Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Hayot sifati

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Ҳаёт сифати (ҚОЛ) – Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти томонидан „шахснинг ҳаётдаги мавқеини, яшаётган маданият ва қадрият тизимлари контекстида ва уларнинг мақсадлари, умидлари, стандартлари ва ташвишларига нисбатан баҳолашдир“ деб таърифланади[1]. Ҳаёт сифати кўрсаткичлари орасида бойлик, бандлик, атроф-муҳит, жисмоний ва руҳий саломатлик, таълим, дам олиш ва бўш вақт, ижтимоий тегишлилик, диний эътиқодлар, хавфсизлик ва эркинлик киради[2][3][4] . ҚОЛ кенг контекстга эга бўлиб, халқаро ривожланиш, соғлиқни сақлаш, сиёсат ва бандлик соҳаларини ўз ичига олади. Соғлиқ билан боғлиқ ҚОЛ (ҲРҚОЛ) рейтинги ҳаёт сифати ва унинг соғлиқ билан боғлиқлигини аниқлайди[5].

Назария

Ҳаёт сифатини баҳоловчи бир назария Апплиэд Ресеарч ин тҳе Қуалитй оф Лифе журналида келтирилган бўлиб, экология, иқтисодиёт, сиёсат ва маданиятни ўз ичига олади[6]. Масалан, маданият соҳасида ҳаёт сифати қуйидаги субдоминларга бўлинади:

  • Эътиқод ва ғоялар
  • Ижодкорлик ва хордиқ
  • Ўрганиш ва илмий изланиш
  • Жинс ва авлодлар
  • Идентификация ва иштирок этиш
  • Хотира ва келажакни тасаввур қилиш
  • Фаровонлик ва саломатлик

Бу тасаввурлар доирасида эркинлик, инсон ҳуқуқлари ва бахт каби тушунчалар ҳам киритилган. Аммо, бахт субектив ва ўлчаш қийин бўлгани сабабли, бошқа ўлчовлар кўпинча устунликка эга бўлади. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бахт ўлчов қилинган тақдирда ҳам, даромаднинг ортиши билан келадиган қулайликлар бахтни етарли даражада оширмайди[7]. Натижада, турмуш даражаси бахтнинг ўлчови сифатида қабул қилинмаслиги керак[2][8] . Шу билан бирга, инсон хавфсизлиги тушунчаси ҳам баъзан ҳаёт сифати билан боғлиқ деб ҳисобланади.

Ўлчовлар

Ялпи ички маҳсулот ёки турмуш даражаси каби молиявий жиҳатдан ўлчанадиган кўрсаткичлардан фарқли ўлароқ, миллатлар ёки бошқа гуруҳларнинг ҳаёт сифатини обектив ёки узоқ муддатли ўлчаш қийин. Тадқиқотчилар сўнгги вақтларда шахсий фаровонликнинг икки жиҳатини ажратишмоқда: Ҳиссий фаровонлик, унда респондентлардан кундалик эмоционал тажрибалари – қувонч, стресс, қайғу, ғазаб ва меҳрни қанчалик тез-тез ва қанчалик кучли ҳис қилганлари ҳақида сўралади – ва ҳаётни баҳолаш, унда респондентлардан умумий ҳаёти ҳақида ўйлаб, уни баҳолаш сўралади. Шундай тизимлар ва ўлчовлар узоқ вақт давомида қўлланилмоқда. Тадқиқотлар ҳаёт сифати ва маҳсулдорлик ўртасидаги муносабатни ўрганишга ҳаракат қилган[9].

Соғлиқни сақлаш, бойлик ва моддий товарлар нуқтаи назаридан ҳаёт сифатини ўлчашнинг турли усуллари мавжуд. Аммо, инсон истакларини мазмунли ифодалашни ўлчаш анча қийин. Буни амалга оширишнинг бир йўли шахсларнинг ўз идеалларини қанчалик амалга оширганлигини баҳолашдир. Ҳаёт сифати оддийгина бахтни англатиши мумкин, бу субектив руҳий ҳолатдир. Шу фикрни қўллаб-қувватлаган ҳолда, ривожланаётган мамлакат фуқаролари соғлиқни сақлаш, таълим ва болаларни ҳимоя қилиш каби асосий эҳтиёжларга мамнун бўлган ҳолда ҳаётдан кўпроқ миннатдорчилик ҳис қилишади[10].

