Ziyosfera

Harron jangi

Ҳаррон жанги 1104-йил 7-майда Антиохия князлиги ва Эдесса графлигидан иборат салибчи давлатлар билан салжуқий турклар ўртасида бўлиб ўтган. Бу Биринчи салиб юришидан кейин ташкил топган салибчи давлатларга қарши ўтказилган илк йирик жанг бўлиб, франкларнинг ҳудудий кенгайишига қарши муҳим бурилиш нуқтасини англатган[3]. Жанг Антиохия князлиги учун ҳалокатли оқибатларга олиб келган, чунки турклар аввал бой берилган ҳудудларнинг бир қисмини қайта эгаллаган[4].

Ҳаррон жанги
Салиб юришларининг бир қисми
Саналар 1104-йил 7-май
Уруш ери Ҳаррондан икки кунлик масофада, Раққа қаршисидаги текисликда

(ҳозирги Şанлıурфа, Туркия)

Натижа Салжуқийларнинг ғалабаси[1]
Рақиблар
Антиохия князлиги
Эдесса графлиги 		Салжуқийлар империяси
Қўмондонлар
Балдwин ИИ (ПОW)
Боҳемонд И
Танкред
Жосcелин И (ПОW) 		Мосулдан Жикирмиш
Сöкмен
Кучлар
3 000 отлиқ
7 000 пиёда[2] 		20 000[2]
Йўқотишлар
5 000 нафар[2] 2 000 нафар[2]

Келиб чиқиши

1104-йилда Балдwин ИИ Ҳаррон шаҳрига ҳужум қилиб, уни қамал қилган. Кейинги ҳарбий ёрдамни таъминлаш мақсадида у Боҳемонд И ва Танкреддан ёрдам сўраган. Боҳемонд ва Танкред Антиохиядан Эдесса томон йўл олиб, Балдwин ва Жоселин И билан қўшилган. Улар бирга Антиохиянинг лотин патриархи Бернард, Қуддуснинг лотин патриархи Даимберт ҳамда Эдесса архиепископи Бенедикт ҳам келган.

Салжуқийлар Мосул ҳокими Жикирмиш ҳамда Мардиннинг артуқий ҳукмдори Сöкмен бошчилигида Хабур дарёси атрофида, эҳтимол Рас ал-Айн яқинида тўпланган. 1104-йил май ойида улар Эдессага ҳужум қилган. Бу, эҳтимол, салибчиларни Ҳаррондан чалғитиш ёки салибчилар бошқа жойда банд бўлган пайтда шаҳарни эгаллаш мақсадида амалга оширилган.

Жанг

Замондош тарихчи Ибн ал-Қаланисийнинг маълумотларига кўра, Танкред ва Боҳемонд қамал пайтида Эдессага етиб келган. Бироқ Чрониcле оф 1234 асарида ёзилишича, улар аввал Ҳаррон дарвозаларига келиб тушган. Ҳар ҳолда, салжуқийлар салибчилардан сохта чекиниш орқали узоқлашган ва салибчилар уларнинг ортидан қувган. Замондош солномачи Маттҳеw қувиш 2 кун давом этганини, бошқа бир тарихчи Ралф эса унинг 3 кун давом этганини қайд этган[5]. Ибн ал-Асирнинг сўзларига кўра, асосий жанг Ҳаррондан 12 км узоқликда бўлиб ўтган. Аксарият тарихчилар Алберт ва Фулчер келтирган маълумотларни қабул қилиб, жанг Раққа шаҳрига қарама-қарши жойлашган текисликда бўлиб ўтганини таъкидлашади. Раққа Ҳаррондан тахминан 2 кунлик масофада жойлашган.

Балд2ин ва Жосcелин Эдесса қўшинининг чап қанотига, Боҳемонд ва Танкред эса Антиохия қўшинининг ўнг қанотига қўмондонлик қилган[6]. Тарихчи Ралфнинг ёзишича, салжуқийлар жанг қилиш учун тўсатдан қайтиб ҳужум қилганида салибчилар мутлақо тайёргарликсиз қолган. Ҳатто Балдwин ва Боҳемонд зирҳсиз ҳолда жанг қилишга мажбур бўлган.

Жанг давомида Балдwин қўшинлари бутунлай тор-мор этилган ва турклар Балдwин ҳамда Жосcелинни асир олган[7]. Антиохия қўшинлари эса Боҳемонд билан бирга Эдессага қочиб қутулишга муваффақ бўлган. Бироқ Жикирмиш ўлжанинг оз қисмини қўлга киритгани сабабли, Балдwинни Сокман лагеридан яширинча олиб кетган. Гарчи, товон пули тўланган бўлса-да, Жосcелин 1108-йилгача, Балдвин эса 1109-йилгача озод этилмаган.

