Ziyosfera

Hayotni cheklash

Ҳаётий фаолиятни чеклаш — бу шахс (шахс) томонидан кундалик ҳаётда ҳаракат ва ақлий фаолиятнинг қисман ёки тўлиқ йўқотиш ҳисобланади.

Концепцияга асосан тиббий-ижтимоий экспертиза қўлланади, унинг асосида ногиронликнинг эксперт баҳоси амалга оширилади — ногиронлик гуруҳини аниқланади.

Тарихи

1976-йилда Жаҳон соғлиқни сақлаш ассамблеяси ногиронлик ва ижтимоий ногиронликнинг халқаро таснифини қабул қилган бўлиб, бу касал одамни соғлом одамга нисбатан ноқулай аҳволга соладиган ва унинг имкониятларини ижтимоий даражада чеклайдиган ҳолатлар таснифи о'рганиб чиқган. Таснифлаш касалликларнинг халқаро таснифига қўшимча равишда қабул қилинган ҳисобланади[1].

Ҳозирги вақтда 2001-йилда қабул қилинган Функционаллик, ногиронлик ва саломатликнинг халқаро таснифи қўлланилиб келинмоқда. Ушбу таснифда касалликларнинг оқибатларини кетма-кет шартлар шаклида кўриб чиқишингиз мумкин:

  1. касаллик ички;
  2. бузилишлар — тананинг ёки тана аъзосининг анатомик тузилишининг бузилиши шаклида касалликнинг ташқи кўриниши;
  3. АДД — кундалик ҳаётнинг асосий ишларини бажара олмаслик (ёки фақат қисман бажариш қобилияти);
  4. Ижтимоий қобилияцизлик — инсоннинг жамиятдаги одатий ролини фақат чекланган ёки тўлиқ бажара олмайдиган камчилик (мустақил яшай олмаслик — жисмоний қарамлик, жамиятга қўшила олмаслик, иқтисодий мустақилликни таъминлай олмаслик)[2].

Инсон танасининг функцияларини бузишнинг асосий турлари

  • Руҳий функцияларнинг бузилиши (идрок, эътибор, хотира, фикрлаш, интеллект, ҳис-туйғулар, ирода, онг, хулқ-атвор, психомотор функциялар).
  • Тил ва нутқ функцияларининг бузилиши
    • Оғзаки нутқнинг бузилиши (ринолалия, дизартрия, дудуқланиш, алалия, афазия)
    • Ёзиш бузилишлари (дисграфия, дислексия)
    • Оғзаки ва оғзаки бўлмаган нутқ бузилишлари
    • Овоз бузилиши ва бошқалар.
  • Сенсор функцияларнинг бузилиши (кўриш, эшитиш, ҳидлаш, тегиниш, тегиниш, оғриқ, ҳарорат ва сезгирликнинг бошқа турлари).
  • Статодинамик функцияларнинг бузилиши (бош, магистрал, оёқ-қўлларнинг мотор функциялари, статик, ҳаракатларни мувофиқлаштириш).
  • Қон айланиши, нафас олиш, овқат ҳазм қилиш, чиқариш, гематопоэз, метаболизм ва энергия, ички секреция, иммунитет функцияларининг бузилиши, вестибуляр аппаратларнинг ишлашидаги муаммолар.
  • Жисмоний деформациядан келиб чиқадиган бузилишлар (юз, бош, торсо, оёқ-қўлларнинг деформацияси, ташқи деформацияга олиб келадиган, овқат ҳазм қилиш, сийдик, нафас олиш йўлларининг анормал тешиклари, тана ҳажмининг бузилиши).

Ногиронликнинг тоифалари ва даражаси

Инсон танасининг функциялари бузилишининг тўртта даражаси мавжуд бўлиб:

  • кичик бузилишлар (ҳаёт чекловлари йўқ),
  • ўртача бузилиш (1 даражали ногиронлик),
  • оғир касалликлар (2-даражали ногиронлик),
  • жиддий бузилишлар (ногиронликнинг 3 даражаси).

Ўз-ўзига хизмат кўрсатиш қобилияти

Ўз-ўзига хизмат кўрсатиш қобилияти — бу шахснинг асосий физиологик эҳтиёжларини мустақил равишда қондириш, кундалик уй ишларини, шу жумладан шахсий гигиена кўникмаларини бажариш қобилияти ҳисобланади.

1-даражали — узоқроқ вақт сарфлаш, ишларни амалга оширишнинг қийинлашиши, керак бўлганда ёрдамчи техник воситалардан фойдаланган ҳолда ҳажмни камайтириш билан ўз-ўзига хизмат кўрсатиш қобилияти.

2-даражали — керак бўлганда ёрдамчи техник воситалардан фойдаланган ҳолда бошқа шахсларнинг мунтазам равишда қисман ёрдами билан ўз-ўзига хизмат кўрсатиш қобилияти.

3-даража — ўз-ўзига хизмат қила олмаслик, доимий ташқи ёрдамга муҳтожлик ва бошқа одамларга тўлиқ қарамлик.

О'зини англаш қобилияти

О'зини англаш қобилияти — атроф-муҳитни адекват идрок этиш, вазиятни баҳолаш, вақт ва жойни аниқлаш қобилияти ҳисобланади.

1-даражали — фақат таниш вазиятда мустақил равишда ва (ёки) ёрдамчи техник воситалар ёрдамида О'зини англаш қобилияти бўлади.

2-даражали — агар керак бўлса, ёрдамчи техник воситалардан фойдаланган ҳолда бошқа шахсларнинг мунтазам равишда қисман ёрдами билан О'зини англаш қобилияти бўлади.

3-даража — о'зини англай олмаслик (дизориэнтация) ва бошқаларнинг доимий ёрдамига ва (ёки) назоратига муҳтожлик.

Манбалар

  1. ↑ Международная классификация функсионирования, ограничений жизнедеятелности и здоровя
  2. ↑ „Международная классификация функсионирования, ограничений жизнедеятелности и здоровя (МКФ)“. 2023-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 7-апрел.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hayotni_cheklash" dan olindi