Экологик иқтисодчи Роберт Cостанзанинг сўзларига кўра:

"Ҳаёт сифати (ҚОЛ) узоқ вақтдан бери аниқ ёки ноаниқ сиёсат мақсади бо'либ келган бо'лса-да, унинг етарли та'рифи ва о'лчови тушунарсиз бо'лган. Турли хил "обектив" ва "субектив" ко'рсаткичлар, ҳамда фаровонликнинг субектив даражаси бо'йича со'ровлар ва бахт психологияси бо'йича со'нгги тадқиқотлар ушбу соҳҳага қизиқишни қайта жонлантирди."[11]

Инсон ривожланиши индекси

Энг кўп қўлланадиган халқаро ўлчов Инсон ривожланиши ўлчови (ҲДИ) бўлиб, ҳаёт давомийлиги, таълим ва турмуш даражасини ўлчаб, жамиятдаги шахсларга мавжуд бўлган имкониятларни ҳисобга олади. ҲДИ Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Ривожланиш дастури томонидан Инсон ривожланиши ҳисоботида қўллаб келинган. Аммо, 2010-йилдан бошлаб, Инсон ривожланиши ҳисоботида тенгликка мослаштирилган Инсон ривожланиши индекси (ИҲДИ) киритилди. Асл ҲДИ ҳали ҳам фойдали бўлса-да, „ИҲДИ ҳақиқатдаги инсон ривожланиши даражаси (тенгликни ҳисобга олган ҳолда), асл ҲДИ эса тенглик бўлмаган тақдирда эришилиши мумкин бўлган 'потенциал' инсон ривожланиши индекси сифатида кўрилиши мумкин“ деб таъкидланади[12].

Wорлд Ҳаппинесс Репорт

Мап шоwинг ҳаппинесс оф cоунтриэс бй тҳеир сcоре аccординг то тҳе 2023 Wорлд Ҳаппинесс Репорт

2023-йилги Wорлд Ҳаппинесс Репорт мамлакатларнинг бахт кўрсаткичлари ўрганиш бўйича муҳим тадқиқот ҳисобланади. Тадқиқот 156 мамлакатни бахт даражалари бўйича рейтингда жойлаштирган. Ушбу тадқиқот инсон ривожланиши сифатининг кўрсаткичлари сифатида бахт ва фаровонликни қўллашга глобал қизиқишнинг ортиб бораётганини акс эттиради. Тадқиқотнинг ўсиб бораётган кўлами ҳукуматлар, жамоалар ва ташкилотларга бахтни қайд қилиш учун тегишли маълумотлардан фойдаланишга имкон бериш ва ҳаёт сифатини яхшилаш учун сиёсат ишлаб чиқишга ёрдам беради. Ҳисоботлар бугунги кундаги дунё бахтлилик ҳолатини кўриб чиқади ва бахтлилик тадқиқоти шахсий ва миллий бахтдаги фарқларни кўрсатади[13].

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан ишлаб чиқилган ва яқинда нашр этилган яна бир ҳисобот чоп этган ва мамлакатларни бахт бўйича рейтингга жойлаштиради. У Галлуп сўровлари, реал ялпи ички маҳсулот, соғлом ҳаёт давомийлиги, таяниш мумкин бўлган одам борлиги, ҳаётий танловларини амалга ошириш эркинлиги, коррупсиядан холи бўлиш ва сахийлик каби омиллардан фойдаланади. Бахт глобал жамоатчилик сиёсатида муҳим тушунча сифатида тан олинмоқда. Wорлд Ҳаппинесс Репорт ҳисоботида баъзи минтақаларда сўнгги йилларда бахт тенгсизлиги ортиб бораётгани кўрсатилмоқда[14].

Бошқа ўлчовлар

Жисмоний ҳаёт сифати индекси (Пҳйсиcал Қуалитй оф Лифе Индех ёки ПҚЛИ) социолог М. Д. Моррис томонидан 1970-йилларда ишлаб чиқилган бўлиб, асосий саводхонлик, чақалоқлар ўлими ва ҳаёт давомийлиги асосида ўлчанади. Гарчи бошқа ўлчовлар каби мураккаб бўлмаса-да ва ҳозирги кунда Инсон ривожланиши индекси томонидан ўрни эгалланган бўлса-да, ПҚЛИ ЯИМ ва бошқа оммилларни ҳисобга олмаган ҳолда глобал ҳаёт сифати яхшиланаётган учта соҳани қамраб олгани учун эътиборга лойиқдир[15].