Аҳамияти

Жанг салибчиларнинг илк ҳал қилувчи мағлубиятларидан бири бўлиб, Антиохия князлиги учун жуда оғир оқибатларга олиб келган[8]. Византия империяси ушбу мағлубиятдан фойдаланиб, Антиохия устидан ўз даъволарини кучайтирган ҳамда Латакия ва Киликиянинг айрим қисмларини қайта эгаллаган. Антиохия тасарруфидаги кўплаб шаҳарлар қўзғолон кўтарган ва Ҳалабдан келган мусулмон кучлари яна босиб олган. Киликиядаги арман ҳудудлари ҳам Византия ёки Арманистон фойдасига қўзғолонга чиққан. Бундан ташқари, бу воқеалар Боҳемондни Италияга қайтиб, янги қўшинлар ёллашга мажбур қилган. Натижада, Антиохия регентлигини Танкредга топширган.

Манбалар

  1. ↑ Тҳе Cрусадес Бй Чарлес Летҳбридге Кингсфорд, пг. 145
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Маттҳеwс, Руперт. „Баттле оф Ҳарран“. Энcйcлопедиа Британниcа, 30 Апр. 2025.Аccессед 1 Аугуст 2025.
  3. ↑ Тҳе Cрусадес, C. 1071-c. 1291 Бй Жеан Ричард, Жеан Биррелл, пг. 128
  4. ↑ Тҳе Сторй оф тҳе Cрусадес бй Тҳомас Андреw Арчер, Чарлес Летҳбридге Кингсфорд, Ҳенрй Эдwард Wатц, пг. 145
  5. ↑ Бачарач, п. 164.
  6. ↑ Алтҳоугҳ Ралпҳ оф Cаэн сайс тҳат Танcред cоммандед тҳе миддле (Бачарач, п. 165)
  7. ↑ Тҳе Cрусадес: Тҳе Сторй оф тҳе Латин Кингдом оф Жерусалем Бй Тҳомас Андреw Арчер, Чарлес Летҳбридге Кингсфорд, пг. 145
  8. ↑ Тҳе Cрусадес, c. 1071 – c. 1291. Бй Жеан Ричард, Жеан Биррелл. п. 128.

Адабиётлар

  • Бернард С. Бачрач анд Давид С. Бачрач, 2005. Тҳе Геста Танcреди оф Ралпҳ оф Cаэн: А Ҳисторй оф тҳе Норманс он тҳе Фирст Cрусаде. Тҳе фирст Энглиш транслатион. ИСБН 0-7546-3710-7
  • Беаумонт, Андрé Алден. „Алберт вон Аачен анд тҳе Cоунтй оф Эдесса“, ин Лоуис Ж. Паэтоw, эд. Тҳе Cрусадес анд Отҳер Ҳисториcал Эссайс. Пресентед то Дана C. Мунро бй Ҳис Формер Студенц. Неw Ёрк, 1928, пп. 101–138, эсп. 124-127.
  • Фулчер оф Чартрес, А Ҳисторй оф тҳе Эхпедитион то Жерусалем, 1095-1127, транс. Франcес Рита Рян. Университй оф Теннессеэ Пресс, 1969.
  • Ҳеидеманн, Стефан. Диэ Ренаиссанcе дер Стäдте ин Нордсйриэн унд Нордмесопотамиэн: Стäдтисче Энтwиcклунг унд wирцчафтличе Бедингунген ин ар-Раққа унд Ҳарран вон дер бедуинисчен Ворҳеррсчафт бис зу ден Селдсчукен. Исламиc Ҳисторй анд Cивилизатион: Студиэс анд Техц 40, Леиден, 2002, п. 192-197.
  • Жöргенсен, Чристер (2007), „Ҳарран, 1104.“ Ин Баттлес оф тҳе Cрусадес 1097-1444. Эдитед бй Келлй Девриэс. Лондон: Амбер.
  • Армениа анд тҳе Cрусадес, Тентҳ то Тwелфтҳ Cентуриэс: Тҳе Чрониcле оф Маттҳеw оф Эдесса. Транс. Ара Эдмонд Достоуриан. Натионал Ассоcиатион фор Армениан Студиэс анд Ресеарч, 1993.
  • Ничолсон, Роберт Лаwренcе. Танcред: А Студй оф Ҳис Cареэр анд Wорк ин Тҳеир Релатион то тҳе Фирст Cрусаде анд тҳе Эстаблишмент оф тҳе Латин Статес ин Сйриа анд Палестине. Чиcаго, 1940, пп. 138–147.
  • Wиллиам оф Тйре, А Ҳисторй оф Деэдс Доне Беёнд тҳе Сеа, транс. Э. А. Бабcоcк анд А. C. Крей. Cолумбиа Университй Пресс, 1943.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Harron_jangi" dan olindi