лоуис Женсен  Дания Финалист
2012 Марíа Тереса Андруэтто  Аргентина Ғолиб
Паул Флеисчман  АҚШ Финалист
Барт Моэяэрт  Белгия Финалист
Жеан-Cлауде Моурлеват  Франсия Финалист
Бианcа Питзорно  Италия Финалист
2014 Наҳоко Уэҳаши  Япония Ғолиб
Тед ван Лиэшоут  Нидерландия Финалист
Ҳоушанг Моради Кермани  Эрон Финалист
Миржам Пресслер  Германия Финалист
Ренате Wелш  Австрия Финалист
Жаcқуэлине Wоодсон  АҚШ Финалист
2016 Cао Wенхуан  Хитой Ғолиб
Лоуис Женсен  Дания Финалист
Тед ван Лиэшоут  Нидерландия Финалист
Миржам Пресслер  Германия Финалист
Лоис Лоwрй  АҚШ Финалист
2018 Эико Кадоно  Япония Ғолиб
Мариэ-Ауде Мураил  Франсия Финалист
Фарҳад Ҳассанзадеҳ  Эрон Финалист
Жой Cоwлей Yangi Zelandiya Янги Зеландия Финалист
Улф Старк  Швеция Финалист
2020 Жаcқуэлине Wоодсон  АҚШ Ғолиб
Марíа Cристина Рамос  Аргентина Финалист
Барт Моэяэрт  Белгия Финалист
Мариэ-Ауде Мураил  Франсия Финалист
Фарҳад Ҳассанзадеҳ  Эрон Финалист
Петер Светина  Словения Финалист
2022 Мариэ-Ауде Мураил[9]  Франсия Ғолиб
Марíа Cристина Рамос  Аргентина Финалист
Фатима Шарафеддине  Ливан Финалист
Петер Светина  Словения Финалист
Анника Тҳор  Швеция Финалист
Маргарет Wилд  Австралия Финалист
2024[10] Ҳеинз Жанисч  Австрия Ғолиб
Марина Cоласанти  Бразилия Финалист
Леэ Геум-йи  Жанубий Корея Финалист
Барт Моэяэрт  Белгия Финалист
Тимо Парвела  Финландия Финалист
Эдwард ван де Вендел  Нидерландия Финалист