2006-йилда жорий қилинган Бахтли Сайёра индекси (Ҳаппй Планет Индех) бошқа ҳаёт сифати ўлчовлари орасида ажралиб туради, чунки у саломатликнинг стандарт ўлчовларидан ташқари, ҳар бир мамлакатнинг экологик изини ҳам индикатор сифатида фойдаланади. Натижада, бу ўлчовда Европа ва Шимолий Америка давлатларининг етакчилиги йўқолади. 2012-йилги рўйхатда Коста-Рика, Ветнам ва Колумбия етакчи ўринларда жойлашган[16].

Галлуп тадқиқотчилари 2010-йилда дунёнинг энг бахтли давлатлари тадқиқотида Данияни рўйхатда биринчи ўринга қўйган[17]. 2014-2016-йилларда эса Норвегия Данияни ортда қолдириб, биринчи ўринга чиққан[18].

Принcетон Университети икки нафар профессори томонидан 2010-йилда ўтказилган тадқиқотда, тасодифий танланган 1000 АҚШ резиденти узоқ муддат давомида текширилган. Уларнинг ҳаёт баҳолари – яъни, улар ҳаётларини бирдан ўнга баҳолаш ўлчовига нисбатан баҳолаш – даромад ортиши билан изчил ортганлиги аниқланди. Бошқа томондан, уларнинг кунлик эмоционал тажрибалари (қувонч, меҳр, стресс, қайғу ёки ғазаб) маълум бир даромад чегарасидан ўца ортишни тўхтаган (2010-йилда тахминан 75,000 АҚШ доллари). Бу даромаддан паст бўлган респондентлар камроқ бахтли ва кўпроқ қайғу ва стресс ҳис қилишган, бу эса ҳаётдаги нохушликлар, жумладан, касаллик, ажрашиш ва ёлғизлик, камбағаллик билан ёмонлашади[19].

Бутан ва Буюк Британиянинг ҳукуматлари томонидан миллий бахт ва бошқа субектив бахт ўлчовлари қўлланилмоқда[20]. Cолумбиа Университети томонидан[21] нашр этилган Жаҳон бахтлилик ҳисоботида бутун дунёдаги бахтнинг мета-таҳлили ва ГНҲ (Гросс Натионал Ҳаппинесс) ни қўллаётган мамлакатлар ва грассрооц фаолларига умумий хулоса берилади. ОЭCД 2013-йилда субектив фаровонлик кўрсаткичларидан фойдаланиш бўйича қўлланма чиқарди[22]. АҚШда, шаҳарлар ва жамоалар грассрооц даражада ГНҲ кўрсаткичидан фойдаланмоқдалар[23].

Ижтимоий Тараққиёт Индекси мамлакатларнинг ўз фуқароларининг ижтимоий ва экологик эҳтиёжларини қондириш даражасини ўлчайди. Асосий инсон эҳтиёжлари, фаровонлик асослари ва имкониятлар соҳаларида эллик икки кўрсаткич мамлакатларнинг нисбий натижаларини кўрсатади. Бу индексда етарли маълумот мавжуд бўлган ҳолатларда натижа берилади.

Дай-Реcонструcтион Метҳод усули бахтни ўлчашнинг яна бир усули бўлиб, тадқиқотчилар ўз субектларидан аввалги кун нима қилганликларини эслаб қолишларини ва ҳар бир фаолият давомида қандай кайфиятда бўлганларини таърифлашни сўрашган. Оддий ва тушунарли бўлгани учун, бу усул яхши хотирани талаб қилган ва тадқиқотлар натижаларидан фойдаланиб жавобларнинг ҳар бири қайта-қайта эслатилган. Бу усулдан фойдаланиш охир-оқибат камайган, чунки у кўп ҳаракат ва чуқур ўйланган жавобларни талаб қилган, бу эса одамларнинг ҳар кунлик ҳаракатларини ёзиб олишда кўпинча эътиборсиз қолдириладиган тафсир ва натижаларни ўз ичига олган[24].

