Harakat armiyasi sahifasining manbasini koʻrish

[[File:Hareket_Ordusu_-_Staff_of_the_Turkish_Action_Army,_1909.jpg|thumb|280x280px|1909-yil 13-aprel, [[Saloniki]]dagi Uchinchi armiya shtabida I korpus zobitlari bilan birgalikda Harakat armiyasi shtabi]]
'''Harakat armiyasi''' ({{lang-tr|Ḥareket Ordusu}}), shuningdek, '''Amaliyot armiyasi''' yoki '''Harbiy harakat armiyasi''' deb ham tarjima qilinadi, [[31-mart voqeasi]] (1909-yilgi qarshi toʻntarish) chogʻida Ittihod va taraqqiy jamiyati (CUP) tarafdori boʻlgan [[Usmoniylar armiyasi]] qismlaridan tashkil topgan harbiy kuch boʻlgan. [[Mahmud Shevket posho]] tomonidan Selanik (hozirgi [[Saloniki]]) safarbar etilgan ushbu qoʻshin [[Istanbul]]ni egallab, 31-mart qoʻzgʻolonini muvaffaqiyatli bostirgan<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RHIDybIb4E4C&q=Hareket+Ordusu+army+of+action&pg=PA23|title=The Diary of Karl Süssheim (1878-1947): Orientalist Between Munich and Istanbul|isbn=9783515075732|last1=Süssheim|first1=Karl|last2=Flemming|first2=Barbara|last3=Schmidt|first3=Jan|year=2002|publisher=Franz Steiner Verlag}}</ref><ref>{{Cite book|last=Baykal|first=Erol A. F.|url=https://brill.com/view/book/9789004394889/BP000001.xml|title=The Ottoman Press (1908-1923)|page=1|date=2019|publisher=Brill|location=Leiden, The Netherlands|doi=10.1163/9789004394889_002|isbn=978-90-04-39488-9|language=en}}</ref>.

== Tarixi ==
[[File:Action Army marching on Makri Keuy.jpg|thumb|Harakat armiyasi Makri Keuy (hozirgi [[Bakırköy]]) tomon yurish paytida]]
1908-yilda Ittihod va taraqqiy jamiyati boshchiligida yuz bergan [[Yosh turklar inqilobi]] sulton [[Abdulhamid II|Abdulhamid II ni]] 1876-yilgi [[Usmoniylar konstitutsiyasi]] asosida konstitutsiyaviy monarxiya tizimini tiklashga majbur etdi va shu tariqa [[Ikkinchi konstitutsiyaviy davr]] boshlandi. 1909-yilgi qarshi toʻntarish Istanbuldagi norozilik bildirgan askarlar qoʻzgʻoloni natijasida yuzaga keldi, ularga diniy reaksion namoyishchilar ham qoʻshilib, Abdulhamid boshchiligidagi avtokratik boshqaruv va [[shariat]] qonunlariga qaytishni talab qildilar<ref>{{cite journal |last1=Der Matossian |first1=Bedross |title=From Bloodless Revolution to Bloody Counterrevolution: The Adana Massacres of 1909 Adana Massacres of 1909 |journal=Genocide Studies and Prevention |date=August 2011 |volume=6 |issue=2 |page=153 |url=https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1070&context=gsp |access-date=14 February 2021}}</ref>. [[Hüseyin Hilmi posho]] hukumati isteʼfo bergach, bu qoʻzgʻolon keng siyosiy inqirozga aylanib ketdi<ref>{{cite journal |last1=Swenson |first1=Victor R. |title=The Military Rising in Istanbul 1909 |url=https://archive.org/details/journal-of-contemporary-history_1970_5_4/page/171 |journal=Journal of Contemporary History |date=1970 |volume=5 |issue=4 |pages=171–184 |doi=10.1177/002200947000500410 |jstor=259871 |s2cid=162348476 |issn=0022-0094}}</ref>.

== Tarkibi ==
Harakat armiyasi Salonikida joylashgan Uchinchi armiya qoʻmondoni Mahmud Shevket posho tomonidan tashkil etilgan. Qarshi toʻntarishga qarshi boʻlgan koʻplab shtab zobitlari Selanikda toʻplanib, bu qoʻshinga qoʻshildilar<ref name=eoi>{{cite encyclopedia |last1=Ahmad |first1=Feroz |last2=Şenses |first2=Bülent |editor1-last=Fleet |editor1-first=Kate |editor2-last=Krämer |editor2-first=Gudrun |editor3-last=Denis |editor3-first=Matringe |editor4-last=Nawas |editor4-first=John |editor5-last=Rowson |editor5-first=Everett |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |title=Hareket Ordusu |trans-title=Action Army |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/hareket-ordusu-COM_30322 |access-date=14 February 2021 |edition=3rd |year=2017 |publisher=Brill |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_30322 |url-access=subscription}}</ref>. Uni Ikkinchi armiya (hozirgi [[Edirne]]da joylashgan) boʻlinmalari ham qoʻllab-quvvatladi<ref name="eoi" />.
[[File:Staff of the Ottoman Action Army.jpg|thumb|Harakat armiyasi shtabi. Mahmud Shevket poshoning chap tomonida Hüseyin Hüsnü, uning orqasida va chap tomonda İsmet İnönü, oʻng tomonida esa İsmail Hakkı Okday va Enver Bey]]
Bu qoʻshin tarkibida 20–25 ming atrofida Usmoniylar askarlari boʻlgan, ularga 15 mingga yaqin koʻngillilar qoʻshilgan, ularning orasida 4 ming bolgar, 2 ming yunon va 700 yahudiy bor edi. [[Çerçiz Topulli]] va [[Bayram Curri]] 8 ming alban askarini olib kelgan, mayor [[Ahmad Niyoziy Bey]] esa [[Resne]]dan 1 800 kishi bilan yetib kelgan<ref name="Gawrych">{{cite book|last=Gawrych|first=George|title=The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913|year=2006|location=London|publisher=IB Tauris|url=https://books.google.com/books?id=wPOtzk-unJgC&q=counterrevolution|isbn=9781845112875|pages=167–168}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Authority control}}

[[Turkum:1909-yilda Usmoniylar imperiyasi]]
[[Turkum:Usmonlilar imperiyasi haqidagi chala maqolalar]]