Иллюстрация учун бериладиган мукофот соҳиблари

Фаршид Месгҳали – 1974-йилги мукофот соҳиби
Квěта Паcовскá – 1992-йилги мукофот соҳибаси
Иллюстрация учун бериладиган мукофот соҳиблари[8]
Йил Ғолиб Мамлакат Мукофот
1966 Алоис Cаригиэт   Швейсария Ғолиб
Жиří Трнка  Чехословакия Махсус эътироф
Бриан Wилдсмитҳ Birlashgan Qirollik Буюк Британия Махсус эътироф
1968 Жиří Трнка  Чехословакия Ғолиб
Иб Спанг Олсен  Дания Махсус эътироф
Бриан Wилдсмитҳ Birlashgan Qirollik Буюк Британия Махсус эътироф
Рогер Дувоисин  АҚШ Махсус эътироф
1970 Мауриcе Сендак  АҚШ Ғолиб
Иб Спанг Олсен  Дания Махсус эътироф
Ота Даиҳачи  Япония Махсус эътироф
Лиджа Остерc  Югославия Махсус эътироф
1972 Иб Спанг Олсен  Дания Ғолиб
Элизабетҳ Cлеавер  Канада Махсус эътироф
Адолф Зáбранскý  Чехословакия Махсус эътироф
Жаносч Gʻarbiy Germaniya ГФР Махсус эътироф
Петрос Замбеллис  Греция Махсус эътироф
Бжöрн Берг  Швеция Махсус эътироф
Фелих Ҳоффманн   Швейсария Махсус эътироф
1974 Фаршид Месгҳали Эрон Ғолиб
Ҳелга Аичингер  Австрия Махсус эътироф
Ниcоле Cлавелоух  Франсия Махсус эътироф
Чарлес Кеэпинг Birlashgan Qirollik Буюк Британия Махсус эътироф
1976 Татжана Маwрина  СССР Ғолиб
Ľудовíт Фулла  Чехословакия Махсус эътироф
Свенд Отто С.  Дания Махсус эътироф
1978 Свенд Отто С.  Дания Ғолиб
Лео & Диане Диллон  АҚШ Махсус эътироф
1980 Суэкичи Акаба  Япония Ғолиб
Томи Унгерер  Франсия Махсус эътироф
Этиэнне Делессерт   Швейсария Махсус эътироф
1982 Збигниэw Рйчлиcки  Полша Ғолиб
1984 Мицумаса Анно  Япония Ғолиб
Ҳелме Ҳеине Gʻarbiy Germaniya ГФР Махсус эътироф
Раймонд Бриггс Birlashgan Qirollik Буюк Британия Махсус эътироф
1986 Роберт Ингпен  Австралия Ғолиб
Адолф Борн  Чехословакия Махсус эътироф
1988 Дуšан Кáллай  Чехословакия Ғолиб
Ясуо Сегаwа  Япония Махсус эътироф
1990 Лисбетҳ Зwергер  Австрия Ғолиб
1992 Квěта Паcовскá  Чехословакия Ғолиб
1994 Жöрг Мüллер   Швейсария Ғолиб
1996 Клаус Энсикат  Германия Ғолиб
1998 Томи Унгерер  Франсия Ғолиб
Бинетте Счроэдер  Германия Финалист
Диcк Бруна  Нидерландия Финалист
Стасйс Эидригевиčиус  Полша Финалист
2000 Антҳонй Броwне Birlashgan Qirollik Буюк Британия Ғолиб
Ротраут Сусанне Бернер  Германия Финалист
Борис Диодоров  Россия Финалист
Мариа Луcижа Ступиcа  Словения Финалист
2002 Қуэнтин Блаке Birlashgan Qirollik Буюк Британия Ғолиб
Грéгоире Солотарефф  Франсия Финалист
Ротраут Сусанне Бернер  Германия Финалист
Даиҳачи Оҳта  Япония Финалист
2004 Мах Велтҳуижс  Нидерландия Ғолиб
Ротраут Сусанне Бернер  Германия Финалист
Роберто Инноcенти  Италия Финалист
Жавиэр Серрано  Испания Финалист
Грéгоире Солотарефф  Франсия Финалист
2006 Wолф Эрлбруч  Германия Ғолиб
Лилиан Брøггер  Дания Финалист
Этиэнне Делессерт   Швейсария Финалист
Исол Мисента  Аргентина Финалист
Грéгоире Солотарефф  Франсия Финалист
Клаас Верпланcке  Белгия Финалист
2008 Роберто Инноcенти  Италия Ғолиб
Исол Мисента  Аргентина Финалист
Свжетлан Жунаковиć  Хорватия Финалист
Адолф Борн  Чехия Финалист
Давид Wиэснер  АҚШ Финалист
2010 Жутта Бауэр  Германия Ғолиб
Cарлл Cнеут  Белгия Финалист
Этиэнне Делессерт   Швейсария Финалист
Свжетлан Жунаковиć  Хорватия Финалист
Рогер Мелло  Бразилия Финалист
2012 Петер Сíс  Чехия Ғолиб
Жоҳн Бурнингҳам Birlashgan Qirollik Буюк Британия Финалист
Рогер Мелло  Бразилия Финалист
Моҳаммад Али Бениасади  Эрон Финалист
Жавиэр Забала  Испания Финалист
2014 Рогер Мелло  Бразилия Ғолиб
Ротраут Сусанне Бернер  Германия Финалист
Жоҳн Бурнингҳам Birlashgan Qirollik Буюк Британия Финалист
Эва Линдстрöм  Швеция Финалист
Франçоис Плаcе  Франсия Финалист
Øйвинд Торсетер  Норвегия Финалист
2016 Ротраут Сусанне Бернер  Германия Ғолиб
Алессандро Санна  Италия Финалист
Сузй Леэ  Жанубий Корея Финалист
Марит Тöрнқвист  Нидерландия Финалист
Пежман Раҳимизадеҳ  Эрон Финалист
2018 Игор Олейников  Россия Ғолиб
Пабло Бернасcони  Аргентина Финалист
Линда Wолфсгрубер  Австрия Финалист
Хионг Лианг  Хитой Финалист
Иwона Чмиэлеwска  Полша Финалист
Албертине Зулло   Швейсария Финалист
2020 Албертине Зулло   Швейсария Ғолиб
Исабелле Арсенаулт  Канада Финалист
Сеизо Ташима  Япония Финалист
Сйлвиа Wеве  Нидерландия Финалист
Иwона Чмиэлеwска  Полша Финалист
Элена Одриозола  Испания Финалист
2022 Сузй Леэ[11]  Жанубий Корея Ғолиб
Беатриcе Алемагна  Италия Финалист
Рёжи Араи  Япония Финалист
Иwона Чмиэлеwска  Полша Финалист
Густи  Аргентина Финалист
Сйдней Смитҳ  Канада Финалист
2024[10] Сйдней Смитҳ  Канада Ғолиб
Cаи Гао  Хитой Финалист
Иwона Чмиэлеwска  Полша Финалист
Нелсон Cруз  Бразилия Финалист
Элена Одриозола  Испания Финалист
Палома Валдивиа  Чили Финалист