Рақамли ҳаёт сифати индекси (Тҳе Дигитал Қуалитй оф Лифе Индех) – Сурфшарк томонидан яратилган 121 мамлакат бўйлаб рақамли фаровонлик бўйича йиллик тадқиқот ҳисобланади. У рақамли ҳаёт сифати таъсир қиладиган бешта устун бўйича ҳар бир мамлакатни баҳолайди: интернетнинг мавжудлиги, интернет сифати, электрон инфратузилма, электрон хавфсизлик ва электрон ҳукумат[25].

Яшаш сифати

Ҳаёт сифати атамаси шунингдек сиёсатчилар ва иқтисодчилар томонидан шаҳар ёки мамлакатнинг яшаш сифатини ўлчаш учун қўлланади. Яшаш сифатининг иккита кенг тарқалган ўлчовлари Эcономист Интеллигенcе Унит'нинг Wҳере-то-бе-борн Индех ва Мерcер’с Яшаш Сифати Ҳисоботидир. Ушбу икки ўлчов мамлакатлар ва шаҳарлар яшаш сифатини турли хил ҳаётдан қониқиш сўровномалари ва ҳаёт сифатининг обектив ўлчовлари, масалан, ажрашиш даражалари, хавфсизлик ва инфратузилма орқали ҳисоблайди. Бундай ўлчовлар кўпроқ шаҳар, штат ёки мамлакат аҳолисига боғлиқ, шахсий ҳаёт сифатига эмас. Яшаш сифати шаҳар дизайнида узоқ тарихга эга ва ЛЕЭД-НД каби кўча дизайн стандартлари кўпинча яшаш сифатини баҳолашда қўлланади.

Эcономист Интеллигенcе Унит 2019-йилда Вена шаҳрини энг яхши яшаш сифати бўйича глобал рейтингда биринчи ўринга қўйди[26].

Жиноятлар

Баъзи мулкка қаратилган жиноятлар (масалан, граффити ва вандализм) ва баъзи „жабрсиз жиноятлар“ „ҳаёт сифати жиноятлари“ деб номланади. Америкалик социолог Жамес Қ. Wилсон бу ғояни синган ойна назарияси сифатида ифодалаб, кичик муаммолар эътиборсиз қолдирилса (масалан, ахлат, граффити ёки уйсизлар томонидан жамоат жойларида сийиш), бу умумий бетартибликнинг қабул қилинишига, онгостига хабар юборади ва натижада янада жиддий жиноятлар содир этилади (бу аналогияда синган ойна синган ҳолда қолиши умумий емирилиш тасвирини кўрсатади).

Wилсоннинг назариялари кўплаб таниқли Америка шаҳарларининг мерлари томонидан нол тоқат сиёсатини асослаш учун ишлатилган, энг кўзга кўринганлар орасида Лас-Вегасда Осcар Гоодман, Лос-Анжелесда Ричард Риордан, Ню-Ёркда Рудолпҳ Гиулиани ва Сан-Франсискода Гавин Неwсом. Бундай сиёсатлар ҳатто кичик жиноятларни ҳам тоқат қилмайди; унинг тарафдорлари бу маҳаллий аҳолининг ҳаёт сифатини яхшилайди деб таъкидлайдилар. Бироқ, нол тоқат сиёсатининг танқидчилари бундай сиёсатнинг ҳар бир ҳолатни алоҳида ўрганмасдан қаттиқ жазолар беришига олиб келиши мумкин деб ҳисоблайди.

Соғлиқни сақлашда

Соғлиқни сақлаш соҳасида ҳаёт сифати кўпинча қандайдир касалликнинг беморга индивидуал даражада қандай таъсир қилишига боғлиқ равишда қаралади. Бу ҳаёт учун хавф туғдирмайдиган, лекин чарчатадиган; ҳаёт учун хавф туғдирадиган, аммо терминал бўлмаган касаллик; терминал касаллик; кекса одамнинг соғлиғининг табиий пасайиши; кутилмаган руҳий/жисмоний пасайиш; ёки сурункали, якуний босқичдаги касаллик жараёнлари бўлиши мумкин. Торонто Университетининг Ҳаёт Сифати Тадқиқот Бирлиги тадқиқотчилари ҳаёт сифатини „инсон ўз ҳаётидаги муҳим имкониятлардан қанчалик завқланиши даражаси“ деб таърифлайдилар (УофТ). Уларнинг Ҳаёт Сифати модели „бўлиш“, „боғланиш“ ва „бўлишга эришиш“ категорияларига асосланган; мос равишда, ким эканлиги, атроф-муҳит билан боғланиши ва шахсий мақсадлар, умидлар ва истакларга эришиш[27][28].

