Hasan Rami posho
| Ҳасан Рами пошо | |
|---|---|
| Таваллуди |
1842 Салоники, Салоники эялети, Усмонийлар империяси |
| Вафоти |
1923 Истанбул, Туркия |
| Фуқаролиги |
 Усмонийлар империяси |
| Қўшин турлари |
Туркия Ҳаво Кучлари |
| Унвони | адмирал |
| Жанг/уруш | Юнон–турк уруши (1897) |
Ҳасан Рами пошо (1842–1923) – Усмонийлар адмирали ва султон Абдулҳамид ИИ ҳукмронлиги давридаги денгиз флоти вазири. Кейинчалик Юнон-турк урушида (1897) ҳам иштирок этган.
Ҳаёти
Ҳасан Рами 1842-йилда Селаникда (ҳозирги Салоники, Греция) турк оиласида туғилган. 1856-йилда денгиз академиясини тамомлагач, денгиз офицери этиб тайинланган. Рус–турк уруши (1877–1878) даврида у ҳарбий кема қўмондони бўлган. 1882-йилда эса денгиз флоти қўмондони этиб тайинланган. Уч йилдан сўнг султон Абдулҳамид ИИнинг адютанти этиб тайинланган. 1897-йилда Юнон–турк уруши (1897) арафасида унга Дарданелл бўғозини ҳимоя қилиш вазифаси юклатилди. 1906-йилда денгиз флоти вазири этиб тайинланди. Бироқ орадан икки йил ўтиб, Ёш турклар инқилобидан сўнг уни ҳокимиятни қўлга олган Иттифоқ ва тараққиёт қўмитаси тарафдорлари истеъфога чиқарди. Унинг устидан суд қилинди ва унвони пасайтирилди. Ҳасан Рами умрининг охирги йилларини Истанбулда ўтказди ва 1923-йилда вафот этди[1].
Денгиз флотидаги муаммолар
1876-йилгача ҳукмронлик қилган султон Абдулазиз кучли денгиз флотини яратишга ҳаракат қилган. ХИХ асрнинг ўрталарида Усмонийлар флоти дунёдаги энг кучли флотлардан бири эди[2]. Аммо Абдулҳамид ИИ ҳеч қандай денгиз фаолиятига рухсат бермаган. Рус–турк урушидан сўнг қарийб 20 йил давомида флотта машғулотлар, маневр ёки техник хизмат кўрсатишлар амалга оширилмаган. Барча ҳарбий кемалар Ҳалиçда (Олтин Шох) энг оддий тайёргарликсиз қолган. Айрим фикрларга кўра, Абдулҳамид денгиз зобитларининг ҳарбий тўнтариш уюштириш эҳтимолидан қўрққан[3]. Аммо Грецияга қарши уруш олдидан Абдулҳамид эҳтиёт чораси сифатида Усмонийлар флотини Дарданелл бўғозига юборишга қарор қилди. (Греция флоти кичикроқ бўлса-да, замонавийроқ ва Усмонийлар флотидан устун эди[4]). Бу флотнинг қўмондони бўлган Ҳасан Рами деярли барча кемалар ва кўплаб қуроллар жиддий таъмирталаб эканини тезда аниқлади. Ҳасан Рами пошо катта қийинчилик билан Дарданелл бўғозигача етиб борган бўлса-да, флот амалда ишга яроқсиз ҳолга келганини кўрди[1]. У батафсил ҳисобот тайёрлаб, эски кемаларни таъмирлаш ўрнига янги ҳарбий кемалар сотиб олишни таклиф қилди. Шунингдек, флот ҳақида султонга юборилган олдинги ҳисоботлар ёлғон бўлганини ҳам кўрсатиб ўтди.
Рауф Бейнинг танқидлари
Ҳасан Рами пошога бўйсунувчи зобитлардан бири кейинчалик бош вазир бўлган ва Туркия Мустақиллик урушининг дастлабки кунларида етакчилардан бири сифатида танилган Рауф Бей эди. Рауф Бейнинг сўзларига кўра, у Ҳасан пошонинг ислоҳотларига катта умид боғлаган. Аммо Ҳасан пошо денгиз флоти вазири этиб тайинлангандан сўнг олдингидек фаол шахс эмас, балки пассив сиёсатчига айлангани уни ранжитган. Денгиз флотини ислоҳ қилиш бўйича ҳеч қандай жиддий чоралар кўрилмаган. Ёш турклар инқилобидан сўнг у флотнинг аянчли аҳволи учун айбланган.
Ҳасан Рами пошонинг хотиралари
Кейинчалик Ҳасан Рами пошо ўзини оқлаш мақсадида хотираларини нашр эттирган. 2013-йилда унинг хотиралари Рауф Бейнинг танқидлари билан бирга денгиз флоти зобити, таҳрирчи Осман Öндеş томонидан қайта нашр қилинган.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Осман Öздеş:Ҳасан Рами Паşа ве Ҳатıратı, Алфа Яйıнларı, İстанбул, 2013, ИСБН 978-605-106-779-7
- ↑ Габор Агостон-Бруcе Мастерс: Энcйcлопаэдиа оф тҳе Оттоман Эмпире, ИСБН 978-0-8160-6259-1 п.429
- ↑ „Ҳисторй паге“ (тр). 2016-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 6-ноябр.
- ↑ Лорд Кинросс:Тҳе Оттоман cентуриэс, Транслатион бй Мерал Гаспıралı, Алтıн Китаплар, İстанбул,2008, ИСБН 978-068-80-8093-8, п.577
Ҳаволалар
Викиомборда „Ҳасан Рами пошо“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.