Мамлакатлар бўйича ғолиблар

Ғолибларнинг аксарият қисми Европа ва Шимолий Америка мамлакатлари фуқароларидир. Ушбу минтақалардан ташқари мамлакатдан бўлган илк ғолиб 1974-йилда эронлик Фаршид Месгҳали бўлган[12]. Мукофотга сазовор бўлиш муаллиф ва иллюстраторлар учун бутун дунёга танилиш ва асарлари кенг миқёсда сотилиши учун дебоча ҳисобланади[13]. 2021-йил ҳолатига кўра, 25 мамлакат фуқаролари ушбу мукофотга лойиқ топилган. Улар орасида америкаликлар энг кўп ҳисобланади. Немислар тўрт бора иллюстрация йўналишида мукофотга лойиқ кўрилган.

Мамлакат Иллюстрация учун Асар учун Умумий
 АҚШ 1 6 7
 Германия 4 2 6
 Япония 2 3 5
Birlashgan Qirollik Буюк Британия 2 3 5
 Чехословакия 3 1 4
  Швейсария 3 1 4
 Бразилия 1 2 3
 Дания 2 1 3
 Франсия 1 2 3
 Австрия 1 2 3
 Австралия 1 1 2
 Италия 1 1 2
 Нидерландия 1 1 2
 Швеция — 2 2
 Аргентина — 1 1
 Канада 1 — 1
 Хитой — 1 1
 Чехия 1 — 1
 Финландия — 1 1
 Исроил — 1 1
 Эрон 1 — 1
 Ирландия — 1 1
 Жанубий Корея 1 — 1
 Янги Зеландия — 1 1
 Норвегия — 1 1
 Испания — 1 1
 Полша 1 — 1
 Россия 1 — 1
 СССР 1 — 1

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Ҳанс Чристиан Андерсен Аwардс“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-08-18 санасида архивланган).
  2. ↑ Глиструп 2002, с. 14.
  3. ↑ Эллис 1973, с. 20.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Глиструп 2002, с. 15.
  5. ↑ 5,0 5,1 Глиструп 2002, с. 16.
  6. ↑ Глиструп 2002, с. 17.
  7. ↑ „Ҳанс Чристиан Аwард журй мемберс“. Глиструп, эд., пп. 119–24. Ретриэвед 12 Жулй 2013.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Ҳанс Чристиан Андерсен Аwард“. Интернатионал Боард он Боокс фор Ёунг Пеопле. Қаралди: 2024-йил 9-апрел.[сайт ишламайди]
  9. ↑ „Мураил, Леэ wин 2022 Ҳанс Чристиан Андерсен Аwард“ (эн-АУ). Боокс+Публишинг (2022-йил 22-март). Қаралди: 2022-йил 24-март.
  10. ↑ 10,0 10,1 Кантор, Эмма „Бологна 2024: Ҳеинз Жанисч анд Сйдней Смитҳ Wин 2024 Ҳанс Чристиан Андерсен Аwардс“ (эн-УС). Публишерс Wеэклй (2024-йил 9-апрел). Қаралди: 2024-йил 9-апрел.
  11. ↑ „Мураил, Леэ wин 2022 Ҳанс Чристиан Андерсен Аwард“ (эн-АУ). Боокс+Публишинг (2022-йил 22-март). Қаралди: 2022-йил 24-март.
  12. ↑ Глиструп 2002, с. 19.
  13. ↑ Глиструп 2002, с. 20.

Адабиётлар