Тажриба намунаси тадқиқотлари жисмоний симптомлар ва ҳаёт сифати ўртасидаги ўзгаришларда шахслар ўртасида сезиларли фарқ борлигини кўрсатади[29]. Ҳечт ва Шиэл ҳаёт сифатини „беморнинг оддий ҳаёт фаолиятидан завқланиш қобилияти“ деб ўлчайдилар, чунки ҳаёт сифати касаллик ва даволанишдан азоб чекишдан холи бўлиш билан кучли боғлиқ[30]. Соғлиқ билан боғлиқ ҳаёт сифатини ўлчайдиган бир неча баҳолашлар мавжуд, масалан, АҚоЛ-8Д, ЭҚ5Д – Эуроқол, 15Д, СФ-36, СФ-6Д, ҲУИ.

Халқаро ривожланишда

Ҳаёт сифати халқаро ривожланиш соҳасида муҳим тушунча ҳисобланади, чунки у ривожланишни турмуш даражасидан кўра кенгроқ маънода таҳлил қилиш имконини беради. Ривожланиш назариясида эса, маълум бир жамият учун қандай ўзгариш кераклиги борасида турли фикрлар мавжуд. Муассасалар томонидан ҳаёт сифати қандай таърифланиши, ушбу ташкилотларнинг умумий яхшиланиш йўлида қандай ишлашларига таъсир қилади.

Масалан, Жаҳон банки „қашшоқликдан холи дунё учун“ режасини эълон қилган бўлиб[31], қашшоқлик инсоннинг асосий эҳтиёжлари, масалан, озиқ-овқат, сув, бошпана, эркинлик, таълим, соғлиқни сақлаш ёки бандликнинг йўқлиги деб таърифланади[32]. Бошқа сўз билан айтганда, қашшоқлик паст ҳаёт сифати сифатида таърифланади. Шу таърифдан фойдаланиб, Жаҳон банки ҳаёт сифатини яхшилаш учун қашшоқликни камайтириш ва одамларга яхшироқ ҳаёт сифатига етиишишга ёрдам бериш йўлида ишлайди.

Бошқа ташкилотлар ҳам глобал ҳаёт сифатини яхшилаш учун ҳаракат қилса-да, бироз бошқача таъриф ва сезиларли даражада фарқли усуллардан фойдаланади. Кўплаб ННТлар миллий ёки халқаро миқёсда қашшоқликни камайтиришга умуман эътибор бермайдилар, аксинча, шахслар ёки жамоалар учун ҳаёт сифатини яхшилашга ҳаракат қиладилар. Бир мисол, айрим шахслар учун моддий ёрдам кўрсатувчи ҳомийлик дастурлари бўлиши мумкин. Ушбу турдаги кўплаб ташкилотлар қашшоқликни йўқ қилиш ҳақида гапирган бўлса-да, усуллари сезиларли даражада фарқланади.

Ҳаёт сифатини яхшилаш фақат ННТлар томонидан, балки ҳукуматлар томонидан ҳам амалга оширилади. Агар ҳукуматлар инсон хавфсизлиги жиҳатларини ташқи сиёсатга киритишган бўлса глобал соғлиқ сиёсий мавқеига эришиш имкониятига эга бўлади. Инсоннинг соғлиқ, озиқ-овқат, бошпана ва эркинлик каби асосий ҳуқуқларига урғу бериш, бугунги жамиятга салбий таъсир кўрсатаётган муҳим секторал муаммоларни ҳал қилишга ёрдам беради ва кўпроқ ҳаракат ва ресурсларга олиб келиши мумкин. Глобал соғлиққа оид муаммоларини ташқи сиёсатга интеграциялаш дипломатика билан чекланиши мумкин[33].

