Ҳайвонлар қонуни – бу қонун ҳужжатлари ва прецедент ҳуқуқининг мажмуаси бўлиб, унда ҳайвонларнинг ҳуқуқий, ижтимоий ёки биологик табиати муҳим омил ҳисобланади. Ҳайвонлар ҳуқуқи уй ҳайвонлари, ёввойи ҳайвонлар, кўнгилочар соҳада фойдаланиладиган ҳайвонлар ҳамда озиқ-овқат ва илмий тадқиқотлар учун етиштириладиган ҳайвонларни қамраб олади[1].

Янги шаклланаётган ҳайвонлар ҳуқуқи соҳаси кўпинча атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳуқуқи ҳаракатига қиёс қилинади, чунки „ҳайвонлар қонуни АҚШ ва хорижда мустаҳкам ўрнини топишда атроф-муҳит ҳуқуқи дуч келган кўплаб ҳуқуқий ва стратегик қийинчиликларга дуч келмоқда“.

Ҳайвонлар қонунига оид масалалар кенг доирадаги ёндашувларни ўз ичига олади: ҳайвонлар ҳуқуқларини фалсафий жиҳатдан асослашдан тортиб, ҳайвонлардан фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари, ҳайвонга қонунбузарлик оқибатида зарар етказилганда ким судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга бўлиши мумкинлиги ҳамда „ҳайвонларга шафқацизлик“ тушунчасининг мазмуни каби амалий муҳокамалар шулар жумласидандир.

Ҳайвонлар ҳуқуқи анъанавий ҳуқуқ соҳаларининг деярли барчасига таъсир кўрсатади: зарар етказганлик учун жавобгарлик, шартнома ҳуқуқи, жиноят ҳуқуқи ва конституциявий ҳуқуқ. Бунга қуйидаги мисолларни келтириш мумкин:

  • ажрим жараёнида ҳайвонлар устидан васийлик масалалари[2][3];
  • ветеринария хизмати билан боғлиқ хато ёки эътиборсизлик ишлари[4];
  • турар-жойларда „ҳайвонларга рухсат йўқ“ сиёсати ёки камситиш билан боғлиқ низолар[5];
  • уй ҳайвонининг ноқонуний ўлими ёки жароҳатланиши бўйича зарарларни ундириш ишлари;
  • турли штатларда уй ҳайвонлари фойдасига тузиладиган ижро этилиши мумкин бўлган ишончли васият муносабатлари;
  • жиноят ҳуқуқида ҳайвонларга нисбатан шафқацизликни тақиқловчи қонунлар.

Ташкилотлар

Ҳайвонлар ҳуқуқлари бўйича таниқли олим Том Реган

Бугунги кунда АҚШнинг кўплаб штат ва маҳаллий адвокатлар уюшмаларида ҳайвонлар ҳуқуқига ихтисослашган қўмиталар ташкил этилган. Анимал Легал Дефенсе Фунд 1979-йилда тузилган бўлиб, ҳайвонлар ҳуқуқи соҳасини ривожлантириш ҳамда ҳуқуқий воситалар орқали ҳайвонларнинг ҳаётини ҳимоя қилиш ва уларнинг манфаатларини илгари суришга бағишланган илк ташкилот сифатида танилган.

Швейсариянинг Сюрих кантонида 2007–2010-йиллар давомида ҳайвонларга нисбатан шафқацизлик ишларида уларнинг манфаатларини судда ҳимоя қилиш учун Антоине Гоэцчел „ҳайвонлар адвокати“ ҳукумат томонидан ишга қабул қилинган[6]. Сюрих ҳайвонлар ҳимоячиси лавозими 2010-йилда тугатилгунга қадар, у дунёдаги энг қатъий ҳисобланган Швейсария ҳайвонларни ҳимоя қилиш қонунларининг тўғри қўлланишини таъминлашга ҳаракат қилган[7][8].

Австралияда фаолият юритувчи Анимал Дефендерс Оффиcе – бу ҳайвонлар ҳуқуқига ихтисослашган жамоатчилик юридик маркази ҳисобланади.

Жанубий Африкада эса Анимал Лаw Реформ Соутҳ Африcа мамлакатдаги биринчи махсус ҳайвонлар ҳуқуқи ташкилоти бўлиб, у уч асосий йўналишда ишлайди:

  • Қонунчилик ва сиёсатни ислоҳ қилиш;
  • Суд даъволари ва ҳуқуқий хизматлар;
  • Таълим ва илмий тадқиқотлар.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Wҳат Cан Анимал Лаw Леарн Фром Энвиронментал Лаw? | Энвиронментал Лаw Институте“. Энвиронментал Лаw Институте (2015-йил 21-июл). 2016-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „Грай в Бримбанк CC (Ревиэw анд Регулатион) [2014 ВCАТ 1485“]. Виcториан Cивил анд Административе Трибунал (2014). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган.
  3. ↑ Книгҳт, Русселл Д. „Ин Чиcаго, Иллиноис, cан тҳе cоурт аwард ме cустодй оф мй дог, cат ор пет?“. рдклегал.cом (2016-йил 6-август). 2020-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 17-декабр.
  4. ↑ „Детаилед Дисcуссион оф Ветеринариан Малпраcтиcе | Анимал Легал & Ҳисториcал Cентер“. 2016-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 18-август.
  5. ↑ „Сервиcе Анималс анд Ассистанcе Анималс фор Пеопле wитҳ Дисабилитиэс ин Ҳоусинг анд ҲУД-Фундед Програмс“. Унитед Статес Департмент оф Ҳоусинг анд Урбан Девелопмент (2013-йил 23-апрел). 2016-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-октябр.
  6. ↑ Ҳиcкман, Лео „Антоине Гоэцчел, тҳе лаwер wҳо дефендс анималс“. Тҳе Гуардиан (2010-йил 5-март). 2016-йил 22-апрелда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ Эллнер, Сусанна „Диэ Стимме дер Тиэре верстуммт | НЗЗ“ (де). Неуэ Зüрчер Зеитунг (2010-йил 16-декабр). 2016-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 18-август.
  8. ↑ Балл, Дебораҳ „Сcалес оф Жустиcе: Ин Зурич, Эвен Фиш Ҳаве а Лаwер“. Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал (2010-йил 6-март). 2013-йил 22-майда асл нусхадан архивланган.

Адабиётлар

  • Бернстеин, Робин (Аугуст 2005). „Анимал Лаw: Естердай анд Тодай“ (ПДФ). Неw Жерсей Лаwер. Жуне 16, 2006да асл нусхадан (ПДФ) архивланди — анималлаwпрограм.орг.
  • Срирам, Чаитра „Анимал лаw фор "леаст протеcтед" анд "мост инноcент"“ (2008-йил 20-май). 2013-йил 22-январда асл нусхадан архивланган.
  • Жонес, Брент „Фидо, Флуффй Беcоме Море Ҳигҳ Профиле Парт оф Лаw“ (2008-йил 29-март). 2016-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган.

Ҳаволалар