Манбалар

  1. ↑ „WҲОҚОЛ: Меасуринг Қуалитй оф Лифе“. Wорлд Ҳеалтҳ Организатион. 2020-йил 15-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 22-май.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Қуалитй оф Лифе“, Диcтионарй оф Ҳуман Геограпҳй, 5тҳ, Охфорд: Wилей-Блаcкwелл, Жуне 2009. ИСБН 978-1-4051-3287-9. 
  3. ↑ Мартҳа Нуссбаум анд Амартя Сен, эд. (1993). Тҳе Қуалитй оф Лифе, Охфорд: Cларендон Пресс. Десcриптион анд чаптер-превиэw линкс. (Wайбаcк Мачине сайтида 11 Фебруарй 2019 санасида архивланган)
  4. ↑ Барcаccиа, Барбара „Қуалитй Оф Лифе: Эверёне Wанц Ит, Бут Wҳат Ис Ит?“. Форбес/ Эдуcатион (2013-йил 4-сентябр). 2019-йил 22-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 10-май.
  5. ↑ Боттомлей, Андреw (2002). "Тҳе Cанcер Патиэнт анд Қуалитй оф Лифе". Тҳе Онcологист 7 (2): 120–125. дои:10.1634/тҳеонcологист.7-2-120. ИССН 1083-7159. ПМИД 11961195. 
  6. ↑ Магеэ, Лиам; Жамес, Паул; Сcерри, Андй (2012). "Меасуринг Соcиал Сустаинабилитй: А Cоммунитй-Cентред Аппроач". Апплиэд Ресеарч ин тҳе Қуалитй оф Лифе 7 (3): 239–61. дои:10.1007/с11482-012-9166-х. ҳттпс://www.аcадемиа.эду/5178539. Қаралди: 2 Новембер 2017. Ҳаёт сифати]]
  7. ↑ Каҳнеман, Даниэл; Деатон, Ангус (4 Аугуст 2010). "Ҳигҳ инcоме импровес эвалуатион оф лифе бут нот эмотионал wелл-беинг". ПНАС 107 (38): 16489–16493. дои:10.1073/пнас.1011492107. ПМИД 20823223. ПМC 2944762. ҳттпс://www.принcетон.эду/~деатон/доwнлоадс/деатон_каҳнеман_ҳигҳ_инcоме_импровес_эвалуатион_Аугуст2010.пдф. 
  8. ↑ Лаярд, Ричард. Ҳаппинесс: Лессонс фром а Неw Сcиэнcе. Лондон: Пенгуин, 6 Април 2006. ИСБН 978-0-14-101690-0. 
  9. ↑ Федерал Ресерве Банк оф Кансас Cитй, Тҳе Инcреасинг Импортанcе оф Қуалитй оф Лифе, Оcтобер 2008 (Wайбаcк Мачине сайтида 19 Оcтобер 2012 санасида архивланган)
  10. ↑ Сингер, Петер (2011). "Тҳе Биг Қуэстион: Қуалитй оф Лифе: Wҳат Доэс Ит Меан? Ҳоw Шоулф Wе Меасуре Ит?". Wорлд Полиcй Жоурнал 28 (2): 3–6. дои:10.1177/0740277511415049. ПМИД 22165429. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_wорлд-полиcй-жоурнал_суммер-2011_28_2/паге/3. 
  11. ↑ Cостанза, Р. (2008). "Ан Интегративе Аппроач то Қуалитй оф Лифе Меасуремент, Ресеарч, анд Полиcй". С.А.П.И.ЭН.С 1 (1). ҳттп://сапиэнс.ревуэс.орг/индех169.ҳтмл. Қаралди: 5 Май 2009. Ҳаёт сифати]]
  12. ↑ Ҳуман Девелопмент Индех, „Cомпосите индиcес – ҲДИ анд беёнд“ (Wайбаcк Мачине сайтида 10 Аугуст 2016 санасида архивланган), Ретриэвед 16 Жануарй 2021.
  13. ↑ „Wорлд Ҳаппинесс Репорт“. Овервиэw. Ҳеллиwелл, Ж., Лаярд, Р., & Сачс, Ж. (2016). Wорлд Ҳаппинесс Репорт 2016, Упдате (Вол. И). Неw Ёрк: Сустаинабле Девелопмент Солутионс Нетwорк (2016). 2021-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-май.
  14. ↑ Тҳе Ланcет (26 Марч 2016). "Ҳеалтҳ анд Ҳаппинесс". Тҳе Ланcет 387 (10025): 1251. дои:10.1016/С0140-6736(16)30062-9. ПМИД 27025416. 
  15. ↑ Моррис, Моррис Давид (Жануарй 1980). "Тҳе Пҳйсиcал Қуалитй оф Лифе Индех (ПҚЛИ)". Девелопмент Дигест 1 (1): 95–109. ПМИД 12261723. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_девелопмент-дигест_1980-01_18_1/паге/95. 
  16. ↑ „Тҳе Ҳаппй Планет Индех 2.0“. Неw Эcономиcс Фоундатион (2012). 2009-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 2-сентябр.
  17. ↑ Левй, Франcесcа (14 Жулй 2010). „Табле: Тҳе Wорлд'с Ҳаппиэст Cоунтриэс“. Форбес. 3 Марч 2016да асл нусхадан архивланди.
  18. ↑ „Тҳе Ҳаппиэст анд Унҳаппиэст Cоунтриэс ин тҳе Wорлд“ (эн). Галлуп (2017-йил 20-март). 2021-йил 3-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 9-сентябр.
  19. ↑ „Ҳигҳер инcоме импровес лифе ратинг бут нот эмотионал wелл-беинг“. ПҳйсОрг.cом (2010-йил 7-сентябр). 2011-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 20-сентябр.
  20. ↑ „Меасурес оф Натионал Wелл-беинг“. www.онс.гов.ук. 2013-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-ноябр.
  21. ↑ „Wорлд Ҳаппинесс Репорт“. Cолумбиа Университй. 2012-йил 10-апрелда асл нусхадан архивланган.
  22. ↑ ОЭCД Гуиделинес он Меасуринг Субжеcтиве Wелл-беинг. Органисатион фор Эcономиc Cо-оператион анд Девелопмент, 2013. ДОИ:10.1787/9789264191655-эн. ИСБН 978-92-64-19165-5 (2013-йил 25-апрелда асл нусхадан архивланган). 
  23. ↑ „Ҳаппй Плаcес | тҳе Ҳаппинесс Инитиативе“. 2013-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-ноябр.
  24. ↑ Дерек, Боc. Тҳе Политиcс оф Ҳаппинесс : Wҳат Говернмент Cан Леарн фром тҳе Неw Ресеарч он Wелл-Беинг. Унитед Статес: Принcетон Университй Пресс, 2010 — 32-бет. ИСБН 9781400832194. 
  25. ↑ „Wҳат'с тҳе 'дигитал қуалитй оф лифе' левел ин ёур cоунтрй?“ (эн). wефорум.орг (2023-йил 21-сентябр). 2023-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 30-октябр.
  26. ↑ „Виэнна ҳолдс офф Мелбоурне то топ ЭИУ ранкинг оф мост ливеабле cитиэс“ (эн). Реутерс (2019-йил 3-сентябр). 2022-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-октябр.
  27. ↑ „Қуалитй оф Лифе: Ҳоw Гоод ис Лифе фор Ёу?“. Университй оф Торонто Қуалитй оф Лифе Ресеарч Унит. 2014-йил 14-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 14-октябр.
  28. ↑ „Бегин Ёур Жоурней!“. Қуалитй оф Лифе Cаре. 2019-йил 25-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 25-июл.
  29. ↑ ван дер Криэке (2016). "Темпорал Дйнамиcс оф Ҳеалтҳ анд Wелл-Беинг: А Cроwдсоурcинг Аппроач то Моментарй Ассессменц анд Аутоматед Генератион оф Персонализед Феэдбаcк". Псйчосоматиc Медиcине 79 (2): 213–223. дои:10.1097/ПСЙ.0000000000000378. ПМИД 27551988. ҳттпс://пуре.руг.нл/wс/филес/40193705/00006842_201702000_00011.пдф. 
  30. ↑ МcНаллй, Жамес W.. Энcйcлопедиа оф тҳе Лифе Cоурсе анд Ҳуман Девелопмент, вол. 3, УС: Маcмиллан Референcе, 2009 — 317-бет. 
  31. ↑ „Тҳе Wорлд Банк“. Тҳе Wорлд Банк (2009). 2011-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 2-ноябр.
  32. ↑ „Повертй - Овервиэw“. Тҳе Wорлд Банк (2009). Қаралди: 2009-йил 20-октябр.[сайт ишламайди]
  33. ↑ Спиэгел анд Ҳуиш. Cанадиан Фореигн Аид фор Глобал Ҳеалтҳ: Ҳуман Сеcуритй Оппортунитй Лост.

Қўшимча адабиётлар

Ташқи ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hayot_sifati" dan olindi